De dagelijkse Mis voor de priester

Verschenen in POSITIEF nr. 437 – DECEMBER   2013 

Het is geen wet, maar de wet heeft een opvoedende taak en zegt: " De priesters dienen dikwijls te celebreren steeds indachtig dat in het mysterie van het eucharistisch Offer het werk van de verlossing voortdurend wordt voltrokken: het wordt zelfs ten zeerste aanbevolen dagelijks te celebreren, aangezien het - ook als er geen gelovigen aanwezig zijn - een handeling is van Christus en de Kerk, waarin de priesters hun voornaamste taak vervullen." (CIC,904) 
Hiermee aansluitend leert ons de patroon van de pastoors "alle werk, ook het pastoraal werk, is ons werk; de Mis is het werk van Christus." 
 
Een vreemd scenario 
 
Een priester verwittigt zijn bisschop dat hij volgend jaar 75 wordt en het jaar nadien graag zijn gouden jubileum viert. Wat later antwoordt de vicaris iets van " ... goed dat je je voorbereidt op een nieuwe toekomst en je jubileum viert. Het zal dan de tijd zijn om de parochie te verlaten. Uw parochie zal dan samengaan met parochie X in het plan van onze studie en herstructurering." 
Na het jubileum afspraak met de bisschop. Vriendelijk "wel bedankt ... het is goed geweest. Toon je best niet teveel. Priester X zal de vier kerken bedienen en herschikken ... dat ligt altijd gevoelig ... Dank u ... " Het is waar dat de parochie begint te wegen, de jaren wegen. Enkele mensen helpen met de verhuis en zo. "Meneer Pastoor waar ga je de Mis lezen? Mogen we komen?" 
 
Ik ontwaak 
 
De dagelijkse Mis, ik ben priester. De bisschop heeft er niet over gesproken; ik ook niet. Heeft de bisschop merci gezegd? Of heeft hij mij bedankt? Priestertekort. Ik kan nog tot mijn 85 dienst bewijzen. Christus heeft mij gemerktekend voor het heil van de zielen. De allerlaatste zin van de codex is " ... met inachtneming van de canonieke billijkheid en met het zielenheil voor ogen, dat in de Kerk steeds de hoogste wet moet zijn." (CIC,1752) 
 
Christus roept zijn leerlingen om met Hem te zijn, heiligen te zijn en te werken voor het heil van de zielen. 
 
Meermaals in de loop van de jaren hebben we een priester horen zeggen: "Ik heb geen altaar; ik heb niets meer te doen; mij wordt niets gevraagd; waar en hoe kan ik Mislezen? Men is vlug moe van te rusten ... " De Mis lezen op de hoek van de keukentafel of het bureau: wie houdt dat vol? en met welke zorg en liturgische luister zal die Mis worden gecelebreerd? We zijn zwakke mensen. Ook de priester is zwak. Vandaar de zorg voor de priester, elk voor zich en de zorg voor elkaar. Zowel in beleid als in persoonlijk leven, de catechismus van de katholieke Kerk ligt steeds binnen handbereik. Recent alles over de eucharistie herlezen. Een paar citaten:
 
CKK, 1324: "De eucharistie is de oorsprong en het hoogtepunt van heel het kerkelijk leven." 
                     Dat wordt herhaald in veel documenten van de Kerk en de Paus. 
CKK, 1387: “Passende kleding en houding bij het ogenblik waarop Christus onze gast wordt." 
CKK, 1389: "…De Kerk beveelt de gelovigen ten zeerste aan op alle zon- en feestdagen de heilige 
                     Eucharistie te ontvangen of nog vaker, zelfs iedere dag.” 
 
Toch wel een vraag aan de bisschop, vicaris, overste: hebt u a.u.b. oog en hart voor de ziel, voor het priesterhart van de oudere en bejaarde priester. Zij zijn de grootste groep. Elk jaar zijn er in de Vlaamse bisdommen samen zo'n 100 priesters die de leeftijd bereiken. Hoe mogen en kunnen zij nu leven? priester zijn? 
 
Wanneer een pastoraal project geen plaats geeft aan de oudere priester, dan heeft dat pastoraal project alleen de betekenis van een organisatie waar God vergeten is; Paus Franciscus spreekt dan van NGO. Laten we waakzaam zijn. Nog eens Pastoor van Ars: "laat een parochie 20 jaar zonder priester en men aanbidt er de dieren." Brutaal? neen, alleen klare taal. En we hebben in het verleden beleidsnota's gezien waar geloof in Christus, eucharistie, het eeuwigdurend merkteken van het priesterschap zoek is. De oudere priester mag en moet welkom zijn om mee te concelebreren. Hij is vrij van vergaderingen en kan dus ook vervangen; hij kan biechthoren, hij kan Jezus aanwezig brengen ... Hij kan en mag en moet priester zijn. Opgepast: vergaderingen ontmoedigen regelmatig en er wordt nogal eens geoordeeld over 'anderen' en getaterd. Zijn ze voldoende Godgericht??? 
 
Een suggestie 
 
Er zijn veel kerken, men weet niet meer wat ermee gedaan. Men zou meerdere kerken kunnen sluiten en het botst op verzet. Ik weet dat ik geen oplossing heb. Maar we kunnen toch niet alleen functioneel denken. Laat deze of gene oudere priester daar de Mis lezen, aanbidding houden, daar beschikbaar zijn voor de biecht. Er is een tabernakel = Ziehier Gods woning onder de mensen. (Apok., 21) 
 
Leer de priesters de zin voor de dagelijkse Mis, leer de priesters priester te zijn van Jezus om in naam van de kudde voor God te staan en in naam van God zijn heilswerk aanwezig te stellen. De priester is een mens uit de mensen, maar in Christus en middelaar bij God. (Hebr.5,1) 
 
Zeker zijn in alle parochies twee of drie mensen die graag dagelijks naar de Mis gaan. Mag dat niet? Moeten deze gelovige mensen worden geweigerd of vergeten in naam van grote discussies en grote plannen? Priester zijn, christen zijn, Jezus vraagt: "bemint ge Mij?" 
 
CKK,1324: "De eucharistie is de oorsprong en het hoogtepunt van heel het christelijk leven." De overige sacramenten evenals kerkelijke ambten en apostolaatwerken hangen samen met de heilige eucharistie en zijn erop gericht. Want in de heilige eucharistie ligt heel het geestelijk goed van de Kerk vervat, namelijk Christus zelf, ons paaslam. Deze paar mensen en de priester beleven het woord van de Heer : "Kom nu eens naar een eenzame plaats". 
 
Zo kunnen er centrale kerken zijn voor grote projecten en andere kerken die de zending hebben: het huis van Martha en Maria te zijn waar Jezus graag komt. 
 
Het pastoraal discours 
 
Toch erg opvallend dat in het pastoraal discours en de planningen nooit gesproken wordt over de dagelijkse Mis. "Doet dit tot Mijn gedachtenis" is de opdracht van Jezus aan zijn leerlingen. CKK,1411 : " Slechts de priesters die geldig zijn gewijd kunnen de eucharistie voorzitten en het brood en de wijn consacreren, opdat deze het lichaam en het bloed van de Heer worden." 
 
Dus laten we klaar zijn in ons denken en spreken: het is Gods handelen. Wij beschikken er niet over. Een gebedsdienst is uiteraard niet evenwaardig aan de Mis. Er is wel eens meer wedijver dan nederige dienstbaarheid! Christus heeft het priesterschap ingesteld . 
 
In het scheppingsverhaal is er inderdaad de zevende dag. Maar de andere dagen ook zag God 'dat het goed was'. Op die dagen leeft en werkt God ook. Hoe mooi was het niet en stichtend voorbeeld in onze kindertijd toen een priester aan huis kwam die zou overnachten. Het eerste wat hij vroeg: "Kan iemand naar meneer pastoor gaan en vragen of ik morgen de Mis kan lezen?" Mijn zus of ik reed naar de pastorie en ik diende de Mis. 
 
Er zijn minder priesters. Het is waar. Maar als in een planning omwille van een structuur de priester maar één Mis mag lezen op zondag en de weekdagen niet eens vernoemd worden. Hoe arm! Het woord van onze patroon de H. Pastoor van Ars komt me veel te binnen: "al ons werk, ook het pastoraal werk is ons werk, de Mis echter is het werk van Christus". En zalige priester Poppe: "een dag zonder Mis is een dag zonder zon". De heiligen van eigen bodem zijn onze voorbeelden. Zij kenden de CKK nog niet, zij beleefden deze waarheid in hun Mis en in aanbidding. Zie ook CKK, 1380 en 1417. 
 
Hoe op te lossen? 
 
In het evangelie staat enkele keren: "Jezus ging van dorp tot dorp". Toen ik hier werd benoemd voor tien kleine parochies dacht ik aan Jezus en zei Hem: "Als Gij wilt verder van dorp tot dorp gaan, wil ik wel uw chauffeur zijn". En we zijn goede vrienden. Het is niet koersen van 't een naar 't ander. In de weekdagen telkens in één kerk, de zondag in twee. In twee weken komt Jezus overal en ik ben zijn dienaar: ik open de deur, zet het altaar klaar en zeg in zijn naam de woorden: "Dit is mijn lichaam dat voor u gegeven wordt; dit is mijn bloed dat vergoten wordt tot vergiffenis van zonden". Hij is er en overal zijn een paar mensen die komen. We doen ook aanbidding en af en toe is er permanentie voor de biecht. 
 
Als Jezus niet voorbij komt zal Zacheüs niet uit zijn boom klimmen. Paus Franciscus stuurt ons naar de periferie om Christus te brengen. Er is de periferie die Christus niet kent. Er is ook de nieuwe periferie die de pastoraal maakt: de kleine kudde, die ene mens, dat gezin, die Jezus een plaats geven in hun huis. Doe het ene en laat het andere niet. Waarom zouden we vergeten die mensen te zoeken die zich laten vinden door Jezus? 
 
Dat de priester nooit zegge: 't is de moeite niet Mis te lezen voor vier oude vrouwen! Hoe oud is uw moeder? Deze vier voorbij lopen en er is niemand meer, want degenen die zouden moeten komen zijn er niet en trucs zijn van korte duur. 
 
Waar twee of drie in Mijn Naam verenigd zijn, daar ben Ik in hun midden. Woord van de Heer! Vergeten wij niet: twee of drie jaar studie om de pastoraal te hervormen en men verliest telkens een derde van de gelovigen. Waarom bijvoorbeeld in de Goede Week of gelegenheden met vier of vijf priesters aan het altaar en zestig mensen in de kerk; als elke priester in zijn kerk celebreert zijn er bij elk ongeveer vijftig mensen. Het groot argument: 'later zullen er geen priesters meer zijn!' 
 
Paus Johannes Paulus Il vraagt om goede roepingen pastoraal en laat ondertussen de priesters die er zijn, goede herders zijn die hun schapen kennen en voorgaan. 
 
Het eeuwenoud gezegde zijn we beu gehoord : "ik zie alleen grijze haren in de kerk". Troost u, ook de grijze haren volgen elkaar op. Waarom zouden we die mensen vergeten die zich laten vinden door Christus? De idee 'samenbrengen' of 'gemeenschap vormen' is dikwijls nogal artificieel: meer ideologie dan Christocentrisch. 
 
De Kerk vraagt om de nieuwe evangelisatie. Behouden wat we hebben, dat is de weg voor nieuwe wegen. Wat zijn we niet verloren door de processies te verliezen? Die zijn niet afgeschaft door de politie omwille van het verkeer. In Veurne hebben de sodalen(boetelingen die het kruis in de processie dragen) de processie gered: 1500 in de processie en 10.000 kijkers. In Gent in de tijd met één veeg afgeschaft: 'niet meer van de tijd'? Opnieuw CKK, 1378. 
 
Enkele voorstellen 
 
Laat ons duidelijk zijn van bij het begin. Het pastoraal discours begint bij Christus. We ervaren dat nieuwe structuren uitvinden meestal van korte duur blijken. We stellen Christus centraal en een goede theologie van de eucharistie en het priesterschap en de sacramenten. 
 
Alle begrafenissen moeten gedaan worden door de priester of diaken. Van evangelisatie gesproken: meestal kennen we die mensen niet. Ga hen bezoeken aan huis. Ga met hen de paternoster bidden in het funerarium rond de overledene: de beste manier om dicht bij hen te zijn; priester of diaken, nu ken je die mensen, celebreer biddend de liturgie en ga mee tot op het kerkhof.
Nog eens pastoor van Ars: "Ik zal u de weg naar de hemel tonen". 
 
Leren we juist zijn in ons praten en zeg niet: "soms heb ik vier begrafenissen per week" als er slechts tachtig zijn op een jaar!!! Doe uw werk graag dan is het niet lastig. Nood aan bekering en sanering van denken en doen.
Tijd uitsparen: honderd vergaderingen minder per jaar en wat restaurants minder per jaar. Tijd en fris hoofd. 
En een belangrijke suggestie: de mensen van de stuurgroep, parochieraad, vicariale raad enz.: jullie zouden God veel plezier doen naast uw zondagse Mis ook eenmaal in de week naar de Mis te gaan. 
 
Vorming
 
Goede pastoraal is geschoeid op goede theologie. Daarom blijft het een zorg zowel voor mensen in opleiding als later. We denken aan het woord van Jezus tot Petrus: "toen ge nog jong waart deed ge zelf uw gordel aan en ging waar je wilde. Nu je ouder zijt is er een ander die u omgordt en u leidt naar het verlangen van de H. Geest." Jong en oud wordt gevormd in gehoorzaamheid aan de leer van de Kerk. Die gehoorzaamheid maakt het hart vrij en gelukkig. 
 
De studie van de echte documenten van de Kerk zoals de encycliek van Johannes Paulus II: 
De Kerk leeft van de Eucharistie. Ook natuurlijk Lumen gentium, Benedictus XVI in het Jaar van het priesterschap. De priester leert begrijpen dat hij geen eigenaar is van de liturgie, maar bedienaar: theologisch, liturgisch en pastoraal voor het heil van de zielen. Mgr. Léonard helpt hierin de weg te wijzen. (Pastoralia) Het gewijde priesterschap en de goede roepingenpastoraal gaan allen ter harte. Tot in de laatste praktische dingen worden we gevormd: dat het altaarlinnen proper is, want het is voor de Heer; de biechtstoel zonder spinwebben, de sacristie netjes en daar bekleedt de priester zich met het liturgisch gewaad dat hij heeft gekregen bij zijn wijding 'om zich te onderscheiden van zichzelf'.
 
 Goede vorming verheugt ook velen in dankbaarheid, want het is waar: de meeste priesters celebreren elke dag. Het woord van professor X op het seminarie is niet vergeten: "zorg dat je laatste Mis even vroom is als de eerste" ... 
 
Goede liturgie zal trouw zijn aan de Kerk en aan het missaal. Trouw aan de Kerk geeft goede liturgie. Dat is de vreugde voor velen in de Kerk. De H. Pater Damiaan schreef aan zijn broer: "zonder de dagelijkse Mis en de aanbidding zou ik het nooit kunnen uithouden." 
 
André Marijsse, pr.
Ars.