Pijnpunten: lekenpastores

Verschenen in POSITIEF nr. 429 – FEBRUARI 2013 

​Op bladzijden 14 en 15 van Relevant, tweemaandelijks tijdschrift, n° 2 van december 2012-januari 2013 van het bisdom Antwerpen lezen we een artikel over belevenissen van "pastores" die veertig jaar in het veld staan. Het tijdschrift vervangt drie andere die ondertussen ter ziele zijn gegaan. 
 
Het artikel behandelt aandachtspunten van pastorale werksters die zichzelf de titel van "pastor" aanmatigen. Er is herhaaldelijk sprake van "lekenpastors" in de tekst. 
 
Eddy van Waelderen, die mee aan de basis ligt van de scheefgroei in het gebruik van onjuiste benamingen stelt: " Zij zoeken welke ruimte ze krijgen of kunnen innemen. Welke grenzen ze moeten respecteren en hoe ze creatief met die grenzen kunnen omgaan. Vaak zijn dat echte gewetensvragen." 
Na veertig jaar liturgie te krijgen die "creatief" de mensen uit de kerk heeft gejaagd, spreekt hij van grenzen "creatief" te verleggen. Zijn die grenzen al niet zo vér verlegd dat ze gewoon niet meer te ontwaren zijn? 
 
Citaat: " Daarbij komt het fundamentele gevoel van pijn en zelfs onrechtvaardigheid bij heel wat lekenpastores, omdat zij het sacrament van de ziekenzalving niet mogen toedienen aan mensen met wie zij soms lange tijd op weg gingen. Of omdat zij niet de bevoegdheid hebben om hun naaste, die zijn pijn en onmacht uitsprak tegenover God en mens, te vergeven in Gods naam. De maatschappelijke realiteit waarin wij nu werken is een heel andere dan die van veertig jaar geleden. Toen werden pastores gezonden in vitale geloofsgemeenschappen, met een relatieve overvloed aan priesters. Vandaag noemen veel minder mensen zich gelovig en daalt het aantal priesters dramatisch. Vanuit de realiteit waarin zij staan, nemen lekenpastores hun plaats in." Einde citaat. 
 
Het is wel duidelijk dat die pastorale werksters van oordeel zijn dat ze worden benadeeld in de kerkgemeenschap. Dat is natuurlijk onzin. Ze spreken over onrechtvaardigheid. Waarom? Omdat ze niet de priesterlijke taken mogen uitvoeren die passen bij de gewijde priester? In onze Kerk moet vanzelfsprekend iedereen zijn plaats kennen. Men is gewijd of niet gewijd.
Alleszins heeft men door op een eigengereide manier de liturgie te veranderen en het missaal of instructies niet te volgen die heilige liturgie van de Kerk onrecht aangedaan. Hier kunnen we dan terecht spreken van een onrechtvaardig behandelen. 
 
Soms lezen we op uitvaartberichten dat "de overledene werd voorzien van de sacramenten van de H. Kerk". Als we dan navraag doen wie die sacramenten heeft toegediend, valt het regelmatig op dat de een of andere pastorale werk(st)er die handelingen heeft gesteld. 
Het staat als een paal boven water dat we in dit geval van onrechtvaardigheid kunnen spreken.
De stervende werd onrecht aangedaan, want hij kreeg niet wat hij van de Kerk mag verwachten. In feite werd die zieke of stervende beetgenomen. Wie gewijd is heeft taken te vervullen die nu eenmaal toebehoren aan de gewijde, de door God geroepen dienaar. Pastorale werksters hebben een keuze gemaakt: de dienaar Gods bij te staan in zijn taak en sommige handelingen stellen of acties voeren die door een niet-gewijde kunnen worden bewerkt. 
Het is wel opvallend dat ze, naar eigen zeggen, veertig jaar geleden in vitale geloofsgemeenschappen zijn terecht gekomen en dat ze nu, na veertig jaar vaststellen dat mensen veel minder gelovig zijn. Van vitale gemeenschappen naar "ongelovige"? Wat heeft hun veertig jaar inzet dan opgeleverd? 
 
Het Tweede Vaticaans Concilie heeft bevestigd meer taken toe te vertrouwen aan leken, maar het heeft tegelijk ook onderstreept dat er een duidelijke onderscheiding moet worden bewaard tussen de gewijde en de niet-gewijde. 
Op de eerste plaats moeten we wel de openingsrede indachtig blijven. De woorden die Paus Johannes XXIII heeft gesproken: " ... wij moeten het geloof onveranderd en niet verwrongen doorgeven ... " Heeft men zich daaraan gehouden? 
 
Wanneer een leek zich bijzonder ten dienste wil stellen van de kerkgemeenschap dan moet zijn/haar vraag luiden: wat verwacht de Kerk van mij? 
Er is dan een waaier aan informatie te vinden in de decreten en constituties die het Tweede Vaticaans Concilie heeft voortgebracht. Ook nadien zijn er heel wat teksten verschenen die specifiek de taken van de leken omschrijven ten overstaan van de priesterlijke taken. 
Zo is er de Instructie voor de medewerking van lekengelovigen aan het dienstwerk van de priesters(*) die op 13 augustus 1997 door de nu zalige Paus Johannes Paulus II werd bekrachtigd en de uitvoering ervan werd bevolen. 
Rooms-katholieken die zich zo noemen zijn gehoorzaam, want er is ook een katholieke gehoorzaamheid die ons aanspoort om te werken aan de eenheid onder alle gelovigen. De trouw aan het leergezag is daarom van groot belang, want waar verdeeldheid heerst en wordt bewaard kan men moeilijk spreken van streven naar eenheid.
Die instructie is er gekomen omdat er meer en meer werd gesproken van pastorale werk(st)ers en vaak werd er vastgesteld dat die mensen, met alle goede bedoelingen vertrokken, zich te veel gingen bezighouden met taken die eigen zijn aan het priesterschap.
In artikel 1 van die instructie lezen wij: "Het is niet geoorloofd dat de niet-gewijde gelovigen benamingen aannemen zoals 'pastor', 'kapelaan', 'coördinator', 'moderator', of andere die hun rol zouden kunnen verwarren met die van de pastor, en die uitsluitend toekomt aan de bisschop en de priester." De instructie breidt die benamingen uit als volgt: " bij deze voorbeelden moet men alle andere liturgische uitdrukkingen insluiten die, in het taaleigen van de verschillende landen, analoog kunnen zijn of equivalent en een leidende rol - ook plaatsvervangend - kunnen aanduiden." 
 
Wanneer een gebedsviering wordt gehouden waar de priester niet voorgaat, mag de leek niet voorganger worden genoemd. Hij is gebedsleider. Bovendien vraagt het leergezag dat meerdere leken samen een gebedsdienst zouden begeleiden en niet één leek. 
 
Wat zegt artikel 6 van de Instructie: " ... is het niet toegestaan gebaren en handelingen te verrichten die eigen zijn aan de celebrant ... ( ... ) ... voor iemand die niet is gewijd is het niet geoorloofd paramenten te dragen die voorbehouden zijn aan de priesters of diakens ... ( ... ) ... men moet met de grootste zorg trachten de schijn van verwarring te vermijden die kan ontstaan door afwijkend liturgisch gedrag ... ( ... ) ... leken zullen andere formuleringen gebruiken die duidelijk van de sacramentele liturgie onderscheiden zijn . " 
 
Het spreekt dus vanzelf dat het woord "lekenpastor" een aanfluiting is van die Instructie en geenszins de goede stap in de richting van ware eenheid. Het is een misbruik dat alleen afscheuring teweeg brengt. Men glijdt weg van de Rooms-Katholieke Kerk. Het misbruik sticht verwarring onder de gelovigen van wie sommigen de indruk krijgen dat het 'allemaal hetzelfde is'. Dat is zelfs denigrerend tegenover de gewijde ambtenaar in de Kerk. 
 
Die pastorale werksters menen onrechtvaardig te worden behandeld omdat ze het sacrament van de zieken niet mogen toedienen, omdat ze niet de vergeving van zonden kunnen uitspreken, zoals de priester het wel doet. Kennen die pastorale werksters dan wel de inhoud van de catechismus van de R.K.K.?
Hebben zij de betreffende catechese niet meegekregen in hun opleiding/ vorming tot pastorale werkster? Nochtans, wanneer iemand zich bijzonder wil inzetten voor de kerkgemeenschap zal die zich richten naar wat de leer voorhoudt en men zal respect opbrengen voor de richtlijnen die werden/worden uitgevaardigd. 
Artikel 2, par. 5 van de genoemde Instructie luidt als volgt: " In het bijzonder bij de voorbereiding op de sacramenten moeten de catechisten ervoor zorgen de aandacht van de leerlingen te richten op de rol en de figuur van de priester als enige uitdeler van de goddelijke mysteriën waarop zij zich voorbereiden." 
Wij verwijzen naar artikel 9 van bovengenoemde Instructie, dat bepaalt: " ... Waar de niet-gewijde gelovigen de zieken begeleiden in de zwaarste momenten van het leven, is het hun voornaamste taak het verlangen naar het sacrament van vergeving en het sacrament van de ziekenzalving op te wekken; zij moeten hen helpen een juiste gesteldheid te bereiken en hen voorbereiden op een goede sacramentele en persoonlijke biecht evenals op het ontvangen van de Heilige Zalving. Bij het toedienen van sacramentaliën zullen de niet-gewijde gelovigen erop toezien dat deze handeling niet wordt verward met de sacramenten, waarvan de bediening exclusief eigen is aan de bisschop en de priester. In geen enkel geval mogen zij die geen priester zijn zalvingen verrichten; noch met olie die voor de ziekenzalving is gezegend, noch met gelijk welke olie." 
 
De Instructie voegt eraan toe: "De bediening van dit sacrament steunt de canonieke wetgeving op de leer, die theologisch zeker is en op de eeuwenoude praktijk van de Kerk volgens welke de priester de enige geldige bedienaar is ... Er moet op worden gewezen dat het uitsluitend voorbehouden zijn van de bediening van het sacrament van de zieken aan de priester, verband houdt met de vergeving van de zonden en het waardig ontvangen van de Eucharistie. Niemand anders kan de rol van gewoon of buitengewoon bedienaar van dit sacrament vervullen, iedere handeling in deze zin betekent een bedrieglijk voorwenden van het sacrament."
 
Ze zeggen het niet expliciet, maar ze willen de taak van priester op zich nemen. Ze stellen dat ze de naaste geen vergeving kunnen schenken in Gods naam. Zo willen ze aanspraak maken op het biechthoren en de zonden vergeven zoals de priester dat doet. Maar het priesterschap is niet voor de vrouw. Zalige Paus Johannes Paulus II heeft destijds afgekondigd dat over het vrouwelijk priesterschap de discussie moest gesloten worden en dat het een punt van geloof is dat enkel de man tot priester kan worden gewijd.
In het evangelie van Marcus en dat van Johannes wordt Jezus als de Bruidegom voorgesteld terwijl de Kerk zijn Bruid zal zijn. Hij heeft twaalf mannen uitgekozen, nochtans waren er ook tal van vrouwen die Hem volgden. Die twaalf moeten Hem 'tegenwoordig' stellen bij de Kerk-Bruid, niet enkel als haar Hoofd, maar ook als haar Bruidegom. Welnu, het is voor een vrouw onmogelijk symbolisch te treden in de rol van Christus-Bruidegom. (**) 
 
De pijnpunten waarover de pastorale werksters het hebben zijn niet gestoeld op fundamentele gevoelens, maar op waanideeën die gevoed worden door naijver of misschien zelfs een vorm van afgunst: niet te mogen doen wat de gewijde wel mag . Fundamentele gevoelens over kerkopbouw kunnen alleen maar gevoed worden door de ijver voor de trouw aan het leergezag. 
Pijnpunten komen tot uiting bij de gewone leken die in het hoekje worden geduwd, die afgescheiden worden van het dienstwerk van een priester en die zich blijvend zorgen maken over het teloor gaan van het écht priesterlijk werk, de verkommering van de liturgie die vervangen wordt door nietszeggende brouwsels die niet in staat zijn om mensen aan te trekken, integendeel. 
 
In de jongste uitgave van ‘relevant hebben we geen enkele verwijzing gevonden naar het Jaar van het geloof noch van plannen die gemaakt worden om de notitie van de Congregatie voor de Geloofsleer op te volgen in het teken van dit Jaar van het geloof. 
 
De lezer zal die notitie vinden in drie afleveringen van ons maandblad. 
 
Lionel Nagels 
Kard. Cardijnstraat 64 B 2 
2840 Terhagen. 
 
(*) Deze instructie bestellen door storting van 5 euro (per exemplaar) op onze rekening: 
IBAN BE88 4319 1349 4941 BIC KREDBEBB t.n.v. T.M.G. Kard. Cardijnstraat 64 B2 te 2840 Terhagen. Enkel vermelden: "INSTRUCTIE" . 
 
(**) De verklaring lezen we in Pastoralia, Beleids- en Informatieblad Aartsbisdom Mechelen-Brussel, december 2012, nummer 10, in het artikel "Dank aan de vrouwen dat zij zo goed de zending van de Kerk dragen" van Mgr. André-Jozef Léonard, aartsbisschop van Mechelen-Brussel.