• Wie we zijn
  • De heilige Thomas More
  • Kalender
  • Tijdschrift: POSITIEF
  • Archief
    • Overzicht
THOMAS MORE GENOOTSCHAP
  • Wie we zijn
  • De heilige Thomas More
  • Kalender
  • Tijdschrift: POSITIEF
  • Archief
    • Overzicht

Archief Positief

Op deze pagina worden artikels aangeboden uit tijdschrift POSITIEF sinds 1969

Achtergronden bij de evangelies (II)

2/8/2020

 
Verschenen in POSITIEF nr. 441 – APRIL 2014 

​In ons maartnummer heeft u het eerste deel van dit artikel kunnen aantreffen. Wij laten nu het tweede deel volgen. 
 
De grote tegenhanger van Augustinus was Jezus, wiens koninkrijk niet van deze wereld is en die daarom kon zeggen: 
Op deze steenrots zal Ik mijn Kerk bouwen en de poorten der hel zullen haar niet overweldigen. (Mat.16,18) 
De onmiddellijke aanleiding voor de reis van Jozef en Maria was de volkstelling, maar de Romeinen beschikten over een goede administratie en een van de hoofdtaken was het innen van belastingen. Daar ging het toen ook om: het bepalen van de belastingen, eerder dan het vaststellen van het aantal mensen. 
In de veroverde provincies werden regelmatig zulke volkstellingen gehouden, omdat de staat daarin een belangrijke bron van inkomsten vond. Men wilde vooral vaststellen hoeveel land de families bezaten om dan een schatting te maken voor de belastingen. 
 
In tegenstelling tot Nazareth wordt Bethlehem vaak genoemd in de bijbel. Ook het verhaal van Ruth die stammoeder werd van David speelt zich daar af. David wordt in Bethlehem geboren. 
De profeet Micha kondigt de komst aan van één die zal heersen in de laatste dagen:
 
En gij, Bethlehem Efrata, al zijt gij klein onder de geslachten van Juda, uit u zal Mij voortkomen, die een heerser is van ouds, van de dagen der eeuwigheid. (Micha 5,1) 
 
Soms wordt het voorgesteld alsof Bethlehem in die tijd een onbekend dorp was. Dat is niet zo. De via Hebron was een weg vlakbij de hoofdweg van Jeruzalem naar Gaza die er langs liep. Die via Hebron was ook bekend als marktplaats. De profeet Jeremia noemt een karavansera of herberg, die er in 587 v.Chr. dicht in de buurt stond en vluchtelingen een rustplaats bood. 
Ook later zal er een dergelijk gebouw voor de bewaker gestaan hebben. Ongeveer vijf km naar het oosten ligt het Herodium. Dat is een alleenstaande heuvel die vanaf kilometers ver te zien is en waarop Herodes zijn paleis bouwde. Aan de voet van die heuvel lag een stadje dat alleen kon worden bereikt via Bethlehem, zodat het zeker vaststaat dat er door Bethlehem veel verkeer kwam. 
 
Bovendien was het Herodium het administratief centrum voor alle plaatsen ten zuiden van Jeruzalem. Dat was daar een druk bezocht centrum. Dit verklaart dan ook waarom er voor Jozef en Maria geen plaats was in de herberg. Een herberg in die streken was een rechthoekige muur rondom een open ruimte (dus zonder dak) met een waterput. Hij wordt khan genoemd. De dieren werden uitgespannen en zowel dieren als mensen konden zich op de grond ter ruste neerleggen. 
's Nachts werd de deur van de enige poort stevig gesloten om iedereen veilig te stellen. 
 
In de omgeving zijn er tal van grotten, die misschien eerst natuurlijk zijn ontstaan, maar later door de mensen kunstmatig werden vergroot. De bedoeïenen vonden daarin met hun dieren beschutting. 
Jozef die afkomstig was uit die streek moet dus zeker het bestaan van die grotten hebben gekend die vaak dichtbij weidegronden te vinden zijn. In een van die grotten is Jezus geboren. 
Die grotten bestaan meestal uit twee boven elkaar gelegen gedeelten. Het bovenste diende als onderkomen voor de mensen en het onderste was bestemd voor de dieren. Van bovenaf kon men die dan in 't oog houden. Dat onderste gedeelte bevatte dan ook een kribbe en daarin werd Jezus neergelegd. 
De kribbe zal zowat de properste plaats geweest zijn in zulke grot die door allerlei mensen werd gebruikt en ook door dieren. Men kan zich voorstellen hoe een stal er kan uitzien. Nu is er nog altijd een discussie over de al dan niet aanwezigheid van een os in de stal. Dat is uiteraard geen geloofspunt en geen belangrijk gegeven wat het geloof betreft, maar dat die os er wel was hoeft ons niet te verwonderen, want daarmee werden ook de taksen betaald aan de tollenaars. Tenslotte was Jozef op weg om zich te laten inschrijven en ook om zijn belastingen te betalen. Wanneer wij nu die tekst van Lucas beschouwen dan zijn we er nog meer van overtuigd dat zijn tekst een niet opgesmukt verslag is van wat er werkelijk is gebeurd. Dat verhaal is een neerslag van de gebeurtenissen zoals ze zijn verlopen. 
De geboorte van Jezus vond waarschijnlijk plaats in het seizoen na de eerste regens, wanneer het groen snel omhoog schiet en de herders met hun kudden in de vruchtbare weiden rondom Bethlehem trokken. 
 
Wanneer bij de bedoeïenen een vrouw een kind ter wereld brengt, dan richten vrouwelijke familieleden die bij de geboorte aanwezig zijn zich naar de wachtende echtgenoot die buiten de tent zit. Zij geven dan een soort officiële mededeling en dat gebeurt nu nog: 
 
Wij verkondigen u een vreugdevolle boodschap. Heden is u geboren .... een jongen of meisje 
 
Als wij dan bij Lucas lezen: 
 
Ziet, ik verkondig u een vreugdevolle boodschap die bestemd is 
voor heel het volk. Heden is u een Redder geboren, Christus de Heer, in de stad van David. (Luc.2,10-11) 
 
Dan is dat maar een weergave van een gebruikelijke aankondiging. 
Dat verslag is een gewone beschrijving van een oude gewoonte of gebruik waarmee een geboorte in die streek wordt omgeven. Maar de woordkeuze in dit geval doet gestalte geven aan de incarnatie. 
Lucas vertelt ook hoe de herders, die zich in de weiden bevonden, door een engel die boodschap kregen. De nadruk wordt ook al gelegd op de afstamming: van de stad David. 
 
Het loflied dat de engel aanheft is een lied dat geworteld is in de oude joodse liturgie en het maakt tegenwoordig deel uit van de christelijke zondag mis: 
Eer aan God in den hoge en op aarde vrede aan de mensen in wie Hij welbehagen heeft (Luc. 2,14)
Dat loflied werd destijds en ook nu nog door de vrienden en bekenden van de familie gebruikt wanneer ze de ouders feliciteren met de geboorte van hun kind. 
 
Lucas maakt nog melding van twee andere belangrijke gebeurtenissen: 
 
Nadat de acht dagen voorbij waren en men Hem moest besnijden, ontving Hij de naam Jezus, zoals Hij door de engel was genoemd, voordat Hij in de moederschoot werd ontvangen. Toen de tijd aanbrak waarop zij volgens de wet van Mozes gereinigd moest worden, bracht zij het kind naar Jeruzalem om het aan de Heer op te dragen, volgens het voorschrift van de Wet des Heren: Elke eerstgeborene van het mannelijk geslacht moet aan de Heer worden toegewijd en om volgens de bepaling van de Wet des Heren een offer te brengen, namelijk een koppel tortels of twee jonge duiven. (Luc.2,21-24) 
 
Wij zien dat van deze twee handelingen een eenvoudig en feitelijk verslag wordt gedaan. Dat toont opnieuw aan dat de Heilige Familie, de joodse tradities, die NOG voortbestaan op deze dag nauwgezet in acht nam. Aan de besnijdenis werd een diep religieuze betekenis gegeven omdat deze handeling beschouwd werd als het uiterlijk teken van het verbond dat God met Abraham sloot: 
 
Dit is mijn verbond, dat gij zult houden tussen Mij en u en uw nageslacht: dat bij u al wat mannelijk is besneden worde. (Genesis 17,10) 
 
De besnijdenis werd het onderscheidingsteken van een jood. Alleen de besnedene mogen deelhebben aan de viering van het joods paasfeest. Tijdens de besnijdenis ontvangt het kind zijn naam, waarbij de oudste zoon genoemd wordt naar zijn grootvader.
Dat was zo algemeen in gebruik, want wij herinneren ons waarom de mensen verbaasd waren toen de moeder van Johannes de Doper erop stond haar zoon, overeenkomstig de woorden van de engel, Johannes te noemen. Zij antwoordden haar: Maar er is in uw familie niemand die zo heet. (Luc.1,61) 
 
Johannes en Jezus kregen de naam die God voor hen had uitgekozen. Een vrouw die een zoon had gebaard was volgens de wet veertig dagen onrein, wat betekende dat ze het huis niet mocht verlaten of een heilig voorwerp niet mocht aanraken. 
Eens die periode verstreken moest zij naar Jeruzalem reizen om rein te worden verklaard door de hogepriester die dienst had bij de Poort van Nikanor, die naar de tempel leidde. 
 
De armen moesten een koppel tortelduiven offeren en de rijken bovendien een eenjarig lam. Verder werd de eerstgeborene geheiligd aan de dienst van God, beschreven als het worden "opgedragen in de tempel". 
 
Maar aangezien de officiële dienaren van de godsdienst de levieten waren werd de jongen losgekocht, wat de betaling inhield van vijf heilige sikkels aan hetzij de priesters in de tempel hetzij enige andere priester in het land. Lucas zwijgt bewust over het betalen van deze losprijs, wat voor hem een symbolische betekenis had daar Jezus in feite zijn hele bestaan aan zijn hemelse Vader toewijdde. 
 
De heilige Familie kwam in de tempel een oude man tegen die Simeon heette en geestdriftig uitroept: 
Uw dienaar laat Gij, Heer, nu naar uw woord in vrede gaan 
mijn ogen hebben thans uw Heil aanschouwd, dat Gij voor alle volken hebt bereid: een licht dat voor de heidenen straalt, een glorie voor uw volk lsrael. (Luc.2,29-32) 
Zij ontmoetten ook een oude vrouw, Hanna, die God loofde en Hem dankte toen zij het kind zag. 
 
We moeten in gedachten houden dat oude mensen in het Midden-Oosten in bijzonder hoog aanzien staan, omdat ze veel wijsheid hebben vergaard en soms begrijpen wat voor anderen verborgen blijft. Tegenwoordig horen we zeggen dat die Simeon en Hanna als voor hun beroep profeteerden en daarvoor betaald werden door de mensen die de tempel bezochten. 
Dat is niet zo. Het woord profetes wordt gebruikt als een omschrijving die past bij een oude vrouw, die eerbiedwaardig is en vroom en ook God altijd trouw is geweest. 
Wij kennen het verhaal van Matteüs over de Wijzen die naar Herodes gaan en die wil te weten komen waar Jezus is geboren. 
 
Na de koning aanhoord te hebben vertrokken zij. En zie, de ster die zij in het oosten gezien hadden ging voor hen uit totdat ze boven de plaats waar het Kind zich bevond stil bleef staan. Zij gingen het huis binnen, zagen er het Kind met zijn moeder Maria en op hun knieën neervallend betuigden zij hun hulde. 
Zij haalden hun schatten te voorschijn en boden het geschenken aan: goud, wierook en mirre (Mat.2,9-11) 
Dat verhaal moet gezien worden als een onderdeel van de ceremoniële gelukwensen die volgen op een geboorte. 
In dit geval wordt een koning door zijn onderdanen geluk gewenst, waardoor de begroeting een eerbetoon wordt en het aanbieden van geschenken een onderdeel is van de traditie. 
Zulke gelukwensen zijn in het Midden Oosten nog altijd in gebruik. Ze vormen geen zinloze gebaren, maar ze geven uitdrukking van een sterk gemeenschapsgevoel. 
 
Het bezoek drukt ook op uitmuntende wijze de verhouding tussen het kind en de wijzen uit. 
Het niet afleggen van een dergelijk bezoek wordt gezien als een zeer grote belediging. 
Opmerkelijk is dat de officiële vertegenwoordigers van het Joodse volk - de koning, zijn raadslieden en de notabelen van Jeruzalem - die blijven weg!!!!!!! 
Zodoende vestigt Matteüs reeds de aandacht op de verdeeldheid die bestond over Jezus en dat reeds ten tijde van zijn geboorte: de armen, verworpenen en heidenen Hem aanvaarden, door zijn eigen volk wordt Hij afgewezen. 
Herodes ontstak in hevige toorn en zond zijn mannen uit om al de jongens van twee jaar en jonger te vermoorden. 
Na dit verslag in het evangelie volgens Matteüs, citeert de evangelist de profeet Jeremiah: 
Een klacht werd in Rama gehoord, geween en luid gejammer: Rachel, wenend om haar kinderen, wil niet getroost worden, omdat ze niet meer zijn. (Mat.2,18) 
 
Met die vermelding verwijst hij naar het van voor die tijd daterende graf van Rachel, dat gelegen is aan de weg naar Hebron en daar werd de stammoeder vereerd als voogdes van alle moeders. Het is dus een symbolische verwijzing naar alle moeders. 
 
L. Nagels Kard. 
Cardijnstraat 64 B 2 
2840 Terhagen. 


Comments are closed.
    Overzicht Artikels
Powered by Create your own unique website with customizable templates.
  • Wie we zijn
  • De heilige Thomas More
  • Kalender
  • Tijdschrift: POSITIEF
  • Archief
    • Overzicht