Dank aan de vrouwen dat zij zo goed de zending van de Kerk dragen

Verschenen in POSITIEF nr. 430 – MAART 2013 

​Een massale aanwezigheid en toch een malaise 
 
Vertrekken we van een vaststelling. In aantal maken de vrouwen ongeveer de helft uit van de mensheid. In het leven van de katholieke Kerk vertegenwoordigen zij dikwijls meer dan twee derden. En te midden van de christenen die zich actief inzetten voor de verkondiging van Christus, zijn zij, zeker in Europa, nog sterker in de meerderheid. Toch zijn een groot aantal vrouwen, terecht of ten onrechte, de mening toegedaan dat de Kerk niet voldoende erkent dat zij als persoon evenwaardig zijn aan de man. En dat de Kerk hun bekwaamheid om grotere verantwoordelijkheden te dragen binnen de kerkgemeenschap miskent. Dit aanvoelen is vaak te wijten aan het feit dat Johannes Paulus Il op definitieve wijze de leer vastlegde dat de Kerk oordeelt niet het recht te hebben vrouwen tot priester te wijden. Dit wordt vaak aangevoeld als een onrechtvaardige discriminatie, te meer omdat de media de zaak voorstellen als een autoritaire weigering, zonder er de diepere reden van uit te leggen. 
 
Het niet-wijden van vrouwen goed verklaren 
 
Eerst zou men dus goed en zeer duidelijk moeten uitleggen waarom de katholieke Kerk, net als de orthodoxe, oordeelt niet het recht te hebben vrouwen priester te wijden. Het moet herhaald worden: het is geen zaak van bekwaamheid of van edelmoedigheid. In dat geval zouden wij ongetwijfeld veel meer vrouwen dan mannen tot priester wijden! Het volstaat ook niet om zonder verder commentaar te zeggen dat wij de priesterwijding voorbehouden aan mannen alleen maar omdat Jezus mannelijke apostelen heeft gekozen! Want in dat geval zou men evengoed kunnen stellen dat hij twaalf mannen uit Palestina heeft gekozen en dat men bijgevolg ook vandaag alleen maar Palestijnen moet wijden ... En niet meer dan twaalf ... Of dat hij vooral vissers koos, een tolbeambte en enkele andere beroepen en dat men vandaag diezelfde quota moet eerbiedigen ... Dat houdt geen steek. En zo behandelt men bovendien heel uiteenlopende elementen op gelijke voet: de nationaliteit, het aantal, het beroep en de seksuele identiteit. Welnu, zoals elkeen weet, men kan tamelijk gemakkelijk van nationaliteit veranderen, een groep verbreden of veranderen van beroep, zonder dat de persoon er grondig door geraakt wordt. De seksuele identiteit daarentegen is bepalend voor de persoon en het is onmogelijk deze te wijzigen, althans niet in de diepte. Men moet de zaak dus op een veel essentiëler niveau behandelen. 
 
Jezus' totale vrijheid ten overstaan van de vooroordelen van zijn tijd 
 
De keuzes die Jezus maakte, verdienen een gans andere benadering. Men zou die benadering 'symbolisch' kunnen noemen, in de zin dat een ogenschijnlijk gewone realiteit op een ander niveau verwijst naar een ingrijpende betekenis voor het menselijk bestaan. Hier is enige toelichting nodig. 
 
In tegenstelling tot wat men soms zegt, was Jezus zeer vrij ten overstaan van de 'seksistische' vooroordelen van de joodse samenleving van zijn tijd. Hij moet ook geweten hebben dat in de omliggende heidense landen priesteressen voorkwamen. Bij de talrijke leerlingen die Hem volgden waren er zeker veel vrouwen. Lucas, die in zijn evangelie veel aandacht heeft voor de rol van de vrouwen, merkt zelfs op dat Jezus, in tegenstelling tot de gebruiken, in Palestina rondtrok, niet alleen met de mannelijke troep apostelen, maar ook met talrijke vrouwen die de apostelen vergezelden en voor hen zorgden.(cfr. Lc 8, 1-3) Hij vermeldt zelfs de naam van drie van hen: Maria van Magdala, Susanna en Johanna, de vrouw van Chusas, Herodes' rentmeester (men zou zich trouwens kunnen afvragen wat mijnheer Chusas daarvan dacht ... ). Maar Lucas benadrukt dat er nog veel anderen waren! 
 
Een rabbi niet zoals de andere 
 
Ook de opmerking van de apostelen in het evangelie van Johannes (cfr. Joh 4, 27), wanneer zij Jezus in gesprek aantreffen met de Samaritaanse, is veelzeggend: 'Zij waren verbaasd dat Hij in gesprek was met een vrouw'. Vanuit de hoogte van hun mannelijke superioriteit verloren Joodse rabbi's hun tijd niet met onderricht aan vrouwen. Jezus wel. En evenzo, zelfs wanneer het getuigenis van vrouwen geen enkele juridische waarde had voor Joodse rechtbanken, maakt Jezus van vrouwen de eerste getuigen van zijn verrijzenis ten overstaan van de apostelen zelf. Zij zijn zo 'de apostelen van de Apostelen'! 
 
De rijke symboliek van Christus als Bruidegom en de Kerk als Bruid 
 
Maar anderzijds stelt Jezus zichzelf voor of wordt hij uitdrukkelijk voorgesteld, zowel in het evangelie van Marcus als in dat van Johannes (cfr.2, 1-12; 3, 27-30), als de Bruidegom die het huwelijksverbond komt voltrekken dat in het ganse Oude Testament God, als Bruidegom, verenigt met zijn Bruid of zijn Verloofde, het geliefde Volk van het Eerste Verbond. De ervaring overtuigt mij dat enkel dit de juiste rechtvaardiging is voor de praktijk van de Kerk om enkel mannen priester te wijden. Het Nieuwe Testament suggereert duidelijk dat Jezus de Bruidegom is en de Kerk, als geheel, zal zijn Bruid zijn. (cfr. Ef 5, 25-32) Indien Jezus, ondanks zijn totale vrijheid ten overstaan van de 'macho'-vooroordelen van zijn tijd, twaalf mannen kiest om zijn eerste apostelen te zijn, dan is het slechts omdat zij Hem zullen moeten vertegenwoordigen, Hem 'tegenwoordig' stellen bij de Kerk-Bruid, niet enkel als haar Hoofd, maar ook als haar Bruidegom. Welnu, het is voor een vrouw onmogelijk symbolisch te treden in de rol van Christus-Bruidegom. 
 
Een priester is meer dan een gediplomeerd 'bedienaar van de eredienst' 
 
Om het heel eenvoudig te zeggen: een priester is meer dan een 'bedienaar van de eredienst' die de vereiste diploma's heeft voor zijn functie. Hij is, door zijn man-zijn, een teken van Christus als Bruidegom en een bemiddelaar van Gods vaderschap. Doorheen zijn dagelijkse activiteiten verwijst hij in zijn man-zijn naar een essentiële realiteit van de Bijbelse Openbaring, namelijk het Verbond dat Christus verenigt met zijn Kerk, zoals het in elke eucharistie in herinnering wordt gebracht voor de communie, althans in de oorspronkelijke Latijnse tekst: 'Zalig zij die genomineerd zijn aan het Bruiloftsmaal van het Lam'. Als man, door zijn mannelijkheid zelf, 'verbeeldt' de priester Christus als Bruidegom. In die zin heeft het mannelijk karakter van de priester een symbolische draagwijdte. Die is inderdaad moeilijk waar te nemen in een cultuur die zich door de genderideologie beijvert de existentiële draagwijdte van het geslachtsverschil tussen man en vrouw weg te vagen. Wij moeten dus des te meer ons best doen om deze symbolische realiteit te doen aanvoelen, die een grote antropologische en theologische rijkdom bevat en die de rijke complementariteit van het mannelijke en het vrouwelijke ernstig neemt. 
 
Het voorrecht van de vrouwen zal nooit voorbij gaan! 
 
In relatie met het voorgaande zeggen wij voorts duidelijk dat het wel degelijk de vrouw is die 'symbolisch', door haar vrouwelijkheid zelf, de staat van de mensheid tegenover God in zich draagt. Laat ons maar vaak herhalen dat de Kerk, in haar diepste wezen, 'vrouwelijk' is. Zij is Bruid van Christus en zij is onze Moeder. Wij spreken nooit van onze Vader, de Kerk! Het is in dit opzicht opmerkelijk dat de katholieke Kerk de maagdenwijding enkel aan vrouwen toedient. Er is, zeer zeker, een mannelijk gewijd leven, maar enkel de vrouw kan symbolisch en werkelijk in de rol treden van de Kerk-Bruid. 
 
Het mannelijk priesterschap zal zo lang duren als de geschiedenis. Maar als de nieuwe wereld komen zal, als God alles in allen zal zijn, zal het priesterschap voorbij zijn. Maar de fundamentele vrouwelijkheid, de mariale vrouwelijkheid van de Kerk, zal nooit ten einde zijn. Zoals dikwijls, en hier heel gelukkig, zal de vrouw het laatste woord hebben! Zo begrijp ik persoonlijk een stuk de eschatologische draagwijdte van de mariale verschijningen, zo talrijk sinds de ts= eeuw. Als de Heer zijn Kerk wil wakker schudden en haar wil herinneren aan haar zending en ultieme bestemming, wie zendt Hij haar als spiegel van haar roeping? Niet Petrus, noch Paulus, ondanks hun grote verdiensten, maar een vrouw, de nieuwe Vrouw, de Eeuwige Vrouw, die de bestemming van de mensheid en van de ganse Kerk in zich draagt: de Maagd Maria. Veelzeggend voorrecht ... Profetie van de komende wereld ... 
 
+ André-Jozef Léonard 
Aartsbisschop van Mechelen-Brussel