De sacramenten: op weg naar het geluk!

Verschenen in POSITIEF nr. 433 – JUNI 2013

​De sacramenten zijn de kern van het christelijk leven. Ze wellen alle op uit het hart van Christus. Ze zijn dus een zaak van het hart. Jezus heeft ze niet ingesteld door een gerechtelijke of disciplinaire maatregel, zoals de burgerlijke macht een wet afkondigt en toeziet op de handhaving ervan. Ze vloeien voort uit zijn dood en zijn verrijzenis. Het evangelie van Johannes raakt de kern door onze blik te richten op het door een lans doorboorde hart van Jezus: 'Meteen vloeide er bloed en water uit'. (Joh. 19, 34) De zeven sacramenten zijn geboren uit het hart van Christus. 
 
Het Doopsel: 
onderdompeling in het nieuw leven van Pasen 
 
Bij het doopsel wordt men ondergedompeld in het nieuw leven van de verrezen Jezus. Het is letterlijk 'herboren' of 'opnieuw geboren' worden, zoals Jezus die vanuit de smartelijke afgrond van zijn lijden en sterven herrees in het onvergankelijk leven van Pasen. 
 
Vele kinderdopen blijven 'formeel' en, ondanks de inspanningen om ze goed voor te bereiden, een 'ritueel' zonder toekomst, omdat het familieleven meestal verder zijn gangetje gaat alsof het kind niet was ondergedompeld in Christus. Een snel vergeten tussendoortje. Bovendien suggereert het ritueel gebaar zelf dat soms maar al te duidelijk: een beetje water gieten op het hoofdje van het kind en snel weer afdrogen om te vermijden dat het nat wordt... 
 
Maar wat een vreugde wanneer het doopsel wordt gevierd in geloof, als de kiem van een nieuw leven dat zal bloeien in eeuwigheid! Wat een schoonheid wanneer het (ondanks een aantal technische problemen ... ) gebeurt door onderdompeling, zoals in het Oosten en in de neocatechumenale gemeenschappen! En dan zijn er nog de doopsels van volwassenen, die in onze samenleving steeds vaker voorkomen. Op het moment waarop in onze landen veel gedoopten ongemerkt de Kerk verlaten en de voorkeur geven aan een vage à la carte-religiositeit, is het vreugdevol te zien hoe volwassenen bewust kiezen voor Christus en zijn Kerk en zich laven aan de ware bronnen van het leven. 
 
In verschillende bisdommen van ons land neemt het aantal doopsels van volwassenen snel toe. dit versterkt de noodzaak voor een soort 'dienst na verkoop' voor deze neofieten, om te vermijden dat de luister van het doopsel verbleekt door een te geringe deelname aan het christelijk gemeenschapsleven. 
 
Het Vormsel:  
onontbeerlijke bekroning van het doopsel 
 
Het vormsel is geworteld in het pinkstergebeuren, het hoogtepunt van het paasmysterie van Jezus' dood en opstanding. Geënt worden op het nieuw leven van de Verrezene vraagt om de bekroning van het doopsel in de zalving met het charisma (van het Griekse werkwoord chridzein: zalven), de volle gave van de Heilige Geest. Alle koningen en hogepriesters van Israël, en soms ook de profeten, waren 'gezalfden' van de Heer, 'christenen' (in het Grieks) of 'messiassen' (in het Hebreeuws), tot Diegene zou komen die totaal 'doordrenkt' zou zijn van de Heilige Geest, namelijk dé Christus of dé Messias. 
 
Evenzo 'zalft' de Kerk de gedoopten om ze op te nemen in het profetisch, priesterlijk en koninklijk Volk van het Nieuw Verbond als kleine 'christussen' of messiassen' of, meer bescheiden, als 'christenen', verbonden met Christus en doordrenkt van zijn Geest van Pinksteren. 
 
Het vormsel van volwassenen, op de vooravond van Pinksteren in de kathedraal, is een prachtig feest. Ook het vormsel van kinderen en adolescenten, omstreeks hun 10-12 jaar, is meestal een zeer verzorgde en stijlvolle viering, zozeer dat deelnemers, zelfs onregelmatig praktiserende gelovigen, na een viering die zowat twee uur duurde, vaak hun dankbaarheid uitdrukken. 
 
Idealiter zouden alle gedoopten gevormd moeten zijn. Het vormsel is immers de onontbeerlijke bezegeling van het doopsel. Men stelt het vormsel dus bij voorkeur niet uit tot latere leeftijd. Dit zou immers betekenen dat het sacrament wordt voorbehouden aan een jonge, volkomen gemotiveerde elite. Door het op jongere leeftijd te vieren, wordt aan tieners ook de mogelijkheid geboden een aangepast traject te gaan, dat toelaat samen met hen verder op pad te gaan in het christelijk leven. Dit zou ook de belangrijkste frustratie over dit sacrament ontzenuwen, namelijk dat het vaak uitmondt in het opgeven van elke feitelijke band met de christelijke gemeenschap. 
 
Het verheugt me dat in ons land de theologische en pastorale reflectie geleidelijk in die richting evolueert. Dit stemt hoopvol, op voorwaarde dat deze ontwikkeling stapsgewijs plaatsvindt en dat de parochies hier ruim op voorhand worden op voorbereid. 
 
De Eucharistie: 
brandend hart van het leven van de Kerk 
 
De eucharistie is een pure parel: Het is immers Jezus zelf die, voor de liefde van zijn Vader en het heil van de wereld, vandaag midden onder ons zijn paasoffer beleeft en ons ter zijner navolging bij deze offergave betrekt. Zijn we ons wel ten volle bewust van ons geluk? 
 
Elke eucharistie wordt voorgegaan door Jezus zelf. Hij is het die we in eigen persoon ontvangen in de communie. En Hij is het die we persoonlijk aanbidden in het Heilig Sacrament. Het goddelijk leven stroomt in je aderen! Christus' hart klopt in het jouwe! 
 
De glorie van het Koninkrijk slaat een tent op in je sterfelijk bestaan hier op aarde! De eucharistie is werkelijk het hart, brandend van liefde, van het leven van de Kerk. 
 
Hoe indringend klinken de liefdeskreten van de 'aanbidder' van de eucharistie, die de Pastoor van Ars was: 'Ach, mijn kinderen, er is niets groters dan de eucharistie!' Of nog: 'Als we wisten wat het is om de communie te ontvangen, we zouden sterven van geluk, zo mooi!' 
 
In dit verband ben ik blij met de opmerkelijke vooruitgang in 'de kunst van het vieren', waaraan ik een aantal artikelen gewijd heb bij het begin van mijn episcopaat in ons aartsbisdom. Er is nog een weg te gaan, maar we zitten op het goede spoor. (zie Positief, nrs.: 408,409,410,411) 
 
Het sacrament van verzoening: 
een schat om opnieuw te ontdekken 
 
Ook al versmaadt de meerderheid van de katholieken zijn traditionele vorm, toch biedt het sacrament van verzoening meer dan ooit kansen op diepe vreugde en vrede, voor hen die gebruikmaken van de relatief talrijke mogelijkheden om het in een gedragen sfeer te ontvangen. Ik denk hier in het bijzonder aan de parochies die de viering ervan op correcte wijze voorzien ter gelegenheid van feestdagen of naar aanleiding van regelmatige momenten van aanbidding van het Heilig Sacrament - het eucharistisch hart van Jezus leidt immers tot zijn genadevolle hart. Bedevaartsoorden, staptochten voor jongeren, grote christelijke bijeenkomsten, parochiale missies of retraites zijn uitgelezen kansen om het sacrament aan te bieden. Men kan met vreugde vaststellen dat velen, ook jongeren, er graag toe overgaan en er troost en hoop uit putten. 
 
Wat is er mooier dan een mensenhart dat zich ongedwongen uitstort in het menselijk hart van God dat Jezus' hart is? Heel concreet, heel belichaamd, door de persoonlijke belijdenis van onze zonden en de persoonlijke ontmoeting met Jezus, aanwezig in zijn priester. Op dit vlak hebben collectieve absoluties, naast het feit dat ze totaal ongeoorloofd zijn, een vreselijke ravage aangericht. Ze zijn een misdaad tegen de menselijkheid van Christus' barmhartigheid. Men moet de helling op, dapper en met volharding. Vermits ik eerder al enkele artikelen heb gewijd aan dit sacrament, ga ik hier niet verder op in. 
 
Ziekenzalving:  
bron van genezing, troost en vrede 
 
De ziekenzalving werd na het laatste concilie nieuw leven ingeblazen. Het is niet langer 'het laatste sacrament', een ticket voor het kerkhof als het ware, maar het sacrament van Jezus' levende tegenwoordigheid 'in de lijdensweg tot het einde der dagen', in elk lichamelijk of psychisch lijden gekoppeld aan ziekte of hoge ouderdom. Toegediend aan een enkele zieke of in een gemeenschappelijke viering, is het altijd een bron van vreugde, van vrede en van genezing van het hart en zelfs van het lichaam. Het is een grote zegen ziekte en een naderende dood te kunnen beleven in een dergelijk klimaat van vertrouwen. Het doet met andere woorden deugd katholiek te zijn, zelfs in de beproeving! Dank aan alle ziekenpastores die zulke hartverwarmende vieringen organiseren! 
 
De wijding van permanente diakens en priesters: 
hoop voor het bisdom 
 
Ik hoop weldra jaarlijks gemiddeld vijf nieuwe priesters te wijden. Dat is een immense vreugde. In de eerste plaats voor de jonge priesters en hun verwanten, voor de gemeenschappen die hen mogen verwelkomen, en ... voor mezelf! Zolang flinke mannen de veeleisende, maar o zo mooie keuze maken om hun hele leven te geven aan Christus, de Priester, met inbegrip van het uit liefde opgenomen celibaat, is er toekomst voor de Kerk. Ondanks de contestaties en - toegegeven - enkele teleurstellingen, heeft het christenvolk het bij het rechte eind: het omringt zijn toekomstige priesters, begeleidt hen bij hun wijding en verwelkomt nieuwe priesters met een hartelijkheid die, meer dan woorden, uitdrukking geeft aan de liefde voor Christus en de Kerk. Ook de regelmatige wijding van permanente diakens is een grote vreugde. Lang leve het sacrament van de wijding! 
 
Het Christelijk huwelijk: 
Een huishouden met drie 
 
Veel huwelijksvieringen zijn vooral 'plechtigheden' waarbij het wel eens aan doorleefd geloof ontbreekt. Slechts een minderheid kiest er bewust voor te trouwen 'in verbondenheid met de Heer', om Paulus te citeren. Maar dan is het heel mooi. Een man en een vrouw die hun grootse, helaas ook kwetsbare menselijke liefde inschrijven in de onverbrekelijke eenheid tussen de Christus-Bruidegom en de Kerk-Bruid ... Een echt huishouden met drie: de man, de vrouw en de Heer in hun midden! Een genade voor de toekomst van het gezin en de mensheid! 
 
De zeven sacramenten zijn prachtige vindingen van de goddelijke liefde. Ze zijn stuk voor stuk krachtige, maar ook broze tekens waardoor Gods hart het menselijk hart in liefde omarmt, geneest en hervormt. Als we maar ten volle zouden beseffen hoezeer we bemind worden door de liefde die ons geschapen heeft en ons opwacht... 
 
+ André-Jozef Léonard, 
aartsbisschop van Mechelen-Brussel. 
 
Bron: Pastoralia, nr. 6, juni 2012.,