Orde van Malta: een oneerlijke onderzoekscommissie

Verschenen in POSITIEF nr. 470 – MAART 2017

​De Paus heeft de Orde van Malta onder een onderzoekscommissie geplaatst. De strategie van het onderzoek bevalt Paus Franciscus ongetwijfeld, die reeds deze draconische maatregel nam tegen twee religieuze instituten die hij als te 'traditioneel' beschouwt: de Franciscanen van de Onbevlekte en de religieuzen van het Mensgeworden Woord. Het is geen toeval dat de aankondiging van een commissie gedaan werd door de Pers van de H. Stoel op 22 december, "om elementen te verzamelen die toelaten volledig en vlug de H. Stoel te informeren over de recente feiten betreffende de Groot-Kanselier van de Orde, namelijk M. Albrecht baron von Boeselager". Dit juist op het moment dat Paus Bergoglio de traditionele geloften aan de Curie omvormde in een hard verwijt tegen hen die weerstand boden aan zijn project van radicale verandering in de Kerk. Hij deed dit met een stilzwijgende referentie naar kardinaal Raymond Leo Burke, beschermheer van de Orde van Malta.
 
Maar juist in dit geval is het werkinstrument van de onderzoekscommissie niet mogelijk. En zoals don Fabrizio Turriziani Colonna het uitlegt in een studiedocument, gewijd aan de soevereiniteit en de onafhankelijkheid van de Soevereine, Militaire Orde van Malta (Soevereiniteit en onafhankelijkheid bij de Soevereine Militaire Orde van Malta, Libreria Editrice Vaticana, 2006), worden de Orde van Malta en de H. Stoel tegenover elkaar geplaatst, als onderworpen aan Internationaal Recht en dus in een positie van wederzijdse onafhankelijkheid. De Orde van Malta heeft inderdaad een dubbele rechtspersoonlijkheid. Op vlak van Canoniek Recht is ze ondergeschikt aan de H. Stoel, maar op vlak van Internationaal Recht garandeert dit haar onafhankelijkheid. Het feit dat de Orde van Malta diplomatieke relaties onderhoudt met 94 Staten en een ambassadeur heeft bij de H. Stoel, bevestigt dat - op een zeker gebied- de relaties op voet van gelijkheid zijn. De Soevereine Militaire Orde van Malta is, in één woord, een soevereine staat. En alhoewel zonder grondgebied is ze bezorgd om haar autonomie en voorrechten. In negen eeuwen geschiedenis hebben de Ridders van Malta zich bekleedt met eer door hun bloed te vergieten voor de Kerk. Maar conflicten met de H. Stoel ontbraken niet. Het laatste conflict - verteld door Roger Peyrefitte (Ridders van Malta, Flammarion, Parijs 1957), situeert zich na de Tweede Wereldoorlog, toen de Orde ertoe kwam de poging van de fusie te verijdelen met de Ridders van het Heilig Graf. Het nam een einde in 1953 met het arrest van een kardinalen-tribunaal die de soevereiniteit van de Orde van Malta erkende door haar afhankelijkheid te bevestigen ten opzichte van de H. Stoel. Dit wat betreft het religieuze leven van de Ridders. De Orde van Malta aanvaardde het vonnis, maar voegde er enkele voorwaarden aan toe: 1) erkenning van haar rechten die voortkomen uit haar toestand van onderworpenheid aan het Internationaal Recht; 2) de beperking van de religieuze afhankelijkheid van de Orde voor de geprofeste Ridders en de kapelaans/aalmoezeniers; 3) de uitsluiting van een onderwerping aan het Staatssecretariaat van het Vaticaan. De bevoegdheid van de H. Stoel rust niet op het intern en internationaal bestuur van de Orde, maar beperkt zich tot de strikt religieuze sfeer.
 
Men zou zich dus kunnen voorstellen dat de Paus - door afwijkingen onder de Ridders te hebben ontdekt van de Orde, op doctrineel en moreel vlak, - zou beslist hebben tussen te komen om de situatie te herstellen. Maar wat is er integendeel gebeurd? Nadat het feit het daglicht zag dat von Boeselager - gedurende de periode dat hij Groot-Hospitalier was van de Orde - misbruik had gemaakt van zijn macht door de verdeling van duizenden voorbehoedsmiddelen en contraceptiva, ook abortieve middelen inbegrepen (zoals de verslagen het aanduiden die betrekking hebben op het programma van de Verenigde Naties tegen het VIH in Birma), is de Groot-Meester, Matthew Festing, tussengekomen om een einde te maken aan het schandaal. Hij heeft Boeselager gevraagd zijn ontslag te nemen. Hij deed hierbij beroep op de gelofte van gehoorzaamheid die hij had afgelegd. De Groot-Kanselier, sterk staand door zijn vriendschap met Staatssecretaris Pietro Parolin en door de recente benoeming van zijn broer Georg in de Bestuursraad van de I.0.R., heeft de vraag met arrogantie verworpen. Hij maakte aanspraak op zijn houding als 'liberale' katholiek. De creatie van een onderzoeksgroep door het Staatssecretariaat, met 5 leden die min of meer een band hadden met Boeselager, vormt een zwaar geval van bemoeiing in het beheer van de Orde.
 
De H. Stoel moest zich beperken tot waken over het religieus leven, door de tussenkomst van kardinaal-beschermheer Burke, die door Paus Franciscus zelf werd benoemd. De Paus heeft het volste recht zich te informeren over de interne zaken van de Orde, maar het is ongewoon dat dit geschiedde via een commissie die boven de pontificale vertegenwoordiger gaat. Tenminste om hem onder verdenking te willen plaatsen. Toch kan een kardinaal alleen maar beoordeeld worden door zijn gelijken en niet door bureaucraten van het Vaticaan. Het is ook verkeerd om aan een Vaticaanse commissie het oordeel toe te vertrouwen over zaken die niet (enkel) het religieus leven, maar het bestuur van de Orde betreffen door - in dit geval de Groot-Meester - in staat van beschuldiging te stellen. Hij heeft dus goed gedaan om de oneerlijke actie van de commissie te weigeren.
 
Spijtig is dat niet enkel de procedure oneerlijk is, maar vooral het oordeel hierover vanwege de Vaticaanse autoriteiten. Hij die, tot misprijzen van het Magisterium van de Kerk, contraceptie en abortus begunstigt en zijn geloften geweld aandoet, verdient nu te worden in eer hersteld. Wie de leer van de Kerk verdedigt en de morele integriteit van instituten waarvan hij deel uitmaakt, wordt daarentegen beschuldigd van "kwaadwillige weerstand" tegenover de H. Vader. Hij eindigt op de beklaagdenbank. Het is te hopen dat de Ridders zullen reageren. Op het spel staat de soevereiniteit van de Orde van Malta, maar ook haar traditie van ononderbroken verdediging van het geloof en van de katholieke moraal.
 
Roberto de Mattei