Paulus' leer over de geestelijke, de psychische en de lichamelijke Liefde

Verschenen in POSITIEF nr. 388 – JANUARI 2009

​In deze drie-eenheid is vanzelfsprekend de eerste, de geestelijke Liefde, de belangrijkste; maar de twee andere zijn absoluut vereist opdat de geestelijke liefde tot haar volheid zou kunnen uitgroeien zowel in het leven van de gelovige mens, als in de Kerk in haar geheel. 
 
Laten we hier daarom het eerst met de lichamelijke liefde beginnen. 
 
Paulus is zeker niet de stichter van het Sacrament van het Huwelijk. De Heer Jezus zelf verwijst naar het scheppingsplan van God in de eerste verzen en hoofdstukken van het eerste boek van de Bijbel, het boek Genesis. Door de natuurlijke bouw van het lichaam van man en vrouw bewees de Schepper dat Hij het huwelijk in principe had bedoeld om de man en de vrouw tezamen in de schepping en in Zijn Heilsplan met de mensen te betrekken. Het is echter statistisch bewezen dat een toevlucht nemen tot tegennatuurlijke ingrepen, zoals abortus, anticonceptie en dgl. - om daarmee in feite tégen het Plan van God in te gaan ... - het hormonaal stelsel bij de vrouw totaal in verwarring brengt. Dat kan voor haar meestal niet zonder ernstige gevolgen blijven op lichamelijk en op psychisch vlak. Een zaak staat vast: handelen tegen de natuur wreekt zichzelf, soms tot in het tweede of derde geslacht. 
 
Naar aanleiding van de vraag over de polygamie (of de veelwijverij) zei Jezus overduidelijk "Man en vrouw, mannelijk en vrouwelijk, zo schiep God de mens in het begin." Het monogame huwelijk is bovendien - naar het geïnspireerde woord van Paulus - een voorafbeelding van de relatie tussen God, de Bruidegom, en al de gelovige mensen samen, d.w.z. de Bruid. Van polygamie of ontucht kan er dus in de Kerk van Christus geen sprake zijn, omdat deze juist in volle tegenspraak staan met die Liefdeband van Jezus met Zijn Kerk. Een absoluut onverbreekbare band, net zoals die tussen het hoofd en het lichaam. (Rom.8,35-39; Ef.5,25-27) 
 
In het boek Genesis lezen we ook dat God vond dat het niet goed was dat de mens (hier Adam) alleen was; dat hij een hulp (Eva) nodig had die bij hem paste. Dit wordt wel eens verkeerd verstaan. Het betekent nièt dat de echtgenote "de dienstmeid" moet zijn van de man. Integendeel, het betekent dat de man een hulpbehoevende persoon is; iemand die meestal moeilijk zijn leven kan ordenen zonder een trouwe hulp. Paulus maakt dat verschil ook duidelijk door te zeggen dat de man er is "om zijn vrouw lief te hebben". (Ef.5,25-28 & 33) Welnu, de plicht om iemand waarlijk lief te hebben is een veel ernstiger en vaak veel zwaarder opdracht dan iemand anders bij gelegenheid hulp te mogen bieden. Trouwens wie zijn echtgenote liefheeft, heeft in feite zichzelf lief! (Ef.5,28) 
 
Wat nu de term "liefde" betreft: die werd lange tijd in het modern woordgebruik lelijk misbruikt, om alleen nog naar het lichamelijk of seksueel aspect te verwijzen. Vandaag de dag wordt dat, meestal zonder veel schroom of tact, vervangen door het woord "seks". En hier heeft het woord seks dan veelal weinig of niets meer met de ware christelijke echtelijke liefde te maken. Jammer genoeg, in onze huidige samenleving heeft het woord inderdaad eerder te maken met een ongeordende geslachtelijke omgang die geen rekening meer houdt met humane regels. Dat gaf aanleiding tot een epidemie van echtscheidingen, overspel, vrij seksueel verkeer of promiscuïteit ("veilig vrijen ... "), ongehuwd moederschap, prostitutie, partnerruil, porno, smakeloze publicaties in roddelbladen, onfatsoenlijke of regelrecht vieze reclames die geld opbrengen, en dergelijke meer. Eerbied voor de persoon van de vrouw is daarin vaak ver te zoeken. 
 
(Toch wel verbazend dat daartegen niet massaal door moderne, of zelfs niet door ... feministische vrouwen in de pers wordt geprotesteerd!) 
 
Over de echtelijke liefde waartoe, volgens de Leer van de Kerk, natuurlijk ook de seksuele gemeenschap behoort, is Paulus duidelijk genoeg. In zijn Eerste Brief aan de Korintiërs (7,1-17) moet hij de pas gedoopte gelovigen waarschuwen, nooit meer met de vele misbruiken verder te gaan die, in de toenmalige heidense hellenistische beschaving, nog als normaal werden beschouwd. Het is beter dat iedere man zijn eigen vrouw, en iedere vrouw haar eigen man heeft. En In het huwelijk, als gave Gods, hebben man en vrouw gelijke rechten op elkaars lichaam. En daarbij passen steeds eerlijke afspraken. De apostel durfde toen ook nog verwijzen naar de zelfbeheersing op seksueel vlak. Ongeregelde seks speelt immers een grote rol in de verleidingen waarmee de boze geest maar al te vaak mensen zonder veel wilskracht, helaas ook gelovigen, benadert. Zowel het Oude Testament als het Nieuwe Testament - en ten overvloede de moderne communicatiemedia! - tonen aan hoe zonden op seksueel vlak tot grote wanorde en soms tot gruwelijke misdaden aanleiding kunnen geven. Toen, zoals nu, moest men de gelegenheden tot zondigen vluchten ... Ook Jezus waarschuwde zijn toehoorders vooral niet met de begeerlijkheid te spelen: Wie (als getrouwde partner) een andere vrouw bekijkt (of beloert) om haar te begeren, heeft in zijn hart al overspel met haar bedreven ... God ziet immers het hart van de mensen aan. (1Sam.16,7) 
 
Stappen we nu over naar het tweede, het psychisch aspect van Liefde en Huwelijk. 
 
Het mag duidelijk zijn dat de liefde tot God voorrang krijgt op die voor de huwelijkspartner of voor de medemensen. Paulus zag af van het huwelijk om zijn Heer, de Kerk en de mensen beter te kunnen dienen. Hij raadde zelfs zijn naaste medearbeiders in de Kerk aan om hetzelfde te doen. Ook de Leer van de Heer Jezus wees blijkbaar in die richting, althans voor zijn naaste medewerkers. Biedt bestendige gelovige aandacht voor Jezus' uitnodigingen in de Bergrede - helemaal gericht op de liefde tot Zijn hemelse Vader! - niet tegelijk de beste waarborg dat de liefde tot de andere, tot de partner, tot geloofsgenoten en tot alle medemensen waarlijk zal worden geëerbiedigd? 
 
Daarnaast echter is het christelijk Huwelijk een door God geschonken Sacrament dat juist in Jezus Christus' relatie tot Zijn volgelingen, Zijn Kerk, zijn essentiële betekenis kreeg. De man is geheiligd in zijn vrouw, en de vrouw in haar man. (1Kor.7,14) Dat Sacrament moet uiteraard in volle wilsvrijheid door de beide partners gesloten en aan elkaar worden toegediend. Bij de afsluiting ervan - voor God en voor de Kerk - hoort, van beide zijden, de overtuigde uitspraak: "Ja, ik wil!" Dit omvat, zoals hierboven al werd gezegd, ook de geslachtelijke gemeenschap, maar daarbij is dan de belofte van blijvende trouw definitief: "In goede en in kwade dagen; tot de dood ons scheidt!" (Vgl. Mt.19,6) 
 
Dat betekent bijgevolg niet dat, als wegens ziekte of ouderdom het seksueel aspect in het huwelijksleven verder geen grote rol meer speelt, het Sacrament van het Huwelijk - tegen deze ernstige belofte in! - zou ophouden te bestaan. Zoals alle andere Sacramenten wordt het door beide partners, in volle overgave en trouw, ontvangen voor het hele leven. Alleen de dood maakt, naar Gods beschikking, een einde aan de Liefdeband. Dat verklaart ook Paulus met grote stelligheid. (1 Kor.7,39) 
 
Voor de gelovigen is het in een echtverbintenis, na liefdevolle dialoog, wel de man die uiteindelijk het gezag uitoefent, zoals Jezus Christus dat doet over de Kerk. En niet omgekeerd. (1Tim.2,12) Maar zoals de Kerk bijdraagt tot de heerlijkheid van haar Hoofd, Jezus Christus, zo is de vrouw de glorie van haar man! Leest men bij Paulus. (1 Kor.11,7) Het gezag van de gelovige huisvader strekt zich uit tot het hele gezin, tot alle kinderen dus, zolang zij het ouderlijk huis niet hebben verlaten voor een zelfstandig leven of een eigen huwelijksleven. (Ef.5,31) Maar zo verstaat Paulus ook het gebod van de kinderlijke gehoorzaamheid, in een van de Tien Geboden: Eert vader en moeder, opdat het jullie welga, en jullie lang mogen leven op Aarde! (Ef.6,1 & Kol.3,20) In een gezin, evenals in Kerk en maatschappij, leidt gezagloosheid immers tot ongehoorzaamheid en chaos ... En chaos leidde, altijd en overal, onvermijdelijk tot de doodscultuur. (Rom.1,24-32!) De chaos is het werk van Gods vijand, de Antichrist. Onze God is een God van Orde. 
 
* * *
 
Hierbij aansluitend willen we nu overgaan tot het derde aspect: de Geestelijke Liefde. 
 
Zodra de heilige Geest is ingestort in de "dode" geest van de mens, wordt deze uit zijn dodenslaap opgewekt om, in Nieuw Leven, naar Jezus Christus' Geest toe te groeien. De tot leven gewekte geest van de gelovige is voortaan geroepen heel zijn psychisch leven - in voelen en denken, in wilsleven en dadenleven! - vanuit Jezus' Geest te doordesemen en dáárbij zijn eigen lichaam in toom te houden. ("Broeder ezel", zoals Franciscus van Assisi zijn lichaam noemde!). 
 
Hoe komt het dat zoveel mensen in onze maatschappij, in onze eigen omgeving, pessimistisch zijn, depressief, ja wanhopig worden? Veel jongeren plegen tegenwoordig zelfmoord, terwijl ze nog een heel lang leven voor zich hebben en zoveel goeds voor anderen hebben kunnen betekenen... Werd er voldoende voor die jonge mensen gebeden? Paulus bidt voor de gelovigen te Rome die het zeker niet gemakkelijker hadden dan de christenen in onze tijd, als volgt: Moge de God van de hoop jullie allen vervullen met vreugde en vrede in het geloven, door de kracht van de Heilige Geest! Vreugde, Vrede en Liefde behoren tot de negenvoudige vrucht van de heilige Geest. In gezinnen waar de derde Persoon van de goddelijke Drie-Eenheid slechts een geringe rol - of ... géén rol? - speelt, kan ook de vrucht van Vreugde en Vrede , van Liefde en Trouw moeilijk gedijen. In gezinnen waar niet meer samen wordt gebeden - eerst voor elkaar en dan voor anderen - groeit integendeel ongemerkt het individualisme, de onverschilligheid, het egoïsme, de onverdraagzaamheid, verregaande liefdeloosheid ... 
 
Het gebed van een christen is echter niet vrijblijvend. Bidden betekent altijd tegelijk: zich engageren! Welke gelovige kan in het Gebed des Heren nog eerlijk blijven bidden Uw Wil geschiede! als hij of zij niet eens in eigen leven daarvan iets tracht waar te maken? Wie kan nu God loven en prijzen om zijn oneindige Liefde en Barmhartigheid, als hij of zij er niet aan denken om zelf ook liefdevol en barmhartig te zijn voor alle anderen, zelfs voor vijandige mensen, voor zondaars? (2Kor.2,8 & 8,8) 
 
Toenemen of groeien in liefde vraagt van gelovigen evenwel inspanning, volharding en veel geestelijke strijd ... Want nu ze door hun hemelse Vader in Liefde tot zijn kinderen zijn gepromoveerd, is de Antichrist, Gods ergste vijand, des te actiever om de oude mens in hen, met al zijn gebreken, weer in hun leven de kop te doen opsteken! Niet groeien in de liefde, betekent weldra dat de geestelijke liefde snel afneemt in vurigheid, misschien verkoelt of zelfs doodbloedt... 
 
Paulus schrijft aan zijn beste vrienden, de christenen van Filippi (4,6): Laat al jullie wensen bekend worden bij God in gebed en smeking, en nooit zonder dankzeggingen (Gr. meta Eucharistias)! Kan een gelovige de Heer smeken om gezondheid en gezegend te mogen blijven, als hij of zij niet tegelijk bidt en smeekt om gezondheid en allerhande zegeningen voor andere mensen en ... daar natuurlijk ook iets voor doet? De apostel raadt ons aan vooral ook voor de gezagdragers in Kerk en wereld te bidden, eveneens voor allen die zijn geroepen om leiding te geven en het meest ons gebed en onze steun nodig hebben. Dat is welgevallig in het oog van onze Heiland; Die wil immers dat alle mensen worden gered en tot de kennis van de Waarheid en het ware Geloof komen. "Geef jezelf - in navolging van Hem die Zichzelf totaal gegeven heeft als losprijs voor allen - volgens de Wil van de Vader die de Liefde zelf is. (1Tim.2,1-7) Is dat geen reden tot grote vreugde dat wij, als trouwe gelovigen, dááraan mogen meewerken! Zo luidt dat in de Brief aan de Colossenzen (1,24), geschreven in de gevangenis te Efeze: Op dit ogenblik verheug ik mij dat ik voor jullie mag lijden, en in mijn lichaam mag aanvullen wat nog ontbreekt aan de beproevingen van de Messias, ten voordele van de verdere opbouw van zijn Lichaam, de Kerk. Zeker: geestelijke vreugde, in goede en in ... kwade dagen! 
 
Zegt Jezus in de Bergrede niet: Zalig zijn zij die treuren! Om welke reden zou de gelovige in de eerste plaats mogen treuren? Is het niet omdat de ongerechtigheid en de liefdeloosheid in de wereld zo groot is, en dat deze ondeugden van periode tot periode nog blijken toe te nemen? Zalig diegenen die hongeren en dorsten naar gerechtigheid (in Kerk en wereld)! Zijn we anderzijds niet vervuld van diepe geestelijke vreugde omdat de Heer aan mensen die dát heel hun leven trachten te doen, stellig belooft dat ze zullen worden getroost en verzadigd. En zelfs als niet al onze wensen en smeekbeden door God worden vervuld, dan weten we toch dat Hij zijn talrijke liefdevolle beloften voor ons vast en zeker in vervulling zal laten gaan. 
 
Ongeveinsde liefde is de vervulling van de hele Torah (het Oud Testament). Maar kennis (Gr."gnôsis") of theologie leidt helaas al te gemakkelijk tot eigenwaan, discussies, partijzucht, twist, onverdraagzaamheid enz. enz. In zijn afscheidsbrief (Fil.2,1-2) smeekt Paulus alle volgelingen van de Heer: Als dan mijn vermaning in Christus en mijn liefdevolle bemoediging bij jullie iets vermogen; als gemeenschap van Geest, hartelijkheid en mededogen jullie nog iets zeggen: maakt dan mijn vreugde volkomen door jullie eenheid van denken, jullie eenheid in de liefde, jullie samenhorigheid en eensgezindheid!
 
Hij legt telkens weer de nadruk op de liefde voor elkaar en voor alle gelovigen; op hun eensgezindheid in de dienst van de Kerk. (Kol.2,2) Aan zijn medewerker Timotheüs (3,15) schrijft hij: Jij weet nu hoe de gelovigen zich behoren te gedragen in het Huis Gods, de Kerk van de levende God, pijler en grondslag van de Waarheid. De geestelijke liefde is het die de Kerk opbouwt, en haar naar eendracht en eenheid in Christus doet toegroeien. En door dááraan mee te werken - in de kracht van de heilige Geest! - bouwt de gelovige tegelijk zichzelf op in liefde. Het is een mooie spreuk: Caritati Christi urget nos! de Liefde van Christus bezielt ons! (2 Kor. 5,14) Door de geestelijke liefde worden immers de gevoelens, het denken, de wil van alle gelovigen omgezet in gezamenlijke concrete acties. Niemand en niets kan ons scheiden van de Liefde van Christus, althans indien wijzelf ons hart niet ervoor sluiten. (Rom. 8,35 & 39) 
 
Geen enkele apostel of evangelist heeft zoveel aandacht besteed aan de Gerechtigheid door het Geloof in Jezus Christus, als juist Paulus. Wat hij schrijft aan zijn jonge medewerkers Titus en Timotheüs (1Tim.6,11 & 2Tim.2,22), zegt hij in feite, door middel van zijn Brieven, tot elk van ons. Jij echter, mens van Gods welbehagen, streef naar gerechtigheid, godsvrucht, geloof, liefde, vrede, volharding, zachtmoedigheid. Strijd de goede strijd van het Geloof! Daartoe ben jij geroepen, samen met allen die de Heer in oprechtheid aanroepen! Samen met héél de Kerk. 
 
Niemand in de wereldliteratuur heeft beter beschreven wat ware liefde is. Liefde voor zichzelf, als zoon of dochter van onze hemelse Vader (1 Kor.13,1-13); liefde voor de huwelijkspartner en in het eigen gezin; liefde voor zijn eigen volk (Rom.9,1-3); liefde voor zijn geloofsgenoten, dit wil zeggen: voor allen die door God waardig werden geacht om deel te hebben aan de Koninklijke Heerschappij van Jezus Christus, nu en voor altijd (2Thes.1,1-12); liefde voor alle mensen, vooral voor de geringen, voor de verdrukten, voor de uitgestotenen, voor de zwaksten. (1 Kor.1,26-28); 2Kor.1,6) Liefde naar het woord van Jezus Messias: Dit is mijn gebod, dat jullie elkaar liefhebben, zoals Ik jullie heb liefgehad. Niemand heeft groter liefde dan degenen die heel hun psychisch leven opofferen ter wille van hun vrienden! (Joh.15,12-13) 
 
* * *
 
En als we nu weer even terugblikken naar het bewogen leven van de apostel Paulus, stellen we vast hoe hij - in de kracht van de heilige Geest! - in zijn eigen leven de Blijde Boodschap van de Heer Jezus overal heeft willen waarmaken. Ondanks vele jaren harde strijd, ook tegen zichzelf; ondanks ernstige bedreigingen en grote gevaren; desnoods tot op het schavot! 
 
Oktaaf Boie, 
Lic. Germ. Filologie, Lic. Oosteuropese Taalkunde & Geschiedenis 
Noorweegse Kaai 41, 8000 Brugge