Kerkherbestemming? Beschamende kunst!

Verschenen in POSITIEF nr. 428 – JANUARI 2013 

​Er is de jongste tijd al wel wat te doen geweest omtrent het herbestemmen van kerkgebouwen. We stellen regelmatig vast dat als verklaring voor het sluiten van de kerken, meestal wordt opgegeven dat het onderhoud en herstel te veel zou kosten. Zoals in ons novembernummer uitgelegd worden wel dubbel zoveel subsidies verleend aan de sporten als aan de kerkfabrieken. Nochtans is er een concordaat dat stelt dat de gemeente/staat moet bijspringen om de kosten te betalen als de inkomsten van de kerkfabrieken ontoereikend zijn. Volgens deskundigen zou het beter zijn de kerkgebouwen ter beschikking van profane doelen te stellen. Er wordt dan nooit gezegd hoe groot de subsidies zullen zijn wanneer de ombouw van de kerkgebouwen moet worden uitgevoerd. Dat er ook verlichting en verwarming en algemene onderhoud moet worden voorzien wordt bij het kenbaar maken van de plannen niet gesproken. Gaat men er tearooms of brasseries van maken om te concurreren met de reeds bestaande uitbatingen, waar de uitbaters vaak worden geconfronteerd met beperkte inkomsten, vooral in deze tijd van economische crisis en sluitingen van bedrijven? 
 
Blijkbaar is er minder belangstelling om sommige gebouwen te sparen voor herbestemming en te zorgen dat ze niet tot bouwvallige gebouwen worden gedoemd. Eenmaal verwaarloosd, opzettelijk of niet, is de uitleg snel gegeven om tot herbestemming over te stappen. Geld uitgeven om de gebouwen voor de eredienst te ondersteunen blijkt soms een heel moeilijke beslissing te zijn. 
 
Het blijkt echter dat om kunstprojecten geen euro te veel is om uit te geven. Wij vernemen zo een en ander over het kerkgebouw van de Sint-Amelbergakerk van Bossuit (Avelgem). We lezen volgend bericht (LN)dat wij u niet willen onthouden: 
 
"AVELGEM - De omvorming van de Sint-Amelbergakerk van Bossuit naar een kunstige ruïne is begonnen. In het eindresultaat blijven enkel de buitenmuren overeind plus de toren met het uurwerk. Aannemer Van Tornhaut uit Aalter is begonnen met de transformatie van de kerk van Bossuit. Drie mannen zijn bezig met het weghalen van de bepleistering van de muren en het plafond. Binnenkort komt er een grote torenkraan. Dan wordt naast het dak ook de spits weggenomen. 'Het project is uniek in de regio en ver daarbuiten', zegt burgemeester Lieven Vantieghem (CD&V). 'Ik ben ervan overtuigd dat het veel aandacht zal krijgen in internationale kunst- en architectuurboeken.' 
 
In 2007 ging de kerk dicht, in 2008 werd ze onttrokken aan de eredienst. Het gebouw uit 1857 zal binnenkort aan een tweede leven beginnen als kunstige ruïne. Enkel de buitenmuren blijven staan. Ook de toren met uurwerk wordt behouden. Alle ramen gaan eruit. Op twee plaatsen worden de raamopeningen tot aan de grond uitgezaagd, zodat je van de ene kant van het kerkhof dwars door de kerk naar de andere kant kan wandelen. De vloer wordt eveneens opgebroken. Centraal komt een zwart-witte terrazzo (soort korrelvloer, nvdr.) . Daarop zal een print te zien zijn van een foto uit 1921 die de kerk toont na zware bombardementen tijdens de Eerste Wereldoorlog. De plaatsen waar de binnenpilaren stonden - want ook die verdwijnen - zullen aangeduid worden op de terrazzo. 
 
In het oorspronkelijk ontwerp van kunstenares Ellen Harvey uit de Verenigde Staten waren de muren begroeid met klimop. 'Dat gedeelte gaat niet door omdat we de begroeiing samen met het kerkhof willen bekijken. Alle werken moeten klaar zijn tegen de zomer van 2013 en kosten 336.000 euro. De gemeente betaalt ruim100.000 euro. De rest wordt betaald via provinciale, Vlaamse en Europese subsidies omdat het om een uniek en uitzonderlijk project gaat', aldus de burgemeester. 
 
'De bestemming van dit nieuwe kunstwerk wordt verzorgd door de lokale gemeenschap. Speciale momenten zoals een dorpsfeest of een trouw in openlucht kunnen hier zeker nog gebeuren. De werken aan de kerk zijn ook de aanzet voor de dorpskernvernieuwing van Bossuit. We moeten wel nog met onze coalitiepartner SP.A bekijken op welke manier we die zullen realiseren. Zo zijn we sinds kort ook eigenaar van de pastorie naast de kerk. Ook dat gebouw zal een nieuwe bestemming krijgen', besluit burgemeester Vantieghem. 
 
De kerk van het gehucht Rugge werd eerder al omgevormd tot een kleuterschool." 
 
Kunst is het vermogen tot uiting of voorstelling te brengen op een wijze die schoonheidsontroering kan veroorzaken, zegt het Groot woordenboek van de Nederlandse taal. Anders gezegd: kunst is een afspiegeling van de ziel. Nu luidt de vraag of het opzettelijk tot ruïne omvormen van een kerkgebouw dat ruim 150 jaar dienst heeft gedaan, de afspiegeling is van de ziel. Een ruïne ? Een afspiegeling van de ziel van de "ontwerper"? Van de burgemeester?
 
De beslissing om een kerkgebouw te slopen ligt bij de bisschop. Heeft men meer aandacht voor het maken van een ruïne dan voor het opvolgen van de notitie van de Congregatie voor de Geloofsleer in het teken van het Jaar van het geloof? Hierover wordt weinig nieuws opgevangen in onze kerkprovincie! 
 
Dat ze een dorpsfeest in een kunstige ruïne zullen houden, tussen het kerkhof, dat zal best mogelijk wezen. Dansen op het kerkhof ! Een burgerlijke trouw in open lucht, daar is dan de burgervader (CD&V) voor verantwoordelijk, maar een geldig kerkelijk huwelijk is wel uitgesloten. 
 
Of het vooropgestelde bedrag van 336.000 euro definitief zal zijn blijft wel af te wachten. 
 
Voor vermaak en kunst lijkt de euro alleszins gemakkelijker te rollen. 
 
Redactie.