De menselijke waardigheid

Verschenen in POSITIEF nr. 429 – FEBRUARI 2013 

​Tot het einde van de Middeleeuwen beschouwde de christelijke mens God als het middelpunt van alles. Zijn hele leven was verweven met die Aanwezigheid. Wel en wee kregen een betekenis. Iedereen kende zijn plaats en men was zich bewust dat alle goed van God komt. Wat de gelovige mens was, werd bekeken vanuit die richting. 
 
In de daarop volgende Renaissance/Kunstherleving werd de rol van de kunstenaar op de voorgrond gezet en begon men bijvoorbeeld met het handtekenen van schilderijen, het benadrukken van de eigen menselijke persoon. Vervolgens in de tijd van de Verlichting legde men danig de nadruk op de zelfstandigheid van de mens door zijn verstand als maatstaf te nemen. Deze mens, die zichzelf begon te zien als een tegenvoeter van godsdienstige opvattingen, verheerlijkte zich als het middelpunt van zijn eigen wereldje. Het daaruit voortgekomen rationalisme (alles verklaren vanuit de redelijkheid) maakte de mens helemaal los van de godsgedachte, en verafgoodde hem als iets heel uiterst belangrijks, zonder band met de Schepper. Denk maar aan de reeks denkers en schrijvers als: Kant, Hegel, Gide en nog een hele reeks anderen. Deze stroming bereikte in de twintigste eeuw het toppunt van onzin met het existentialisme (Sartre), waarbij het bestaan uitmondde als totale onzin en hopeloosheid met de enige wanhopige oplossing: zelfvernietiging, zelfmoord! 
 
In het scheppingsverhaal van het Boek Genesis bekleedt God de mens met het gezag over dieren en natuur. In begrijpelijke duidelijke woorden wordt dit zo in het begin van het Oude Testament aan het Joodse Volk opgedragen. Doorheen de hele Gewijde Geschiedenis zien we hoe God de mens opvoedt en geleidelijk aan doet ontwikkelen tot een verantwoordelijk wezen, dat zichzelf en de anderen leert eerbiedigen. Denken we maar aan het opheffen van veelwijverij en het oud gebruik van 'Oog om oog, tand voor tand'. Vanuit de eenvoudige bepalingen van de Tien Geboden moet de gelovige mens leren leven naar Gods voorschriften, voor de komst van Jezus, de Messias leren openstaan, voor de verfijning van levensstijl met de Acht Zaligheden: beginnend met Verboden wordt hem een levenspatroon bijgebracht dat ertoe dient te leiden tot de liefdevolle Aanbevelingen van leven in harmonie met de medemensen onder de genadevolle blik van de Hemelse Vader. Dit is geen code van diplomatie, maar een doorleefde houding van eerbied voor de naaste en voor zichzelf. Men ziet wel hoeveel mogelijkheden tot levensvoltooiing er geboden worden; geen stug patroon of dwangbuis dus. 
 
De eigen initiatieven doen de naastenliefde open bloeien. Wij kennen de geweldige voorbeelden van heiligen uit de kerkgeschiedenis: over Franciscus van Assisi, Vincentius a Paulo, Pater Damiaan en Moeder Teresa, om er maar enkelen van te noemen. Voor hen allen had ieder mens een onschatbare waarde en verdient hij eerbied en zorg! 
 
Wat hebben onze Missionarissen en Missiezusters al niet voor geweldig werk verricht? Onbaatzuchtige gave van zichzelf, om - zoals Jezus - tot hun naaste in nood te gaan. Dit was lang nog voor de tijd van NGO's, instellingen van dienstbetoon aan de naaste. Hiervoor brengen wij, katholieken, ook veel respect op. 
 
De menswording van Jezus is HET sluitstuk van de menselijke waardigheid: Hij vond het niet beneden Zijn waardigheid om volop het menselijk leven te delen. Hij werd geboren zoals ieder mens, terwijl Hij toch terzelfder tijd zijn goddelijke Persoon was en is in de Heilige Drievuldigheid: daarom zeggen wij: Godmens. Hiermee bracht Hij de onvervangbare waarde van de mens naar voren, vanaf zijn ontvangenis tot aan zijn dood. Alle levensfasen werden door Hem geheiligd. Zoals wij in het Credo belijden: "Wij geloven in de verrijzenis van het lichaam" is dit ook een duidelijk teken van de Heer, dat Hij ons lichaam niet als een bijkomstigheid beschouwt, maar ais een kroonjuweel van zijn schepping. 
 
Meteen begrijpt men ook waarom de Kerk zo lang weigerachtig heeft gestaan tegenover crematie: men zet niet de botte bijl in het kunstwerk van God, maar men vertrouwt het eerbiedig toe aan de aarde. Bij besmettelijke ziekten kon men vroeger besluiten de doden te verbranden, doch het ging hier slechts om een noodmaatregel bij besmettelijke ziekten, in uiterste omstandigheden dus! Dit tot regel maken duidt slechts op een misprijzen van dat prachtstuk van Gods schepping. Wij zullen bij het Laatste Oordeel verrijzen met lichaam en ziel verenigd om eens in onze volle menselijkheid bij de Heer eeuwig te mogen gelukkig zijn! 
 
Voor de katholiek is ieder mens een enig waardevol iemand, vanaf het prilste begin van zijn bestaan tot aan het toevertrouwen van de gestorvene aan de aarde. Hieruit kan men wel een aantal overwegingen aanbrengen, doordenkertjes wellicht: 
 
-waarom ai dat 'leerling tovenaar' spelen met proefbuisjes voor menselijke embryo's? Waarbij men telkens de keuze maakt uit een aantal beginnende mensjes, met het wegkieperen van het 'overschot', of - erger nog - het verrichten van testproeven erop? 
De waardigheid van het ongeboren leven wordt afschuwelijk geschonden!!! En zeggen dat er zoveel weeskinderen zijn, die snakken naar een warm gezinsnest! Waarom aan hen geen kans bieden op een mooie levensvoltooiing in een echt onthaalgezin, in plaats van al die onzinnige laboratoriumpraktijken? Het is nu eenmaal zo, dat er bij een aantal (10%) echtparen biologische factoren spelen, die beletten, dat natuurlijke bevruchting tot stand komt. 
 
-alle socialistische maatschappijsystemen (heel in het bijzonder het communisme!) minachten de mens in zijn eigenheid, en herleiden hem tot een grijs onderdeeltje van de samenleving! Hem opofferen aan het 'algemeen belang' of hem misbruiken als een ding zijn een vloek voor de mensheid. Kijkt u maar naar alle politieke ontwikkelingen van de laatste honderd jaren: ontzaggelijk leed en vernietiging van alle menselijke waarden. 
 
-mensen met een spuitje om het leven brengen, in naam van zogeheten begripvolle stervensbegeleiding, is net alsof men een huisdier afmaakt omdat het verder leven toch zinloos is! Ook het lijden bij het einde van het leven heeft een verlossende rol: samen met Jezus' lijden, is een volle overgave van de mens aan de beschikking van de Vader!
Voor ongelovigen is dit uiteraard onbegrijpelijk: met moet immers door gebed en sacramenteel leven afgestemd zijn op de levensvoltooiing, die de Heer met ons voorheeft! Vandaar ook hun 'wegwerpmentaliteit' tegenover dat waardevolle menselijk lichaam! 
 
-waarom het leven en gezondheid in gevaar brengen door een mentaliteit van 'brood en spelen'? Mensen in 'zogenaamde sporten' tot het uiterste drijven ten koste van alles? Net zo deden de Romeinen het in het Colosseum met hun ter dood veroordeelden. Renners een hele maand lang over berg en dal doen koersen, met een hartslag van soms wel 150 slagen per minuut, voor de loutere pret van kijkers bij de omloop? Uitbuiting van de mens voor louter geldgewin! Of op een racecircuit autorenners zien snorren tegen 250 km/u? Als dieren klaar voor de slacht, en tot pret van de bloeddorstige toeschouwers? We kunnen nog verder gaan en vele andere misbruiken van de mens aan de kaak stellen. 
 
-en wat denkt u over het ongebreideld uitbuiten van gezondheid van mensen, louter uit winstbejag? Zwaar en ongezond werk opleggen aan kwetsbare laaggeschoolden? Om de bestaande kapitalen nog wat meer op te drijven, en ... door marktmanipulatie zwakken in de maatschappij tot uitzinnigheid te drijven? Ja, ja; men praat dan over vrije markt, omdat men het woord slavernij niet meer in de mond durft te nemen! 
 
-wat te denken over het leegroven van bodemschatten in arme landen? Waarbij men schamele kruimels overlaat voor de plaatselijke bevolking?  En de vette winsten laat opstrijken door multinationals, en dit om de schatrijken nog walgelijk rijker te maken en de arme mensen nog meer in het slop te duwen? Is dat - buiten grove onrechtvaardigheid - ook geen verachting van de menselijke waardigheid soms? 
 
Zelf kent u wel een aantal gebieden van het leven waar de mens uitgebuit, mismeesterd, van zijn eigen aard vervreemd wordt. Daar tegenover willen wij, katholieken een ander geluid laten horen, een heel andere houding aannemen: De naaste beminnen, houdt ook in dat men hem de kans geeft zich te ontplooien, hem ruimte laat om zichzelf te zijn. Hem een klimaat gunt waarin hij gelukkig kan zijn. Zo schept men ook de voorwaarden om ontvankelijk te zijn voor Gods Boodschap. Men kan een goede ontwikkeling bevorderen, opdat de medemens zowel lichamelijk als geestelijk naar de Heer kan toegroeien. 
 
Bij de prille kinderjaren verdient het kind om gewaardeerd te worden en aangespoord om een volwaardig volwassene te worden. De rol van de ouders, vader en moeder, is onmisbaar om door voorbeeld en vertrouwen geleidelijk die jonge mens te leren op eigen vleugels vliegen. Om in een sfeer van geloof dat kind te laten ontluiken tot een kind van God. Door voor te gaan in sacramenteel leven. Door eerbied, geduld en tact zal men dat jonge wezen leren zichzelf en de anderen naar waarde te schatten en zo in woord en daad de anderen lief te hebben. 
 
Moge de Heer ons blijvend inspireren om iedere gelegenheid te baat te nemen om medemensen met weinig kansen vooruit te helpen. Zo bevorderen wij dan een samenleving waarin de mens kan groeien naar Gods evenbeeld. 
 
Walter J.A. Peeters, pr.