Voorbereiding van de lineamenta voor de synode voor het gezin in de context van de nieuwe evangelisatie

Verschenen in POSITIEF nr. 441 – APRIL  2014 

​Enquêtes.
 
Sedert november van vorig jaar zijn er bevragingen van de bisschoppen en bisschoppenconferenties, maar ook van de gelovigen om Paus Franciscus de mogelijkheid te geven een synode voor het gezin bijeen te roepen in 2015. 
 
De vragenlijst van de Paus en de verwijzing naar documenten die de Paus als belangrijke basis acht, toont de bekommernis over het gezin enerzijds, maar anderzijds dat een mogelijk pastoraal antwoord binnen de aanbevelingen en context van bekende documenten moet worden gezocht. In dat verband wordt er de nadruk opgelegd dat in het conciliedocument Gaudium et spes vooral de hoofdstukken 46-52 over het gezin nog steeds een fundamentele plaats innemen. Ook wordt uitdrukkelijk verwezen naar de synode voor het gezin 1980 onder leiding van de zalige Johannes Paulus Il met in 1982 zijn lijvige exhortatie Familiaris consortio (de gemeenschap van het gezin). 
 
Voor ons land werden de antwoorden gebundeld via een syntheserapport geschreven door enkele theologen en volgens de tekst aan Rome bezorgd. Dit rapport werd aan de bisschoppen overhandigd op 5 februari 2014. Er werd door hen geen verdere verklaring hierover afgelegd.(*) 
 
Het rapport laat opmerken dat ongeveer een drieduizend personen antwoorden hebben ingestuurd, waarvan 70% vanuit Franstalig België. Het rapport geeft toe dat kennis van voornoemde documenten en competentie noodzakelijk waren om zinvol te kunnen antwoorden, maar dat deze kennis jammer genoeg niet altijd aanwezig leek te zijn. Zo gaven velen eerder hun eigen mening terwijl dat niet de vraag was. 
De vraag is waarom de (vaststaande en constante) leer van de Kerk niet wordt erkend en zijn toepassing vindt in het concreet huwelijk van de gelovigen. Het syntheserapport zelf vindt dat de enquête nog 'leergeld betaalt'. 
 
In de 'enkele algemene lijnen' merken we op dat de theologen over een initiatief van twee synodes spreken, maar deze worden verder niet aangeduid. Wel stellen ze vast dat de bekommernis van de Paus "het geloof Gods bevrijdende liefde en vriendschap dient aan te bieden, midden in het reëel en dagelijks leven van mensen" zoals zij dat verwoorden, gehinderd wordt door een groeiende afstand tussen de Kerk en het 'gezin in alle vormen' die onze gemeenschap vandaag kent. 
Daaruit volgt: "De respondenten vragen dan ook dat de Kerk soms haar leer, en vaker nog de pastorale invulling ervan, dichterbij de geleefde werkelijkheid zou brengen." Ze stellen ook vast dat een aantal maatschappelijke evoluties onverzoenbaar zijn met een christelijke visie op het gezin. De rapporteurs stellen dat er een brede diversiteit is aan posities, maar dat de wens een aantal thema's te herdenken ruim aanwezig is. Ook vinden ze dat de spanning tussen wat zij kerkelijk aanbod noemen naar dieper leven en geluk in vraag kan worden gesteld tegenover barmhartigheid in omgang met mensen die 'omwegen' maken. Nog belangrijker lijkt hun vaststelling dat er een spanning bestaat bij velen wat hun persoonlijke gewetensovertuiging is en ook deze van de politieke besluitvorming. 
 
Bij de bespreking van de belangrijkste inhoudelijke resultaten per vraag of thema wordt toch een merkwaardige invulling gegeven. Zoals reeds bekend is de kennis van de kerkelijke leer zwak. Wanneer er dan wordt gesteld dat de meerderheid het er niet mee eens is, mag de vraag naar het "gevormd geweten" zich stellen. Maar dit laatste doen de rapporteurs niet. Integendeel zij vermelden gewoon dat de leer omtrent artificiële anticonceptie niet te beleven zou zijn, dat homoseksualiteit en seksualiteit buiten het huwelijk "in een aantal omstandigheden" moet kunnen. Er zou tegenspraak zijn tussen de leer van de Kerk en de geest van het evangelie, verder stelt men dat de Kerk geen uitspraken in complexe medische kwesties moet doen wegens gebrek aan competentie. Het gezin zoals de Kerk dit definieert is een ideaal, maar onhaalbaar, maar beschermwaardig. 
Wel is een minderheid voorstander van de integrale kerkelijke leer. Maar daar wordt niet verder over uitgebreid. 
De verwoording door de rapporteurs van deze samenvatting, of ze al of niet zo uit de enquête komt, vergt toch enig commentaar. Uiteindelijk toont de enquête dat de meerderheid die heeft geantwoord geen, geen gevormd geweten heeft, wel een vervormd geweten. Ze drijft mee op wat de publieke omroep zegt, maar ook wat in het Katholiek onderwijs wordt geleerd. Het Katholiek onderwijs is wat betreft seksuele opvoeding volledig in de handen van een niet gelovige duiding van de seksualiteit, sensoa. De "gender" ideologie waarbij seksuele handelingen tussen personen van hetzelfde geslacht als 'natuurlijk' worden aanzien, het huwelijk hoogstens een culturele instelling is, en seks altijd moet kunnen zolang partners daarin zouden toestemmen en het "aangenaam" vinden, voert daar de boventoon. Het is dan ook niet verbazend dat hierin geen plaats is voor Gods plan met de mens 'vanaf het begin' (Genesis 1 en 2 en Mattheus,19) In Gods plan gaat het om een definitieve vrije keuze van twee personen die lief en leed willen dragen, die in hun intieme gemeenschap van liefde en leven steeds op menswaardige wijze seksueel met elkaar omgaan, elkaars lichamelijke integriteit inclusief hun vruchtbaarheid respecteren, in dialoog gaan met elkaar om verantwoord ouderschap te beleven en waarbij de kinderen die God hen schenkt voor hen een geschenk, maar ook een opdracht zijn.
 
Woorden zoals vader en moeder mogen in de nieuwe visie van die respondenten bijna niet meer worden uitgesproken, ze zouden 'discriminerende gedachten' tegenover homoseksuelen kunnen oproepen. Zo ook wordt verantwoord ouderschap herleid tot "contraceptie" en "complexe medische" handelingen. Het is duidelijk dat nog steeds er geen enkele gedegen kennis is of verspreid wordt van methoden die geen medische interventie vergen, zoals de door NFP verspreide methode van sensiplan®. De respondenten weten niet dat deze methodologie in de medische wetenschap op evidente wijze zowel haar praktische haalbaarheid als efficiëntie heeft bewezen en beter scoort dan de gevaarlijke hormonale contraceptiva. 
Dus naast de totale onkunde van de inhoud van de kerkelijke leer is de meerderheid ook niet vertrouwd met moderne toepassingen van die leer, maar blijft, ondanks alle waarschuwingen van de gevaren, slaafs gebonden aan een verouderd medisch interveniëren. In plaats van hun patiëntenrecht op te eisen en een alternatief voor hormonale contraceptie te eisen, aanvaarden ze kritiekloos deze gevaarlijke medicatie. Ook de faculteiten geneeskunde zijn medeverantwoordelijk voor deze gang van zaken. Zij zijn, gesponsord door de industrie, de vazallen van een ideologie die de vernietiging van het gezin nastreeft. Door hun onkunde en ideologische instelling zijn het medisch korps tezamen met de verantwoordelijke voor de opvoeding in ons katholiek onderwijs diegenen die de hun eigen nefaste profetieën van vernietiging van onze maatschappij, ook in vervulling doen gaan. 
 
Het is zeer de vraag of deze enquête zomaar kritiekloos en zonder context aan "Rome" moet worden aangeboden als een objectieve bijdrage voor de bespreking?(*) 
 
Natuurwet 
 
De tweede problematiek gaat over "het huwelijk volgens de natuurwet" ? Hierbij geeft het de indruk dat men de stem of echo van professor Burggraeve en zijn adepten kan beluisteren. Zoals deze stellen de respondenten (door hen opgevoed ?) dat ze dat begrip weglachen, dat dit een "statische, beknellende kader voor de menselijke vrijheid" zou zijn, dat "de rede" dat niet aanvaard en dat aangezien ze hun "nabije personen die ze liefhebben" het 'huwelijk' (of wat er moet voor doorgaan) anders zien beleven. Daarom moet de Kerk zich maar aanpassen met name een onderscheid maken tussen wat de Kerk als huwelijk verstaat en de andere samenlevingsvormen allerhande die "daarmee zouden moeten worden gelijkgesteld". De respondenten stellen vast dat niet-praktiserende (en dat is toch een zeer grote meerderheid) zich voor hun huwelijksvoorbereiding niet tot de Kerk wenden. 
 
Gaudium et spes 
 
Ook hier enig commentaar. De menselijke natuur is in de visie van de kerkelijke leer doorheen de hele traditie hetgeen de mens tot mens maakt. De hoofdstukken 12 -18 van Gaudium et Spes geven daaraan aandacht. De 'natuur' gaat over (GS, 14) "lichamelijk en geestelijk niettemin één wezen, ... Zijn lichamelijk leven mag de mens niet verachten, maar hij dient integendeel zijn lichaam, als door God geschapen en bestemd tot verrijzenis op de jongste dag als goed en eerbiedwaardig te beschouwen. Door de zonde evenwel gewond, ervaart hij aan de lijve allerlei weerstanden. Het is derhalve een eis van de menselijke waardigheid dat de mens God verheerlijkt in zijn lichaam en het niet aan de slechte neigingen van zijn hart dienstbaar laat zijn .... Door zijn innerlijkheid gaat hij immers alle natuurdingen te boven; hij komt tot zichzelf tot bij deze innerlijke diepte, wanneer hij zich inkeert in zijn hart, waar God op hem wacht, die de harten doorgrondt, en waar hijzelf onder het oog van God over zijn eigen lot kan beslissingen treffen ... (GS, 15) De mens is terecht van oordeel, dat hij, doordat hij deel heeft aan het licht van de goddelijke geest, door zijn verstand het stoffelijke heelal overtreft .... (GS, 16) In het diepst van zijn geweten ontdekt de mens een wet, die hij zichzelf niet stelt, maar waaraan hij moet gehoorzamen en waarvan de stem, die hem steeds weer oproept om het goede te beminnen en te doen en het kwade te vermijden, op het juiste moment doorklinkt in de oren van zijn hart: doe dit, vermijd dat. Want de mens heeft een door God geschreven wet in zijn hart; daaraan te gehoorzamen is zijn waardigheid, en volgens deze wet zal hij zelf worden geoordeeld .. .Toch gebeurt het niet zelden dat het geweten dwaalt vanwege een onoverkomelijke onwetendheid, maar daarmee verliest het nog niet zijn waardigheid. Wat echter niet kan worden gezegd, wanneer de mens zich weinig zorgen maakt over het zoeken naar het ware en het goede en het geweten door de gewoonte tot zondigen langzamerhand praktisch blind wordt." 
 
Deze wat langere citaten uit GS zijn nodig, anders blijft de waarschijnlijk moedwillig in stand gehouden verwarring omtrent de natuur en natuurwet bestaan. Het huwelijk is door God gewild, zelf komen we uiteraard voort van onze ouders, maar het is God die ons tot leven roept. We komen niet uit een zwart gat zoals men onze kinderen wijsmaakt via de evolutietheorie, om via de Distelmansstraat terug te keren naar een zwart gat. Neen, God heeft ons geschapen, via de (seksuele) liefde van onze ouders, en ons aan hen geschonken omdat zij in een blijvende liefde met elkaar, die hun onderlinge verschillen overstijgt, als een veilige burcht ons omgeven. Dat gezin is door God gewild, vanaf "het begin" zoals Christus in het evangelie aan zijn ondervragers zegt.
Hetgeen hier in de enquête is verwoord, getuigt van verregaande ontmenselijking van onze samenleving. Het gaat om het ontkennen van Gods plan met de mens, van de menselijke waardigheid en heel dikwijls en vooral de vrouw als evenwaardige partner in een dialoog met ruimte voor het moeder zijn, en een kindvriendelijke samenhorigheid met alle leden van het gezin. Zelfs buiten de Kerk moet dit model gepromoot worden. Binnen de Kerk is het verheven tot sacrament, de brief aan de Efesiërs (5,22-32) is diepzinnig, en daar wordt er de nadruk opgelegd dat het huwelijk de afspiegeling is van de liefde voor Christus en zijn Kerk en de man zijn liefde voor zijn vrouw als deze van Christus zelf.. 
 
Gezinspastoraal in de context van het evangelie 
 
In een derde deel wordt de gezinspastoraal in de context van de evangelisatie besproken. Hoe de huwelijksvoorbereiding zou toegenomen zijn, wordt verder niet verduidelijkt, wel dat de kwaliteit niet echt goed zou zijn maar dat wordt toegezegd aan verminderde krachten. Verbazend dat er zo weinigen zijn die vaststellen dat in feite er sedert decennia zeer weinig tot niets, zeker inhoudelijk niets, tot stand komt. Dit kan ook niet aangezien het huwelijk zelf volledig is uitgehold en geen echte betekenis meer heeft voor de overgrote meerderheid van wie heeft geantwoord. 
 
Het geloof en de huiskerk. De problematiek van de onregelmatige gezinnen die 'toch ook' als huiskerk functioneren zeggen de rapporteurs, lijkt toch niet overeen te stemmen met de realiteit. Hoe kunnen kinderen die heen en weer getrokken worden tussen de twee werelden van hun vader en moeder die elk hun weg gaan, zich nog identificeren met vaderschap en moederschap zoals door God gewild ? Het is dus illusoir te denken dat kinderen een huiskerk zullen vinden in die omstandigheden. Niets is onmogelijk, alleen wel onwaarschijnlijk. De enquête stelt dan ook vast dat jonge kinderen tot eigen keuzes in hun geloof moeten komen. Het geloof wordt dan ook niet meer doorgegeven en de generatiekloof versterkt de tendens nog. In de plaats komt dan een humanisme dat door de rapporteurs als geloof en evangelische waarden wordt verpakt of als 'menselijke' waarden. Het gezin zou een veilige haven moeten zijn, gezinnen in crisis zouden door de Kerk zich afgewezen voelen wegens het "inhoudelijk discours" van de Kerk, terwijl ze toch erkennen dat diezelfde Kerk hen nochtans wel onthaalt en helpt waar mogelijk. Dit toont de ongerijmdheid van de antwoorden als deze zo gegeven zijn, of dit geeft eerder weer wat deze theologen erin zelf projecteren. 
 
Moeilijke huwelijkssituaties 
 
De antwoorden over het omgaan met moeilijke huwelijkssituaties worden nog meer op typisch Leuvense leest geduid. Eerst worden buitenhuwelijks samenwonen, echtgescheiden, al of niet hertrouwd, niet als "moeilijk" beleefd. Neen, ze behoren tot de "normale" samenstelling van onze gemeenschap. Zij zijn een numeriek gewicht. Dus de Kerk moet zich daaraan aanpassen, geen onderscheid maken. Zelfs de term "onregelmatige huwelijkssituatie" wordt als arrogant beschouwd. Ze zouden nog een band hebben, maar wegens dat 'onbegrip' is er boosheid en bitterheid, het zou zelfs onevangelisch zijn. De Kerk moet de psychologische dood van een huwelijk erkennen. Wel wordt opvang op het lokaal vlak wel geapprecieerd, het is de "hiërarchie" die fout zou zijn. Uiteraard kan men echtscheiding en de gevolgen ervan bekijken vanuit het oogpunt van de volwassenen, de kinderen tellen dan niet mee. In een sociologische studie van Elisabeth Marquardt, zelf als zeer jong kind van twee jaar uit een gescheiden gezin, vindt dat in de overgrote meerderheid van de gevallen, zelfs bij onderlinge overeenkomst, het uit elkaar gaan zelf van de ouders een dramatische negatieve invloed heeft. Zij houdt een vurig pleidooi om niet te scheiden, de kinderen hebben fundamentele rechten en een daarvan is in de bescherming van het gezin te mogen opgroeien. Het zijn de ouders, die de kinderen als een eenheid zien in twee personen, die als volwassenen hun twee werelden moeten overbruggen en tot een harmonieuze eenheid groeien, het is niet aan de kinderen om uit elkaar groeiende werelden toch nog een eenheid voor zichzelf uit te zoeken. Zij stelt vast dat kinderen zwaar getraumatiseerd worden op het moment van de scheiding, en dat dit trauma blijft voortduren omdat voortdurend onzekerheid door het uiteengroeien van de twee ouders in hun eigen leefwereld er geen rekening meer wordt gehouden met de geborgenheid van het kind. Zij zijn als het ware een 'speelbal' heen en weer gekaatst, ze vinden dikwijls als ze van de ene naar de andere partner gaan een ander huis, kamer en school, andere auto, andere vrouw/ man. Inderdaad ziet de Kerk dat in en waarschuwt daarvoor. Maar (in de weergave van) de enquête wordt met de vinger gewezen. Nergens wordt iets gezegd over dit drama vanuit het standpunt van de kinderen van uit de echtgescheiden ouders en het onrecht hun aangedaan. 
 
De antwoorden over de samenleving van personen van hetzelfde geslacht geven een moderne visie te zien, niet beoordelen, zo moeten homoseksuele relaties erkend worden, alleen de term 'huwelijk' zou moeilijk liggen. De kinderen zouden al geen probleem meer zijn volgens de meerderheid van de antwoorden. 
 
Over de opvoeding in een onregelmatige huwelijkssituatie wordt gesteld dat de overgangsrituelen minder een bewust christelijke betekenis krijgen. In de praktijk wordt er geen onderscheid gemaakt tussen de kinderen en het wordt niet ervaren als een probleem. Als dat zo is dan moeten er toch vragen gesteld worden over de inhoud van de catechese. Maar heeft deze nog wel een inhoud?
Wanneer men vele vormselplechtigheden bijwoont is het duidelijk dat de catechese geen enkele ernstige inhoud meer heeft. Noch het aantal keren dat er catechese was, noch de totale ontkerkelijking die vooraf bestaat, noch de kennis en de overdracht van kennis van de catechisten kunnen voor enig kwalitatief aanbod instaan. Komt daar nog bij de ouders, en de vele gescheiden gezinnen en inhoudelijk is het onmogelijk nog een fundament te bouwen. Dit samen met het afbreken van de inhoud van geloofskennis, geboden en sacramenten maakt dat inderdaad er geen verschil wordt opgemerkt, kerkelijk of niet, het gaat uitsluitend om 'het feest', het ritueel. Dan zeggen dat de gezinssituatie onder spanning komt wanneer de Kerk op de "onregelmatige" situatie wijst, toont uiteraard aan dat lokaal liefst geen controversiële onderwerpen worden aangeroerd. Of dit de bedoeling is van catechese en geloofsbelijdenis en vormsel blijft maar zeer de vraag. 
 
Verantwoord ouderschap 
 
Over de openheid voor het leven wordt gesteld dat ieder hierin zelf een morele keuze moet maken. Dat inderdaad Humanae Vitae velen van de Kerk heeft doen afwenden. Inderdaad de gevolgen van de sedert 1960 aangevoerde en geleerde situatiemoraal zijn nu in de enquête duidelijk. De antwoorden zeggen: er is de banalisering van seksualiteit in onze samenleving en de te verregaande dissociatie van seksualiteitsbeleving, relatievorming en procreatie. Maar intussen wil men niet concreet de vruchtbaarheid beleven. Waarschijnlijk is de meerderheid van wie antwoordt ervan overtuigd dat verantwoord ouderschap en contraceptie hetzelfde zijn want ze stellen het fundamenteel onderscheid tussen natuurlijke methodes en artificiële in vraag. Ze kunnen dus niet begrijpen dat vruchtbaarheid geen ziekte is, maar een zegen (Genesis 1 en 2). Dat verantwoord ouderschap noodzakelijke dialoog veronderstelt terwijl beiden hun vruchtbaarheid mogen bewaren. Iemand tijdelijk of blijvend zijn vruchtbaarheid ontzeggen omwille van alleen plezier, voldoet niet aan menselijke waardigheid die God aan elke mens schenkt. Niemand heeft het recht de andere de vruchtbaarheid te ontzeggen. Dit alles is misbruik van geneeskunde en daarenboven leidt contraceptie tot abortus in plaats van ze te voorkomen. Dat de synthese schrijvers zeggen: "hierin spelen het persoonlijke geweten, de vrijheid en verantwoordelijkheid van de partners" toont dat ze ermee instemmen. Dat ze de situatiemoraal als basis nemen, terwijl over en over aangetoond is dat deze vorm van moraal een verwrongen en verminkte versie is van de moraal die in feite steunt op het rationalisme van de Duitse idealistische filosofen uit de 19de eeuw. ( Germain Grisez, 1968 in het verslag van de Leuvense bijeenkomst over abortus en katholiek geloof in de aanwezigheid van kardinaal Suenens en waarbij door verscheidene Leuvens professoren zoals Victor Heylen en de Locht SJ, abortus in bepaalde omstandigheden werd verdedigd, waarbij ze situatiemoraal inroepen, de kardinaal sprak hen niet tegen. Uit Abortion and the Catholic faith, The American Ecclesiastical Review Vol. CLX n° 2 august 1968). 
 
Reeds in datzelfde document kan men lezen dat nog voor Humanae Vitae verscheen er bij de theologen te Leuven in aanwezigheid van kardinaal Suenens een veralgemeende afwijzing was van de leer van de Kerk. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de afwijzing van Humanae Vitae na publicatie stoelde op een brede consensus binnen het episcopaat en de theologen. De tot op vandaag niet herroepen brief van de Belgische bisschoppen getuigt hiervan. De antwoorden van deze enquête geven dat ook weer. Dat men bij de huidige vergrijzing en massale immigratie in onze gewesten nog een ecologisch argument inroept is onbegrijpelijk. De meerderheid van de antwoorden bewijst dan slechts enige lippendienst aan kindvriendelijkheid,  maar niet verder dan "principiële waardigheid van elk leven" komt het niet. 
Het drama van de 20.000 geregistreerde abortussen, het opsporen en aborteren van kinderen met het trisomie 21 (Down syndroom bekend als mongooltjes) aan een prijs van 50.000 € per opsporing is hen onbekend. O neen, dat zijn "gevoelige thema's" en problematisch nieuw leven. Uiteraard zijn de jongeren helemaal onbekend met Humanae Vitae, dit kan ook niet anders omdat ze seksueel onderricht krijgen van Sensoa, die een hedonistische moraal in al zijn vormen openlijk voorstaat. De bisschoppen verantwoordelijk voor de katholieke scholen dragen hiervoor een verpletterende verantwoordelijkheid. De enquête toont nogmaals hetgeen ieder, die rondom zich kijkt, weet. 
 
Gezin en persoon 
 
Dat dit alles verband heeft tussen gezin en persoon is vanzelfsprekend. De enquête toont dan ook dat "Wanneer het geloof een crisis doormaakt of verdwijnt in het gezin, heeft dit voor de grote meerderheid van de respondenten een negatieve impact op de gezinssituatie zelf. Het kan de stabiliteit van het echtpaar en het gezin bedreigen of het gezin kan de leegte opvullen met andere doelstellingen. In dit verband wordt ook verwezen naar de betreurenswaardige situatie van veel parochies waar gezinnen nauwelijks nog terecht kunnen voor gelovige ondersteuning" 
 
Besluit 
 
Tot besluit van dit commentaar kan worden vastgesteld dat wat de enquête niet stelt is dat al deze samenlevingsvormen en gebroken gezinnen verder beletten dat de Kerk nog haar boodschap kan brengen. Het is niet de boodschap van Christus die fout is, het is het afwijzen ervan dat aan de orde is. Het is duidelijk dat de studie van Mary Eberstadt: How the West really lost God: a new theory of secularization (ISBN 978-1-59947-429-6) in deze enquête nogmaals haar bevestiging krijgt. Gezin en godsdienstbeleving hangen samen. Verdwijnt het gezin dan verdwijnt de godsdienstbeleving. Door banalisering van verantwoord ouderschap door de contraceptie, banalisering van echtscheiding, en het tolereren wat in feite het goedkeuren inhoudt van allerhande samenlevingsvormen, het totaal negeren van het drama van kinderen uit gescheiden gezinnen, het als moreel neutraal beschouwen van homoverbintenissen, enz .. maakt dat in dat kader, God wegdeemstert. Zeker wanneer nergens nog catechese wordt gegeven, wanneer de liturgie uitgehold is en tot slot binnenkort de laatste kerk verkocht is, gesloten of tot museum of hotel omgebouwd. 
 
Alleen het herlezen van Gaudium et spes, Humanae vitae en Familiaris Consortio zoals de Paus vraagt, het bestuderen ervan in de argumenten kan het gezin doen herleven bij 'mensen van goede wil'. Deze zijn er nog, maar ze worden door de theologen die deze synthese hebben gemaakt, (nogmaals) belet om kennis te nemen van de gezonde leer. 
 
Dr. Luc Kiebooms
Schaapsdries 28 
3600 Genk. 
 
(*) Le Secrétaire général du Synode des évêques, Mgr. Lorenzo Baldiserri, a exprimé son désaccord avec les épiscopats de Suisse, de Belgique, du Luxembourg, d'Allemagne et d'Autriche. Ces épiscopats ont publié les résultats de la consultation lancée par Ie Pape François, en soulignant Ie désaccord des fidèles par rapport aux enseignements de l'Eglise sur les thèmes tels que la cohabitation, la régulation des naissances, la contraception, l'ouverture vers les couples de même sexe, l'exclusion des personnes divorcées remariées de la communion ... etc. 
 
Vertaling van dit bericht (Pro Liturgia) : De secretaris generaal van de Bisschoppensynode, Mgr. Lorenzo Baldisserri, heeft zijn afkeur geuit ten opzichte van de episcopaten van Zwitserland, België, Luxemburg, Duitsland en Oostenrijk. 
Die episcopaten publiceerden het resultaat van de consultatie die werd uitgebracht door Paus Franciscus, waarbij zij onderstreepten dat de gelovigen niet akkoord zijn met betrekking tot de onderrichtingen van de Kerk over de onderwerpen zoals samenwoning, geboorteregeling, contraceptie, de vrijheid van koppels van dezelfde sekse, de uitsluiting tot de communie door echtgescheiden hertrouwden enz.