De Opdracht van de Heer in de tempel : Maria Lichtmis

Verschenen in POSITIEF nr. 438 – JANUARI  2014 

​Wij krijgen tegenwoordig soms de vraag gesteld wat betekent dat juist het feest van Maria Lichtmis dat elk jaar op 2 februari wordt gevierd en dat de jongste jaren de benaming kreeg: De opdracht van de Heer in de tempel. Wij menen dat de homilie die Benedictus XVI, nu Paus emeritus, heeft aangeboden op 2 februari 2013, daar een duidelijk antwoord op geeft en wij bieden die hierna aan. Het was toen ook de 17° Dag voor het Gewijde leven. 
 
Dierbare broeders en zusters, 
 
in zijn verhalen over de kindertijd van Jezus benadrukt de heilige Lucas hoe plichtsgetrouw Maria en Jozef de wet van de Heer hebben onderhouden; nederig vervullen ze alles wat de wet voorschrijft te doen na de geboorte van een eersteling. Er zijn twee heel oude voorschriften. Een gaat erover wat moeder moet doen, het andere betreft het kind. Voor de vrouw geldt de wet dat ze zich veertig dagen moet onthouden van liturgische praktijken en afsluitend een dubbel offer brengt: het brandoffer van een lam en een duif of tortelduif voor de zonde. Als de vrouw arm is, dan kan ze ook twee duiven of tortelduiven offeren. 
 
De heilige Lucas vertelt dat Maria en Jozef het offer van de armen brengen, om daarmee te onderstrepen dat Jezus in een familie van gewone, bescheiden, maar zeer gelovige mensen werd geboren. In een gezin dat behoorde tot de armen van Israël die het volk van God vormden. Voor de eerstgeborene, die volgens de wet van Mozes toebehoort aan God, schreef de wet voor een gift van vijf sjekels te geven aan een priester. Waar dat maakte niet uit. De gift gold als een blijvende herinnering aan het feit dat God tijdens de Exodus de eerstgeborenen onder de Joden spaarde. 
 
Het is belangrijk erop te wijzen dat het voor deze twee handelingen, - de reiniging van de moeder en het vrijkopen van de zoon, - niet nodig was om de tempel te bezoeken. Maria en Jozef echter wilden persé alles in Jeruzalem volbrengen en de heilige Lucas benadrukt hoe de hele scène is gericht op het binnenkomen van Jezus in de tempel, waardoor de focus naar een ander belangrijk gebeuren wordt verlegd, namelijk naar de "presentatie" van Jezus in Gods tempel, dat is de presentatie van de Zoon van de Allerhoogste, aan de Vader die Hem gezonden heeft. 
 
Deze vertelling van de evangelist vervult de woorden van de profeet Maleachi die we aan het begin van de eerste lezing hebben gehoord: "Zo sprak de Heer God: 'Ik zend mijn gezant voor Mij uit om voor Mij de weg te banen." En aanstonds treedt dan de Heer zijn heiligdom binnen, de 
 
Heer die gij zoekt, de engel van het verbond, naar wie gij verlangend uitziet. ... Hij zal de zonen van Levi reinigen ... zodat zij de Heer weer op de vereiste wijze offergaven kunnen brengen." (Mal. 3, 1-3) 
 
Hier wordt duidelijk niet van een kind gesproken, maar toch wordt het woord van de profeet vervuld door Jezus, omdat Hij, dankzij het geloof van zijn ouders onmiddellijk naar de tempel werd gebracht; bij zijn "presentatie" en zijn persoonlijk "aanbieden" aan God de Vader, komt het thema van het offer en het priesterschap helder tot uitdrukking, zoals bij de profeet. Het kind Jezus dat onmiddellijk in de tempel wordt gepresenteerd, is dezelfde die eenmaal volwassen de tempel zal reinigen. 
 
En Hij zal zich tot offer en hogepriester van het Nieuw Verbond maken. 
 
Dit is ook de inhoud van de Brief aan de Hebreeën, waaruit we een gedeelte hoorden in de tweede lezing. Daarin wordt het thema van het nieuw priesterschap bevestigd: een priesterschap - door Jezus ingeleid - dat existentieel is: "Omdat Hijzelf de proef van het lijden doorstaan heeft, kan Hij allen helpen die beproefd worden". (Hebr. 2, 18) En daarmee treffen we hier ook het thema van het lijden, dat in het Evangelie zo duidelijk naar voren wordt gehaald, daar waar Simeon zijn profetie over moeder en kind uitspreekt: "Zie, dit kind is bestemd tot val of opstanding van velen in Israël, tot een teken dat weersproken wordt, ... en uw eigen ziel {Maria} zal door een zwaard worden doorboord." (Luc. 2, 34-35) 
 
De redding die Jezus zijn volk brengt en die Hij in zichzelf belichaamt, gaat de weg van het kruis en de weg van de dood die Hij zal overwinnen en transformeren tot liefde. Dat aanbod is al in het gebaar van zijn opdragen in de tempel aangekondigd. Een gebaar dat in de traditie van het Oud Verbond zeker al was gekend, maar volledig is bezield door de volheid van het geloof en de liefde, die overeenkomt met de volheid van de tijden in de aanwezigheid van God en zijn Heilige Geest in Jezus. Inderdaad zweefde over de hele scène van de opdracht in de tempel de Heilige Geest, in het bijzonder over de figuur van Simeon, maar ook over Hannah. Het is de Geest "Parakleet" die troost brengt naar Israël en de voetstappen en het hart richting geeft van diegenen die deze troost verwachten. Het is de Geest die de profetische woorden van Simeon en Hannah ingeeft want het zijn zegenrijke woorden, woorden van lof voor God, woorden van dank en geloof, omdat nu eindelijk onze ogen het Heil kunnen aanschouwen en onze armen "hun redding" kunnen omarmen. 
 
"Een licht dat voor de heidenen straalt, een glorie voor uw volk Israël" (Luc. 2, 32), zo beschrijft Simeon aan het einde van zijn lofzang de Messias van de Heer. Het thema van het licht dat echoot in de eerste en tweede strofe van de Dienaar van de Heer (en in Deuteronomium -Jesaja) is krachtig in de liturgie van vandaag aanwezig. Ze werd geopend door een veelbetekenende processie waarbij de mannelijke en vrouwelijke algemeen oversten van de Instituten van het Gewijde leven hier aanwezig brandende kaarsen droegen. Dit bijzonder teken in de liturgische traditie van dit feest is zeer betekenisvol. Het toont de schoonheid en de waarde van het gewijde leven als een afspiegeling van het Licht van Christus. Een teken dat aan het binnengaan van Maria in de tempel doet denken. De Maagd Maria, de gewijde 'par excellence' droeg het Licht zelf in haar armen, het vleesgeworden Woord dat gekomen is om de duisternis van de wereld door de liefde van God te verdrijven. 
 
Benedictus XVI
Paus emeritus.