Notitie met pastorale aanwijzingen voor het Jaar van het geloof (Deel I)

Verschenen in POSITIEF nr. 428 – JANUARI 2013

​Inleiding
 
Met de apostolische brief Porta fidei van 11 oktober 2011 heeft de Heilige Vader Benedictus XVI een Jaar van het geloof aangekondigd. Opening op 11 oktober 2012 bij de vijftigste verjaardag van de opening van het Tweede Vaticaans Oecumenisch Concilie en eindigend op 24 november 2013, het Hoogfeest van Onze Heer Jezus Christus, Koning van het heelal. 
 
Dit jaar zal voor alle gelovigen een gunstige gelegenheid zijn om dieper te begrijpen dat het fundament van het christelijk geloof "de ontmoeting is met een gebeurtenis", "met een Persoon die aan ons leven een nieuwe horizon en daarmee zijn definitieve richting gaf." (1) Als het geloof gebaseerd is op de ontmoeting met de verrezen Jezus Christus, dan zal het opnieuw kunnen worden ontdekt in zijn totaliteit en heel zijn glans. "Ook in onze dagen is het geloof een gave die opnieuw moet worden ontdekt en gekoesterd en waarvan getuigenis moet worden afgelegd, opdat de Heer het ieder van ons vergunt de schoonheid en de vreugde van het christen zijn te beleven." (2) 
 
Het begin van het Jaar van het geloof valt samen met de dankbare herdenking van twee grote gebeurtenissen die het gezicht van de Kerk in onze dagen hebben bepaald: de vijftigste verjaardag van de opening van het Tweede Vaticaans Concilie, door de zalige Johannes XXIII gewild (11 oktober 1962), en de twintigste verjaardag van het promulgeren van de Catechismus van de Katholieke Kerk, aan de Kerk aangeboden door de zalige Johannes Paulus Il (11 oktober 1992). 
 
Het Concilie heeft volgens Paus Johannes XXIII "de katholieke leer in haar geheel, onverminderd en niet verwrongen" willen doorgeven en zich ervoor willen inzetten dat "deze zekere en onveranderlijke leer, die trouw moet worden geëerbiedigd, wordt verdiept en voorgehouden op een wijze die beantwoordt aan de eisen van onze tijd." (3) Wat dit betreft, blijft het begin van de dogmatische constitutie Lumen gentium van doorslaggevend belang: "Christus is het licht van de volkeren. Vandaar het vurig verlangen van deze heilige, in de Heilige Geest verenigde kerkvergadering om met zijn licht dat zich op het gelaat van de Kerk weerspiegelt, heel de wereld te verlichten door het Evangelie te prediken aan alle schepselen. (Marc. 16,15)" (4) Te beginnen bij het licht van Christus, dat zuivert, verlicht en heiligt in de viering van de heilige liturgie (vgl. dogmatische constitutie Sacrosanctum concilium) en met zijn goddelijk woord (vgl. dogmatische constitutie Dei Verbum) heeft het concilie het diepste wezen van de Kerk (vgl. dogmatische constitutie Lumen gentium) en haar relatie met de huidige wereld willen verdiepen (vgl. pastorale constitutie Gaudium et spes). Rondom zijn vier constituties, de ware pijlers van het concilie, groeperen zich de verklaringen en decreten, die zich met enkele van de grootste uitdagingen van de tijd bezighouden. 
 
Na het concilie heeft de Kerk zich ingezet voor de receptie en de toepassing van haar rijk onderricht, in continuïteit met de overlevering, onder de zekere leiding van het leergezag. Om een juiste receptie van het concilie te garanderen hebben de pausen meermaals de bisschoppensynodes, ingesteld door de dienaar Gods Paulus VI in 1965, bijeengeroepen (5) en daarbij de Kerk duidelijke richtlijnen voorgehouden door middel van verschillende postsynodale apostolische exhortaties. De volgende algemene vergadering van de bisschoppensynode, in de maand oktober 2012, zal als thema hebben: De nieuwe evangelisatie voor het doorgeven van het christelijk geloof. 
 
Vanaf het begin van zijn pontificaat heeft Paus Benedictus XVI zich vastberaden ingezet voor een juist begrip van het concilie, waarbij hij de zogenaamde "hermeneutiek van discontinuïteit en breuk" als verkeerd van de hand wees en die welke hij zelf "de hermeneutiek van de hervorming" heeft genoemd, propageerde: “vernieuwing in de continuïteit van het ene subject, de Kerk, dat de Heer ons heeft gegeven; het is een subject dat groeit in de tijd en zich ontwikkelt, maar daarbij wel hetzelfde blijft, het enig subject van het volk van God op weg." (6) De Catechismus van de Katholieke Kerk is door op deze lijn te gaan zitten enerzijds "een authentieke vrucht van het Tweede Vaticaans Concilie" (7) en anderzijds wil deze de receptie ervan bevorderen. 
 
De bijzondere bisschoppensynode van 1985, bijeengeroepen ter gelegenheid van de twintigste verjaardag van de sluiting van het Tweede Vaticaans Concilie en om een balans op te maken van de receptie ervan, heeft gesuggereerd deze Catechismus voor te bereiden, om aan het volk van God een compendium aan te bieden van heel de katholieke leer en een tekst als zeker referentiepunt voor locale catechismussen. Paus Johannes Paulus II heeft dit voorstel overgenomen als een verlangen "dat ten volle beantwoordt aan een ware behoefte van de universele Kerk en de particuliere Kerken." (8) Geredigeerd in samenwerking met heel het episcopaat van de katholieke Kerk, brengt deze Catechismus "waarlijk tot uitdrukking wat men een 'symfonie' van het geloof kan noemen." (9) 
 
De Catechismus bevat "iets nieuws en iets ouds (vgl. Mat. 13,52): het geloof dat altijd hetzelfde blijft en dat tevens de bron is van telkens nieuw licht. Om deze dubbele taak te vervullen sluit de Catechismus van de Katholieke Kerk enerzijds aan bij de 'oude' traditionele volgorde, gehanteerd in de catechismus van de heilige Pius V, door de inhoud in vier delen te verwoorden: het credo; de heilige liturgie met daarin de sacramenten op de eerste plaats; het christelijk handelen uiteengezet met de geboden als uitgangspunt; en tenslotte het christelijk gebed. Maar tegelijkertijd is de inhoud vaak op een 'nieuwe' wijze uitgedrukt als antwoord op de vragen van onze tijd." (10) Deze Catechismus is "een krachtig en geschikt middel voor de kerkelijke gemeenschap" en "een betrouwbare leidraad bij het geloofsonderricht." (11) Hierin vindt de geloofsinhoud "een systematische en organische synthese. ... Hier komt immers de rijkdom van het onderricht naar voren dat de Kerk heeft ontvangen, behoed en aangereikt gedurende haar tweeduizendjarige geschiedenis. Van de Heilige Schrift tot de kerkvaders, van de leraren in de theologie tot de heiligen door alle eeuwen heen biedt de Catechismus een voortdurende herinnering aan de vele manieren waarop de Kerk heeft gemediteerd over het geloof en in de leer vooruitgang heeft geboekt om zekerheid aan de gelovigen in hun geloof ervan te geven." (12) 
 
Het Jaar van het geloof wil een bijdrage leveren aan een hernieuwde bekering tot de Heer Jezus en aan de herontdekking van het geloof, opdat alle leden van de Kerk geloofwaardige en vreugdevolle getuigen zijn van de verrezen Heer in de wereld van vandaag, in staat de zovele mensen die op zoek zijn "de poort van het geloof" te wijzen. Deze "poort" zet de blik van de mens wijd open voor Jezus Christus, onder ons aanwezig "alle dagen tot aan de voleinding der wereld." (Mat. 28, 30) Hij laat ons zien hoe "de kunst van het leven" wordt geleerd "in een intense relatie met Hem." (13) "Met zijn liefde trekt Jezus Christus alle mensen van iedere generatie tot zich: in iedere tijd roept Hij de Kerk bijeen en vertrouwt haar de verkondiging van het Evangelie toe met een opdracht die steeds nieuw is. Daarom is ook vandaag een meer overtuigde inzet van de Kerk ten gunste van een nieuwe evangelisatie nodig om de vreugde in het geloof opnieuw te ontdekken en het enthousiasme in het meedelen van het geloof te hervinden." (14) 
 
Op last van Paus Benedictus XVI (15) heeft de Congregatie voor de Geloofsleer in overeenstemming met de bevoegde dicasteries van de Heilige Stoel en met de bijdrage van de commissie voor de voorbereiding van het Jaar van het geloof (16) onderhavige notitie opgesteld met enkele aanwijzingen om deze tijd van genade te beleven, zonder andere voorstellen uit te sluiten die de Heilige Geest nog zal willen doen opkomen onder herders en gelovigen in de verschillende delen van de wereld. 
 
Aanwijzingen
 
"Ik weet Wie ik mijn vertrouwen heb geschonken" (2 Tim. 1, 12): dit woord van de heilige Paulus helpt ons te begrijpen dat het geloof "op de eerste plaats een zich persoonlijk bekennen van de mens tot God is; het is tegelijkertijd, en hiermee onlosmakelijk verbonden, de vrije instemming met geheel de waarheid die God geopenbaard heeft." (17) Het geloof als een zich persoonlijk toevertrouwen aan de Heer en het geloof dat wij belijden in het Credo zijn onverbrekelijk, zij veronderstellen elkaar en vereisen elkaar. Er bestaat een diepe band tussen een beleefd geloof en zijn inhoud: het geloof van de getuigen en belijders is ook het geloof van de apostelen en de kerkleraren. 
 
In deze zin willen de volgende aanwijzingen voor het Jaar van het geloof zowel de ontmoeting met Christus door authentieke geloofsgetuigen als een steeds grotere kennis van zijn inhoud bevorderen. Het betreft voorstellen die bij wijze van voorbeelden een bereidwillige kerkelijke verantwoordelijkheid wil opwekken ten opzichte van de uitnodiging van de Heilige Vader dit Jaar ten volle te beleven als een bijzondere "tijd van genade." (18). De vreugdevolle herontdekking van het geloof zal ook eraan bij kunnen dragen de eenheid en de gemeenschap tussen de verschillende groeperingen te verstevigen die de grote familie van de Kerk vormen. 
 
Wordt vervolgd. 
 
Congregatie voor de Geloofsleer. 
 
Noten:
 
(1) Benedictus XVI, enc. Deus caritas est, 25 december 2005, nr. 1. 
(2) Id., homilie op het feest van de Doop van de Heer, 10 januari 2010.
(3) Johannes XXIII, toespraak bij de plechtige opening van het Tweede Vaticaans Oecumenisch Concilie, 11 oktober 1962. 
(4) Tweede Vat. Oecum. Conc., dogmatische constitutie Lumen gentium, nr. 1. 
 
(5) De gewone vergaderingen van de bisschoppensynode hebben de volgende thema's behandeld: De bescherming en de versterking van het katholiek geloof, zijn totaliteit, kracht, ontwikkeling, leerstellige en historische samenhang (1967), Het ambtelijk priesterschap en de gerechtigheid in de wereld (1971), De evangelisatie in de moderne wereld (1974), De catechese in onze tijd (1977), Het christelijk gezin (1980), Boete en verzoening in de zending van de Kerk (1983), De roeping en de zending van de leken in Kerk en wereld (1987), De vorming van de priester in de huidige omstandigheden (1991), Het gewijde leven en zijn zending in Kerk en wereld (1994), De bisschop: 
Dienaar van het Evangelie van Jezus Christus voor de hoop van de wereld (2001), De eucharistie: bron en hoogtepunt van het leven en de zending van de Kerk (2005), Het Woord van God in het leven en de zending van de Kerk (2008). 
 
(6) Benedictus XVI, toespraak tot de Romeinse Curie, 22 december 2005. 
(7) Id., apost. brief Porta fidei, nr. 4. 
(8) Johannes Paulus Il, toespraak bij de sluiting van de tweede buitengewone vergadering van de bisschoppensynode, 7 december 1985, nr. 6. Dezelfde paus zei in de beginfase van die synode tijdens het Angelus op 24 november 1985: "Het geloof is het basisprincipe, de spil, het wezenlijk criterium van de door het concilie gewilde vernieuwing. Uit het geloof komen de norm, de levensstijl, de praktische oriëntering in iedere omstandigheid voort" 
(9) Id., apost. const. Fidei depositum, 11 oktober 1992, nr. 2.
(10) Ibid., nr. 3.
(11) Ibid., nr. 4.
(12) Benedictus XVI, apost. brief Porta fidei, nr. 11. 
(13) Id., toespraak tot de deelnemers aan de ontmoeting, georganiseerd door de Pauselijke Raad voor de Bevordering van de Nieuwe Evangelisatie, 15 oktober 2011.
(14) Id., apost. brief Porta fidei, nr. 7. (15) Vgl. ibid., nr. 12.
(16) Genoemde commissie, gevormd op de Congregatie voor de Geloofsleer in opdracht van de Heilige Vader Benedictus XVI, telt onder haar leden: de kardinalen William Levada, Francis Arinze, Angelo Bagnasco, Ivan Dias, Francis E. George, Zenon Grocholewski, Marc Ouellet, Mauro Piacenza, Jean-Pierre Ricard, Stanislaw Rylko en Christoph Schönborn; de aartsbisschoppen Luis F. Ladaria en Salvatore Fisichella; de bisschoppen Mario del Valle Moronta Rodriguez, Gerhard Ludwig Müller en Rafaello Martinelli.
(17) Catechismus van de Katholieke Kerk, nr. 150.
(18) Benedictus XVI, apost. brief Porta fidei, nr. 15.