Beknopt Overzicht van de Kruistochten en van de Halve-Maantochten

Verschenen in POSITIEF nr. 423 – JUNI 2012

​De islamitische historici schrijven heel trots dat 10 jaar na de dood van hun enige profeet Mohammed, de Arabische dynastie der Omajjaden al grote delen van het Christelijke Midden-Oosten en heel Christelijk NoordAfrika overrompeld hadden en bezet hielden. Hun hoofdstad werd Damaskus in Syrië. Wat er precies met de talrijke bevolkingsgroepen van al deze uitgestrekte gebieden gebeurd is, staat niet in de historische islamitische bronnen beschreven, en is vrijwel onbekend. Het is wel een historisch feit dat, na 100 à 200 jaar van bezetting, in deze oorspronkelijk christelijke staten geen noemenswaardige aantallen christenen meer overleefden. (Uitgezonderd dan de Koptische Christenen in Egypte; de bedreigde Chaldeese christenen in Irak en Iran, en de Armeniërs in Turkije, die dààr, zoals algemeen bekend, pas rond 1915 uitgeroeid werden.) 
 
Tegenover de talrijke bedevaarders die zich in de vroege Middeleeuwen op weg begaven naar het Heilig Land en naar het ledig Heilig Graf van de verrezen Heer, waren die Omajjadische Arabische bezetters nog tamelijk tolerant. Wel wilde kalief Moâwija, neef van Mohammed, in het jaar 661 te Jeruzalem, de Lijkwade van de verrezen Heer, door middel van een grote brandstapel, aan de totale verbranding prijsgeven ... Maar dat opzet mislukte! 
 
Met een machtig Berberleger, in dienst van de Omajjaad Abd-ar-Rahman, stak Tarik over naar het schiereiland dat later Djebel al-Tarik, d.i. Gibraltar, genoemd werd. In drie jaar tijds, 711-713, werd omzeggens heel Spanje veroverd en nog eeuwenlang door Moorse vorsten bezet. Ze trokken de Pyreneeën over en veroverden bijna de helft van het Frankenrijk. Karel Martel versloeg ze in 732 tussen Tours en Poitiers ten koste van ontelbare mensenlevens. Geleidelijk werd dan het Spaanse land vanuit het Noorden door Spaanse vorsten, afstammelingen van de Westgoten, en door de Franken heroverd. (Deze "reconquista" nam 8 eeuwen in beslag en eindigde pas met de val van het Moorse vorstendom Granada in 1492.) 
 
Vanaf 750 was echter de Arabische Soennitische Abbasieden-dynastie aan de macht gekomen, nadat ze alle Omajjaden uitgemoord hadden, behalve één, de begaafde vorst Abd-ar-Rahman. Deze was de dodendans ontvlucht en bereikte, via Noord-Afrika, het voor hem veilige Spanje. Kort daarop maakte hij gebruik van de grote verdeeldheid onder de Moorse hoofden op het Spaanse schiereiland en stichtte in 756 een machtig autonoom Omajjadisch Moors Emiraat.
 
In de moslimwereld waren er reeds van in het begin twee elkaar hatende partijen ontstaan: aan de ene zijde de Soennieten, die een kalief kozen buiten de intieme familiekring van de profeet, en aan de andere zijde de strenge Sjiïeten. Deze laatsten hadden voor Ali, de man van Fatima, Mohammeds eigen dochter, geopteerd. (Tussen deze twee islamitische partijen en geloofsrichtingen bestaat er bloedige vijandschap tot op vandaag de dag.) 
 
De Abbasidische kalief Haroen al-Rasjid knoopte politieke relaties aan met Karel de Grote, die immers oorlog voerde tegen de Moorse bezetters aan de overzijde van de Pyreneeën en reeds de Spaanse Mark gesticht had, het latere Catalonië. Wellicht beschouwde Haroen keizer Karel als een bondgenoot in de strijd tegen de opstandige omajjadische emirs van Cordoba. Haroen schonk hem zelfs een zogenaamde "Christusdoek" uit de reliekenschat te Jeruzalem! 
 
Onder de dynastie van de Abbasieden, met hun hoofdzetel te Baghdad sinds 762, hadden de christenen en vooral de ontelbare bedevaarders uit Europa het zeker niet meer zo gemakkelijk, want de christelijke Byzantijnse keizers boden, de vier volgende eeuwen lang, hardnekkige weerstand tegen de oprukkende moslims. Ze probeerden zelfs hun verloren gegane gebieden in het Midden-Oosten terug te winnen. Zo trachtte ook keizer Konstantijn Porfyrogenetos van Byzantium, in Syrië, de moslimlegers terug te dringen. In 944 belegerde hij de Syrische stad Edessa, die in handen gevallen was van de islamitische Perzen, bondgenoten van de Arabische overheid te Baghdad. 
 
Maar sinds 750 reeds werd te Edessa (in Syrië) de Lijkwade van de verrezen Heer bewaard, en de Byzantijnse keizer wilde die beroemde ware Christusreliek, het koste wat het kost, in veiligheid naar Konstantinopel laten overbrengen. De in het nauw gedreven Perzische overheid te Edessa sloot een vredesverdrag met de Byzantijnen: de Lijkwade zou aan hen meegegeven worden tegen het opheffen van alle verdere belegeringen, de vrijlating van 800 Arabische krijgsgevangenen en een enorme afkoopsom. Met de uitdrukkelijke toelating van de Abbasidische kalief te Baghdad ging dit inderdaad door! De Lijkwade kwam veilig te Konstantinopel aan op 15 Augustus 944. En daar werd de kostbare Edesseense zilveren koffer, met een grootse feestelijke begeleiding van heel de stad, in de keizerlijke Faros-kapel opgehangen, bij al de andere daar reeds verzamelde relieken. 
 
Ondertussen wist echter de Sjiitische dynastie van de Fatimiden vanuit Egypte de macht in handen te krijgen in een groot deel van het MiddenOosten, en rond 975 welbepaald ook in het Heilig Land. Hun kalief AIHakim liet zich als een halfgod vereren, en in 1009 beval hij de Heilig Grafbasiliek te Jeruzalem te verwoesten en het nog bewaard gebleven en vereerde Rotsgraf helemaal in stukken te hakken. Van die tijd af werd het ook de talrijke vreedzame bedevaarders uit Europa steeds moeilijker gemaakt. En dat lokte tenslotte, rond 1096, het begin van "de Periode der Kruistochten" uit. (Die periode zou nog tot 1291 duren.) 
 
Rond 1050 waren echter de Turkse Seldsjoeken op het toneel verschenen. Snel bekeerd tot de islam, verklaarden ze op hun beurt de oorlog aan het Byzantijnse Rijk, de wettige erfgenaam van het Oost-Romeinse Rijk. Profeet Mohammed had immers, voor zijn afsterven, voorspeld dat de hoofdstad van de orthodoxe Byzantijnse keizer Heraklius het eerst in handen zou vallen van de moslims, en daarna ... Rome! Het werd echter een "profetie" die pas na 800 jaren verwoede Arabische, en vooral Turkse Halve-Maanoorlogen - gevoerd met alle mogelijke middelen overzee en over land tegen de Byzantijnse vorsten - in vervulling zou gaan ... 
 
In de daaropvolgende periode van bevrijding van het Heilig Land en de stichting van kleine vazalstaatjes door de kruisvaarders, in Klein-Azië en ook verderop in het Midden-Oosten, zullen telkens weer de politieke en commerciële belangen van de Italiaanse havensteden Genua, Pisa en Venetië, en zelfs van Marseille, een rol spelen. Helaas, soms de hoofdrol. .. 
 
De tocht van een horde Franse boeren naar Duitsland, opgehitst door Pieter de kluizenaar en ontaardend in de moord op talloze Joden, kreeg ten onrechte de naam "kruistocht", maar gaf wel die naam (en soms de beruchte faam ... ) aan alle volgende "Kruistochten". Tijdens hun wanordelijke tocht door de Balkanstaten en na hun landing in Klein-Azië in 1096, werden al deze woeste plunderaars door de Turken afgeslacht…
 
***
 
In 1077 hadden de Turkse Seldsjoeken de heilige stad Jeruzalem al in hun macht. Hun vijandig optreden tegen de pelgrims uit Europa leidde uiteindelijk tot de Eerste Kruistocht (1096-1099). Deze werd ondernomen door een goed geordend leger, geleid door Vlaamse prinsen (Robrecht van Vlaanderen, Godfried van Bouillon, hertog van Brabant en zijn broer Boudewijn). Ze sloten een akkoord met de Byzantijnse keizer, Alexius Komnenus, als zijn vazallen, en vochten zich moeizaam en - met vele verliezen aan mensenlevens ... - een weg door de Turkse gebieden in Klein-Azië. Ze stichtten onderweg verschillende vazalstaatjes en bereikten eindelijk het Heilig Land. In juli 1099 veroverden ze Jeruzalem op de Fatimiden. Boudewijn werd nu koning van Jeruzalem en regeerde er tot 1118. Maar vele kruisvaarders keerden algauw terug naar het Westen. Versterkingstroepen, nagestuurd vanuit het Westen, werden alle in KleinAzië door Turkse legerbenden uitgemoord. Uit weerwraak slachtten de westerse vorsten daarop te Jeruzalem veel Turken af ... 
 
Maar de Engelsen en de Italiaanse Normandiërs, Bohemund en Tancred, verkozen de veel veiliger zeeweg naar het Midden-Oosten en veroverden eveneens verschillende steden in Fenicië (Akko en Tyrus) en in Syrië (Antiochië en Edessa). Om de veroverde gebieden te beschermen werden, na 1118, twee sterke ridderorden gesticht: de Johannieters en de Tempeliers. Zij handhaafden de orde en de veiligheid in al de vazalstaten, want deze werden voortdurend aangevallen, zowel door Arabische als door Turkse vijanden. 
 
De Tweede Kruistocht (1147-1149) werd georganiseerd door Koenraad 111 van Duitsland en Lodewijk VII, koning van Frankrijk, naar aanleiding van nieuwe Halve-Maantochten en oorlogen vanwege sultan Saladin en zijn Seldsjoeken. Zo gingen Armenië en de Syrische vazalsteden, Edessa en Antiochië, weer over in handen van de Turken. En ... de westerse vorsten bliezen gewoon de aftocht! 
 
Sultan Saladin (1138-1193), oprukkend vanuit Egypte, versloeg in 1187 Guy de Lusignan, grootmeester van de twee ridderorden en koning van Jeruzalem. Zo kreeg Saladin bijna alle Byzantijnse vazalstaten weer in handen: o.a. Akko, Beiroet en Jeruzalem. Dit werd dan de aanleiding voor de Derde Kruistocht (1189-1192). Bijna alle machtige Europese vorsten namen eraan deel: de beroemde Engelse Richard Leeuwenhart, Frederik I Barbarossa van Duitsland (die in Klein-Azië echter jammerlijk verdronk); en nog een korte tijd zelfs Filips Il Augustus van Frankrijk. Verder Andries Il van Hongarije en Leopold I van Oostenrijk. Ze veroverden opnieuw de versterkte stad Akko in 1191, maar ook zij lieten daarna verstek gaan. 
 
Saladin, vanuit het Oosten voortdurend bedreigd door de oorlogszuchtige Mongolen en verslagen door Richard Leeuwenhart, sloot in 1192 een eervol vredesverdrag met de moedige Engelse vorst. De christen bedevaarders uit Europa mochten voortaan weer vrij alle Heilige Plaatsen bezoeken! 
 
De zogenaamde "Vierde Kruistocht" (1202-1204) werd in detail beschreven door de middeleeuwse historicus Geoffroi de Villehardouin. In feite was het helemaal géén kruistocht, want de ridders, aangevoerd door Boudewijn IX van Vlaanderen, bleven in Griekenland en overrompelden weldra ... de Byzantijnse hoofdstad Konstantinopel, waar toen twee Byzantijnse troonpretendenten elkander de keizerskroon betwistten. De rijke stad werd lelijk door de zogenaamde "kruisvaarders" geplunderd en leeggeroofd. Dezelfde Vlaamse vorst stichtte in Griekenland "het Latijnse Keizerrijk". (Dat slechts tot het jaar 1261 zou standhouden.) 
 
De Vijfde Kruistocht (1217-1221) bracht de Hongaarse koning Andries Il en Leopold Il van Oostenrijk weer in actie, ditmaal in Egypte. De beroemde Turkse sultan, Malik al-Karnil versloeg hen daar. Maar nog steeds bedreigd door Djingiz Khan en zijn machtige Mongoolse veroveraars, bood hij voor alle veiligheid de kruisvaarders toch een vredesverdrag aan; en zelfs het koningschap over ... Jeruzalem. (De Mongolen veroverden in 1258 de Abbasidische hoofdstad Baghdad, en daarna een groot deel van Perzië.) 
 
Tijdens de Zesde Kruistocht (1228-1229) sloot ook keizer Frederik Il van Hohenstaufen, als schoonzoon van de koning van Jeruzalem, een vreedzaam verdrag met sultan Malik al-Kamil. En dat betekende dat de Franse kruisvaarders mochten beschikken over Bethlehem en Nazareth. En keizer Frederik Il werd nu zelf koning van ... Jeruzalem! 
 
Ook Richard van Cornwall sloot in 1240 een eerlijk vredesakkoord met de sultan. Maar na diens dood, in 1244, kwam Jeruzalem, ondanks alles, weer in handen van de Turken. Ditmaal voorgoed. (Althans tot 1917: de Turken kozen de zijde van Duitsland in Wereldoorlog I!) 
 
In 1245 vermaakte Boudewijn Il, als Latijnse keizer van Konstantinopel, bij Akte, de Lijkwade van de Verrezen Heer, de Doornenkroon, de beroemde zilveren Kruisreliek en alle andere relieken van de keizerlijke Faroskapel aan zijn neef, de jonge Franse koning Lodewijk IX de heilige. Daarvoor had deze reeds, vlak naast het koninklijk paleis te Parijs, de prachtige Sainte-Chapelle laten bouwen. De koning beloofde nu de voortdurend door Byzantijnse troon-pretendenten en Turkse piraten bedreigde Latijnse keizer, financieel te zullen steunen ... 
 
Maar de overmoedige Lodewijk IX de heilige (1214-1270) had het in die tijd veel te druk. Hij organiseerde zelf "een kruistocht" en viel de moslimvorsten aan in Egypte en in Syrië, eerst in 1248, en daarna nog eens in 1254. Hier werd de koning, wiens leger af te rekenen had met ziekten, door de Turken gevangen genomen, maar door Franse verwanten weer vrijgekocht. Dit wordt soms de Zevende Kruistocht genoemd. 
 
Ook de Achtste Kruistocht (1270) werd nu door Lodewijk IX gevoerd tegen Tunesië, op aanvraag van zijn broer Karel van Anjou, die koning van Napels en Sicilië was geworden. Deze gebieden stonden immers voortdurend bloot aan overzeese rooftochten vanwege Arabische en Turkse piraten en ... vorsten, vanuit alle Noordafrikaanse landen. Het koninklijk leger werd in Tunis echter erg uitgedund door een vreselijke epidemie; en de koning zelf stierf eraan in 1270. Dat betekende het roemloze einde van deze mislukte laatste "kruistocht". 
 
Kort daarna kwamen de islamitische Mamelukken, vanuit Egypte, ook in het Midden-Oosten opdagen (1280-1291). Akko, de centrale burcht van de christenlegers, viel hun toen weer in handen, en alle vazalsteden in Syrië en Fenicië gaven zich daarop, in 1291, noodgedwongen over. 
 
***
 
Daarmee liepen "de Kruistochten" wel ten einde, maar niet de Halve-Maantochten!
 
De Turken rukten vanaf 1353 steeds verder op in de Balkan en bedreigden zelfs Oostenrijk en Hongarije. Het leger van de Hongaarse koning Sigismund en de Boergondiër Jan zonder Vrees werd in 1396 bij Nikopolis door de Turkse overmacht totaal vernietigd ... Pas in 1443 wisten Hongaarse troepen de Moslims tot over de Donau terug te dringen. Hier situeert zich ook de heldhaftige weerstand van de christelijke Albanese vorst Skanderbeg. Met zijn persoonlijk leger bood hij, in Albanië, nog 24 jaar lang moedig weerstand tegen de Turkse overmacht. (Maar na zijn dood, in 1467, hebben de Turken, volgens hun beproefde methodes, het christelijk Albanië totaal geislamiseerd ... ) 
 
Toch zou het nog tot 1453 duren, eer de versterkte hoofdstad Konstantinopel voorgoed in de handen viel van de verwoede Turken. Alle inwoners die zich op straat vertoonden, werden dezelfde dag afgemaakt. De stad werd geplunderd en de majestueuze Aya Sofia-kathedraal onmiddellijk in een moskee omgetoverd ... Zo eindigde het eens zo schitterende Byzantijnse Rijk. 
 
In 1517 kwamen de Turkse pasja's aan de macht in Egypte, en de Turken beheersten voortaan met hun vloot vooral het oostelijk deel van de Middellandse Zee. De handel vanuit Marseille en de Italiaanse havens werd daardoor erg belemmerd. Maar de Turkse expansie, in de Balkan en in Centraal Europa, ging steeds verder. In 1529 belegerden de Turken, onder Soleiman Il, zelfs de Oostenrijkse hoofdstad, Wenen. Ze konden de stad echter niet innemen, wel dankzij de hulp van de dappere Poolse troepen. Zo kregen de Turken echter, na het Midden-Oosten, ook bijna héél de Balkan in handen; en de herhaalde pogingen tot expansie in Hongarije en andere delen van Centraal Europa gingen verder ... 
 
Toen de onoverwinnelijke Turks-Moorse vloot en de piraten ook het westelijk deel van de Middellandse Zee meer en meer onveilig begonnen te maken, moest ingegrepen worden. De admiraal van de verenigde westerse vloten, Juan van Oostenrijk, besloot de Turkse vloot in haar eigen hoofdkwartier aan te pakken. Op 7 Oktober 1571 werd de beslissende zeeslag geleverd nabij Lepanto, aan de ingang van de Golf van Korinthe. De Turkse vloot werd totaal vernietigd of buitgemaakt. Voortaan was de scheepvaart vanuit de Middellandse Zee voor de vloten van de Spaanse, Franse en Italiaanse havensteden weer veilig. 
 
De Turken hielden echter heel de Balkan nog drie eeuwen lang bezet. .. In 1683, waagden ze nogmaals een zware belegering van ... de stad Wenen. Tevergeefs! De stad werd door de Polen ontzet. Maar in Wereldoorlog 1 kozen de Turken de zijde van de Duitse overweldigers. Dat werd het Turkenrijk fataal in Europa: door het Verdrag van Versailles moesten ze bijna heel de Balkan ontruimen. Europees Turkije en Istanboel mochten ze nog behouden, omdat zij eventueel, via de smalle Dardanellen, de door het Westen zo gevreesde Russische vloot in bedwang konden houden ...
 
***
 
 
Dit is een heel bondig en objectief overzicht van "de Halve-Maantochten" en "de Kruistochten", waar - volgens veel moderne onchristelijke journalisten ... - het christelijk Europa, zogenaamd op een heel wrede manier, het vreedzaam Arabisch en Turks bloed overal in hele beken door de straten deed vloeien! Dit natuurlijk tot grote ergernis van de huidige, zich wereldwijd solidair-voelende moslims. En tegelijk ook van ... de huichelachtige moderne antichristelijke westerse mogendheden, die korte tijd geleden zelf nog de door alle moslims gehate kolonisatoren waren. In hun machtige massa-media verwijzen zij telkens weer naar "die ongehoorde wreedheden", waarvan ze beweren dat zijzelf - 8 eeuwen geleden! - er voor niets tussen zaten, aangezien zij vandaag de dag niet meer solidair met... de christenen zijn. 
 
De Amerikaanse president Bush, die de moslimlanden Afghanistan en lraq gewoon de oorlog verklaarde, liet zich voor de tv, samen met een heel welsprekende Amerikaanse dominee, daarvoor alle lof "vanwege de Amerikaanse christenen" toezwaaien. En Bush bediende zich bij zijn toespraken opzettelijk van het woord "crusades" of kruistochten ... Blijkbaar om, over heel de mohammedaanse wereld, de moslims "gunstig" te stemmen jegens de - juist ten gevolge van zijn wrede oorlogen - geminachte en onbarmhartig vervolgde christenen in bijna alle islamitische staten? 
 
Oktaaf Boie, 
Lic. Germ. Filologie, Lic. Oosteuropese Taalkunde & Geschiedenis 
Noorweegse Kaai 41, 8000 Brugge.  
 
Nota: Aan de hand van de objectieve artikels in de Winkler Prins Encyclopedie en de Engelse Caxton Encyclopedia kan men nog meer details gaan nalezen, en alles vergelijken met het bovenstaande bondige overzicht.