In memoriam : Mgr. Joannes Mathijs Gijsen

Verschenen in POSITIEF nr. 434 – SEPTEMBER  2013 

​Ik zag het als mijn oprechte roeping het Woord van God, zoals de Kerk dat uitlegt, met krácht en op velerlei wijzen in prediking, catechese en jongerenwerk te verkondigen. De Kerk kan niet zonder het gewijde ambt! Daar wilde ik dan ook ál mijn krachten voor inzetten! Daartoe richtte ik het Grootseminarie Rolduc op. Dankbaar ben ik dat de woorden van Paus Paulus VI z.g. waarheid mochten worden: 
"Dat zich haar loten over heel Nederland mogen uitstrekken", in vele bisschoppen, priesters, permanent diakens en catechisten. 
Ook in mijn tijd als bisschop van Reykjavik heb ik mij ingezet het katholiek geloof te verkondigen en op velerlei wijzen te bevorderen. 
Gedreven door een heilig vuur klonk mijn woord misschien soms ongewild hard, maar we leefden te midden van een roerige tijdsgeest. Wellicht stelde ik sommigen teleur. 
Wil mij vergeven, als ik vriendelijker woorden had kunnen kiezen, alsook omwille van al mijn andere menselijke tekorten! 
In de allerlaatste tijd hebben velen hun begrip en medeleven betoond, waarvoor ik van harte mijn dank betuig. 
Mag ik U daarom des te meer vragen te bidden voor mijn zielenrust ? Ik van mijn kant zal vanuit het Vaderhuis U allen blijven gedenken, 
opdat ook U op de plaats waar U leeft, werkt en bidt, "Wegbereiders van de Heer" moogt zijn"! 
 
Joannes M. Gijsen 
 
Zaterdag 29 juni 2013: uitvaart van Mgr. Joannes Mathijs Gijsen
 
In de Sint-Christoffelkathedraal te Roermond bood Kardinaal Adrianus Simonis de volgende homilie aan . 
 
Het heengaan uit ons midden van Mgr. Joannes Mathijs Gijsen vervult veel mensen met droefheid, heel bijzonder zijn geliefde zus, de zusters van de Kollenberg en de vele vrienden en bekenden van de overleden bisschop. Het is van betekenis dat hij stierf midden op zijn naamdag, op het feest van de geboorte van Johannes de Doper, de voorloper, de wegbereider van Christus. Deze dagen heb ik er veel over nagedacht, dat de Heilige Johannes de Doper ons de sleutel zou kunnen verschaffen tot het beter verstaan en begrijpen van de persoon van Mgr. Gijsen en zijn optreden. 
 
Tal van zaken staan er over de Doper in het evangelie opgetekend. Zo zegt Jezus van hem: "Wat zijt gij in de woestijn gaan zien: een riet door de wind heen en weer bewogen? Neen, zeg ik U: een profeet zijt ge gaan zien, ja, meer dan een profeet."(Mt.11.7 e.v.) Heiligen zijn ons gegeven als voorsprekers en als voorbeeld om na te volgen. Mgr. Gijsen trachtte Johannes de Doper na te volgen en koos als bisschopsmotto zijn oproep: "Bereidt de weg des Heren". Daarin lag zijn levensprogramma als bisschop samengevat. Daarop waren heel zijn streven en onvermoeibare inzet gericht. Men heeft de overleden bisschop wel eens verweten dat hij in zijn verkondiging toch wel wat eenzijdig zonde, boete en bekering benadrukte. Maar het was Johannes de Doper die hij voor ogen had met zijn vlammende oproep: "Bekeert U en gelooft in de blijde boodschap" en met zijn verwijzing naar Christus als "het lam Gods dat de zonde van de wereld wegneemt". En dat de Doper in zijn verkondiging en optreden bepaalt niet zachtzinnig was, wordt voor ieder duidelijk die hoofdstuk 3 van het Lucas evangelie leest. Daar spreekt hij over de bijl aan de wortel van de bomen die geen goede vruchten voort brengen, alsook over Christus die zal dopen met de Heilige Geest en met vuur. Letterlijk staat er: "De wan heeft Hij in zijn hand om zijn dorsvloer grondig te zuiveren en zijn tarwe te verzamelen in de schuur, maar het kaf zal Hij verbranden in onblusbaar vuur". (Lk.3.17) 
 
"Een profeet zijt gij gaan zien, ja meer dan een profeet". Welnu broeders en zusters, Mgr. Gijsen had iets van dit profetische over zich. In een uitermate verwarde tijd, in een door en door verburgerlijkte Kerk en samenleving trachtte hij de dorsvloer te reinigen, kwam hij met gedurfde initiatieven en zette hij zich met profetische visie in voor de broodnodige herwaardering van het onvervangbare sacramentele priesterschap en de daartoe nodige vorming. Maar wij weten hoe het profeten vergaat. Jezus zelf zegt erover dat een profeet in eigen land - je kunt ook zeggen in de eigen tijd - niet wordt aanvaard. Omdat een profeet orde op zaken tracht te stellen en tegen de stroom in bepaalde zaken aan de kaak stelt, is hij wezenlijk een teken van tegenspraak en wordt zijn optreden niet in dank afgenomen, zoals men ook probeert zijn waarschuwingen en oproepen te ontkrachten. Mgr. Gijsen kon bij velen, met name in de publiciteit geen goed doen. 
 
In die zo bewogen jaren spraken wij veel met elkaar, niet alleen over de toestand in Kerk en wereld, maar ook over zaken van persoonlijke geloofsbeleving. Op een avond vroeg ik hem eens hoe hij bij alle tegenkanting en kritiek staande wist te blijven. Ik zie hem nog naar zijn bijbeltje grijpen waaruit hij mij voor las wat wij zo juist als eerste lezing van deze liturgie gehoord hebben: 2 kor.4.7 t/m 17. Wij hebben die pericope toen samen overdacht en trachten te actualiseren, zoals de zin: " Wij worden aan alle kanten bestookt, maar raken toch niet klem. Wij zien geen uitweg meer, maar zijn nooit ten einde raad". Maar wij dachten ook na over wat er gezegd wordt : "Voortdurend wordt ons leven aan de dood uitgeleverd om Jezus' wil , opdat ook het leven van Jezus zich zou openbaren in ons sterfelijk bestaan". 
Er zijn van die ontmoetingen en gesprekken die je niet licht vergeet. Dat was voor mij die avond in 1973 of 1974, toen wij als medebroeders en collega's diepgaand van gedachte wisselden over de zin van ons menselijk leven, over de zin van lijden en sterven die voor ons mensen onontkoombaar zijn. 
 
Maar ook over de verrijzenis en het eeuwig leven, over onze eigenlijke bestemming in de hemel. Dat alles n.a.v. de zin "Want we weten dat Hij die de Heer Jezus van de doden heeft opgewekt, ook ons evenals Jezus ten leven zal wekken, om ons tot zich te voeren, samen met U". 
Ik herinner mij nog levendig hoe hij onze verantwoordelijkheid benadrukte om zelf in de hemel te komen, maar ook onze verantwoordelijkheid als bisschoppen voor het hemels geluk van de mensen die de Heer aan onze zorgen toevertrouwt. Hij deed dat met grote overtuiging en om eerlijk te zijn ook wel een beetje belerend. Want hij kon je als collega en medebroeder soms behoorlijk bij de les houden. In ieder geval ben ik het niet vergeten. Dat is ook de reden waarom als evangelie gekozen is voor de bekende woorden van Jezus in Joh.14, de belofte: "Ik ga heen om een plaats voor U te bereiden". En wel in het huis van de Vader, in de hemel. 
 
Want broeders en zusters, als er iets duidelijk is in de verkondiging van Jezus, dan is dat de hemel als onze eigenlijke bestemming. En de hemel moet je verdienen, die moet je waardig zijn. Vandaar Jezus' voortdurende herhaling: "want groot is uw loon in de hemel". En wetend hoe twijfelziek het menselijk hart kan zijn, voegt Hij aan de belofte van ruimte voor velen toe: " Als het niet zo was, zou Ik het u gezegd hebben. Maar Ik ga heen om u op te nemen bij Mij opdat ook gij zult zijn waar Ik ben. "Bij de Vader".
Wij weten allen dat dit alles voor de zogenaamde moderne mens wereldvreemd klinkt. "Dood is dood", zegt men dan. Maar daarom is wat Jezus zegt niet minder waar ! Ik dacht er in het jaar van het geloof, dat Mgr. Gijsen zo na aan het hart lag, goed aan te doen deze waarheid naar voren te brengen, juist omdat de overleden bisschop de hemel als onze eindbestemming in zijn verkondiging zo dikwijls uitdrukkelijk heeft benadrukt. En voor ons allen moge duidelijk zijn dat wij, wanneer wij het geloof in de verrijzenis en het eeuwig leven niet hervinden, dat wij dan met zijn allen naar de maan gaan. Over de verantwoordelijkheid als bisschop gesproken! Er over nadenkend moet je zeggen dat bisschop - zijn menselijkerwijze gesproken eigenlijk een onmogelijke opgave is
 
Enerzijds moet je als bisschop het geloof van de Kerk, en ook de leer en de moraal van de Kerk integraal verkondigen. Bisschop Gijsen heeft dat op voortreffelijke en voorbeeldige wijze gedaan. Anderzijds moet je daarbij rekening houden met de velen die van dat alles ver af staan of er van vervreemd zijn. Zulke mensen moet je met begrip en geduld benaderen, hen eigenlijk bij de hand nemen en hen langzaam maar zeker, stap voor stap, weer tot geloofsinzicht zien te brengen. Dat is uitermate moeilijk en het was voor Mgr. Gijsen bepaald niet zijn sterkste kant. Hij was zich daar ook van bewust. 
 
Ik herinner mij altijd nog wat hij mij in een gesprek eens spontaan toevertrouwde: "wat moet je dankbaar zijn dat je uit een groot gezin komt". Ik ben n.l. de 2e van 11 kinderen. Intuïtief voelde Bisschop Gijsen aan wat een groot gezin betekent, een samenleving van vreugde en plezier, maar ook van gedeeld verdriet, van relletjes en ruzietjes, van een grote diversiteit van meningen en opvattingen, waarin je samen maar moet zien een "modus vivendi" te vinden. Heel anders was het klein gezin Gijsen: vader en moeder, onvolprezen zus die haar enige broer een leven lang tot het einde toe ter zijde stond. Een hechte viereenheid, die terwijl het buiten stormt vredig rond het haardvuur zit. Het stempelt je voor het leven. Bovendien neemt een bisschop niet alleen zijn vorming en opvoeding mee, maar ook zijn karakter en temperament. 
 
En Mgr. Gijsen had een principieel, maar ook radicaal karakter. Hij was een idealist! Zijn ideaal was het koninkrijk Gods en Zijn gerechtigheid, en ook heiligheid van leven waarin ik hem in al die jaren werkelijk zag groeien. Om idealen te bereiken moet je als het ware een berg bestijgen. Voor Mgr. Gijsen betekende dit toch wel recht toe, recht aan, rechtstreeks naar boven. Terwijl bergbeklimmers weten dat je een bergtop alleen maar redelijk kunt bereiken door zigzag naar boven te gaan. In die zin was hij veeleisend voor zichzelf, maar kon dat ook voor anderen zijn. Dat laat echter niet na dat hij een grote, onverschrokken en profetische bisschop was die onvoorstelbaar hard gewerkt heeft tot eer van God en tot heil van de mensen, een bisschop die met grote overtuiging tegen de stroom van het relativisme in Christus verkondigde, zoals Hij zich in het voorgelezen evangelie aan ons openbaart: "Ik ben dé weg, dé waarheid en hét leven". 
 
In deze Eucharistie, dankzegging bij uitstek, danken wij God voor hem om hem dan vanmiddag op het kerkhof van de Zusters van de Kollenberg te begraven. Daar wil hij begraven worden omdat zoals hij zei daar aan zijn graf in ieder geval voor hem gebeden zal worden. Zoals hij ons allen dankbaar zal zijn wanneer wij hem in Gods barmhartige liefde blijven aanbevelen. En daarom bidden wij: "Heer geef hem de eeuwige rust. En het eeuwig licht verlichte hem; dat hij ruste in vrede". Amen. 
 
.
 
°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°°
 
In onze Vlaamse kerkprovincie hebben we vorig jaar kennis genomen van een groep priesters, meer dan 300, en nog meer leken die een manifest "Gelovigen nemen het woord" naar voren schoven voor de aanpassing het priesterambt: wijding van vrouwen, aanstelling van niet-gewijde leken enz. onder het motto:" wij hebben hen broodnodig". 
 
De eisen die werden geformuleerd kwamen overeen met die van de Mariënburggroep bij onze noorderburen, dertig jaar geleden. Daarom publiceren wij hierna een tekst die daar betrekking op heeft. 
 
Mgr. Gijsen publiceerde in 1978: "Zekerheid en vrede, katholiek geloofsboek". Dit boek is nog steeds als catecheseboek actueel
 
In 1983 bij het ontstaan van de Mariënburggroep, bestaande uit 44 ondertekenaars van de brochure "Getuigen van de Geest die in ons leeft" beantwoordde Mgr. Gijsen deze regelrechte geloofsaanval met een tegen brochure: "Onderzoekt de geesten of zij wel van God komen" . (1 Joh 4,1) (uitgegeven: Openbaring des Heren 6 januari 1984) 
 
Uit de inleiding weerhouden we volgende tekening van de toestand in 1983: citaat:" Wie waren de 44 ondertekenaars? 12 dekens uit alle bisdommen, alsmede enige priesters en leken met jarenlange ervaring en inbreng op pastoraal, catechetisch en oecumenisch terrein ... een twaalftal hoogleraren en andere verantwoordelijken van diverse universiteiten en hogescholen ... een aantal politici en leidende representanten van diverse sociale organisaties ... inmiddels is gebleken dat andere hooggeplaatste en invloedrijke functionarissen uit Kerk en samenleving zich inhoudelijk in de gepubliceerde tekst herkennen, ... Dit geeft aan het stuk een groot gewicht. 
 
... hun referentiekader het pastoraal concilie van de Nederlandse kerkprovincie, dat van 1968 tot 1970 in zes sessies te Noordwijkerhout werd gehouden ... Lang niet altijd bleek uit hetgeen naar voren werd gebracht een gedegen kennis van de katholieke geloofsinhouden van de Kerk en ook niet van de documenten van Vaticanum ll. Niet zelden werden - persoonlijke- gevoelens geuit, die bepaald werden door opgeklopte frustraties ten aanzien van wat men, levend in een concrete kerksituatie, ervoer of door -zeker niet altijd objectief- weergegeven- gebeurtenissen in de Kerk die men uit kranten en via radio en televisie vernam ... Het leergezag mocht daarom geen concrete definitieve uitspraken doen in geloofskwesties en zeker niet voor het zedelijk handelen, maar hoogstens algemene formuleringen en richtlijnen geven, die telkens weer bijgesteld konden worden .... Men richtte zich vooral naar wat kon 'aankomen' bij en 'haalbaar' was in de maatschappij waarin men stond. Deze ... had toen reeds haar christelijk fundament goeddeels verlaten ... Het waren veelal de gedachten en ideeën van dit pastoraal concilie, die opgeld gingen doen ... De aanklacht van de ondertekenaars van de brochure "Getuigen van de Geest die in ons leeft" aan de paus en zijn directe medewerkersen ook aan de Nederlandse bisschoppen!- is in feite een opnieuw naar voren brengen van het denken en verlangen van Noordwijkerhout, dat huns inziens ten onrechte niet overgenomen werd door de Wereldkerk en haar leiding .... Bovendien constateren zij dat velen ... meegezogen als zij worden door toenemend God-veronachtzamend secularisme en door blind vooruitgangsgeloof van de wereld, die zij zelf onkritisch positief nabij willen komen." 
 
Bisschop Gijsen verantwoordt zijn brochure als volgt: "Het gaat namelijk om het zicht op het christelijk geloof, op de éne Kerk, op de -lerarenderol en de betekenis van paus en bisschoppen daarin, op de geloofsachtergrond van kerkelijke stellingnamen en bepalingen inzake het gewijde dienstwerk -het 'ambt'- en morele levenshoudingen alsook op de éénwording van de verdeelde christenheid, de 'oecumene'. Dit zijn zulke gewichtige kwesties voor christengelovigen, dat in deze de vaste waarheid verkondigd moet worden, nu hieraangaande minstens suggestieve vragen worden gesteld. Ten aanzien hiervan bestaat in brede kring onduidelijkheid, die om verheldering vraagt. ... Maar de fundamentele vraag is: spreekt uit zulk een visie (van de Mariënburg ondertekenaars van hun brochure)"de Geest die van God komt" ? (1 Joh 4,1) Die dient immers aan de komende generaties te worden aangeboden. 
 
In de daarop volgende 22 bladzijden geeft Mgr. Gijsen een helder betoog waarin hij punt voor punt vanuit Vaticanum Il de stellingen van de Mariënburg groep weerlegt. We kennen intussen de geschiedenis, nadat deze groep de Nederlandse Kerk in een puinhoop herschiep, zijn ze zelf uiteindelijk in rook opgegaan. De brochure is van een dergelijke helderheid en niveau dat ze evengoed in onze Kerk zou kunnen worden gebruikt als wat de bisschoppen in collegialiteit, maar ook in eenheid met de Paus van Rome, aan hun gelovigen dienen voor te houden. Ook bij ons zijn dezelfde ideeën als deze van de Mariënburggroep nog steeds levend aanwezig. De verkondiging via zogenaamde kerkelijke bladen, niet in het minst K&L, zou best getoetst worden aan deze brochure, zodat zoals het 2de deel stelt: de "waarheid die vrij maakt en ... toekomst heeft" ook voor onze Kerk werkelijkheid moge worden. 
 
Redactie.