De verborgen 'armoede' van oudere werklozen en zoekenden

Verschenen in POSITIEF nr. 443 – JUNI  2014 

​De verborgen 'armoede' van oudere werklozen en zoekenden
 
Het moet je maar overkomen. Van de ene dag op de andere krijg je te horen dat je je job verliest. Niemand, ook jij niet, had het zien aankomen. Of je bent een rusteloze zoeker en probeert je een weg te banen midden de overvloedige info van allerlei media. Hoe de juiste weg te vinden? Wie heeft er zich niet ooit zo gevoeld of wie kent er niet zo'n mensen uit zijn omgeving. Een klein werk van individuele pastorale begeleiding, gebaseerd op een spiritualiteit van geduld, aanwezigheid, stilte, gebed, aanbidding, eucharistie, zou op die nood kunnen inspelen. Misschien wens jij je hiervoor in te zetten of het werk financiële ondersteuning te bieden. Een warme oproep zodat de Kerk, de bisdommen, de congregaties, de parochies ook deze hedendaagse 'melaatsen' meer nabij zou zijn ... 
 
Werkloos zijn, zoekend zijn, een niet te onderschatten levensmoment, met sociale gevolgen 
 
Er mogen nog zoveel sociale voorzieningen zijn en maatregelen tegen werkloosheid door de regering worden uitgevaardigd of allerlei initiatieven worden genomen om zoekenden spiritueel, psychologisch op te vangen, op persoonlijk, menselijk en mentaal vlak krijg je als werkloze of zoekende wel opeens een zware klap. Je wordt vreemd bekeken als werkloze of als rusteloze zoeker. Wie wil er gelinkt worden of gezien met hen, met hun onstabiele situatie? 
 
Een berg papierwerk staat je als werkloze te wachten, evenals reglementeringen die je secuur moet opvolgen of je verliest je rechten. Je valt nu in het 'statuut' van nieuwe bedelaar, die steeds maar vraagt: "Mag ik a.u.b. werken?" Of: "Mag ik mijn ware weg vinden?". 
 
Voor de zoveelste maal worden afgewezen, terug naar af. Opstaan en slapengaan met de vraag: "Zal ik als 50 plusser ooit nog werk vinden of rusteloze zoeker blijven?" En dikwijls als je op straat loopt en bekenden of onbekenden ontmoet, geconfronteerd worden met pijnlijke uitspraken zoals: "Heb je nog geen werk?" En opeens zoveel tijd hebben ... om gek te worden. In die plots ontstane leegte, een zwart gat, passeren verschillende reacties de revue. Allerlei gevoelens steken de kop op. Eerst is er de ontkenning: het kan niet dat ik na al die jaren mijn werk verlies; het bedrijf was toch gezond. Of: met mijn diploma en ervaring zal ik vlug werk vinden. Of nog: het is nu een lange vakantieperiode die wordt ingelast. Ook angst speelt je parten: wat als je niet vlug werk vindt en welke invloed heeft dit op je pensioenberekening? 
 
Voor zoekenden kan de vraag en ervaring opkomen van gedesoriënteerd te geraken en niet meer zien welke weg de beste, de goede is. Mogelijk trekken woede-uitvallen voorbij, afgewisseld met hulpeloosheid of zelfs agressie. Dit laatste kan worden afgewenteld op de omgeving of op de ex-werkgever. Maar het is eveneens mogelijk dat dit tot uiting komt in het als een bezetene op zoek zijn naar een nieuwe job, of een nieuwe richting. Sommigen hebben anderzijds of tussendoor een gevoel van bevrijding en opluchting. De laatste jaren als oudere werknemer tussen een jongere generatie ging hen niet goed meer af. Of de werkdruk werd zo opgedreven dat men niet voldoende meer mee kon. Anderen kregen dan te maken met werkgevers die alle verantwoordelijkheden voor wat mis liep bij hen legde, alhoewel zij flink werk leverden. En weer anderen kregen als zoekende al dan niet subtiele pesterijen op hun dak, uit jaloersheid of omdat men een buitenbeentje is zoals bijvoorbeeld ongehuwd zijn of uitkomen voor gelovige waarden, omdat men niet mee doet met politieke partijen. Werkgevers en collega's nemen het niet altijd zo nauw met arbeidsethiek op de werkvloer. Dan is het inderdaad als een verlossing wanneer je ontslagen bent van deze werkomgeving. 
 
Wie niet één keer, maar al verschillende malen met periodes van werkloosheid of rusteloos zoekgedrag werd geconfronteerd, weet waarvan hij of zij spreekt. Je voelt je eenzaam en onbegrepen. Dag na dag moet je de leegte zinvol zien op te vullen. Ineens is er zoveel vrije tijd. Elke dag lijkt op elkaar. De routine of lusteloosheid en afbrokkelend zelfvertrouwen sluipen als een dief in de nacht van je leven binnen. En voor je er erg in hebt loert een depressie om de hoek. Je talenten en werkervaring verwateren. Voor je het weet ben je een wrak, met een slaafse onderwerping aan het al of niet worden afgewezen op sollicitaties, of aan allerlei spirituele bewegingen. 
 
Hoe omgaan met werkloosheid, met zoekende zijn? 
 
Er zijn twee verschillende houdingen mogelijk tegenover deze situatie: je laten meeslepen door een neerwaartse spiraal, vol verbittering, vol opgekropte woede, met negativiteit of passiviteit. Het is hopeloos als zoeker of als oudere werknemer op de arbeidsmarkt. Waartoe nog inspanning doen? Verwaarlozing van zichzelf, van familiale-, van vriendenbanden en geen (deskundige) hulp meer vragen of deze niet willen aannemen, is een kenmerk van die negatieve spiraal. Ook geen interesse meer betonen van wat rondom jou en in de wereld gebeurt is een aspect hiervan. Je levensgenoten uitstraling staan op het nulpunt. 
 
Ofwel ga je het over een andere boeg gooien. In plaats van je te focussen op al die negativiteit - wat niet betekent dat je al die negativiteit niet naar boven mag laten komen - je hiervan losmaken. De ene verwerkt dit vlugger dan de andere. Je gaat op zoek (en je zal het vroeg of laat vinden) naar iets opbouwends, naar iets dat je het gevoel terug geeft van nuttig te zijn, iets te kunnen. En dit zonder afhankelijk te zijn van oordelen, vooroordelen van werkgevers of andere mensen. 
 
Nu is het ogenblik aangebroken om even de balans op te maken van je leven, tot op heden en wat je in de toekomst met je leven wil gaan doen. Wellicht dienen er zich gelegenheden aan om een andere weg in te slaan. Wie een open houding aanneemt en ondanks alles leert relativeren, het op een humoristische wijze bekijkt, zichzelf niet te serieus neemt, zal ooit wel een uitweg vinden. Rode draad is hier: loslaten, achter je laten van het verleden en geduld hebben. Eén deur is dicht, een andere en nieuwe zal zich openen. Het is goed mogelijk dat onverwachte, verborgen, sluimerende talenten en sterkten naar boven komen. Of je ontmoet toevallig een onbekende die betrouwbaar is en in wie je een bond- of tochtgenoot vindt; iemand die je verstaat. Neem de tijd om even stil te vallen, tot rust te komen en je te richten op je persoonlijke schatkamer waar zich unieke talenten en vaardigheden bevinden. Een ander hulpmiddel is alles van zich af te schrijven op papier; eens alles op een rij te zetten. Je eigen gedachten, ideeën rond je eigen situatie toevertrouwen aan papier of computerscherm. 
 
Tussentijds vrijwilligerswerk en zich verder vormen (dagopleidingen, per computer of via zelfstudie), en/of creatieve handenarbeid helpen je jouw zelfwaarde verder op te bouwen of uit te bouwen. Door actief te worden in de samenleving en het maatschappelijk debat op te volgen, geeft dit een adrenalinestoot voor je zelfvertrouwen. Op die manier gaat men zijn leven verrijken en meer evenwicht vinden. Stap voor stap leer je jouw energie niet meer te steken in negatieve gedachten, maar deze te transformeren naar de eerlijke vraag: wat doe je, welke noodzakelijke stappen zet je om je diepste verlangen te hulp te komen? Je hoeft je niet anders te tonen dan je bent, op de toppen van je tenen te staan. Wees gewoon jezelf; luister naar anderen; luister naar je eigen mogelijkheden en grenzen. Laat creativiteit aan je geest ontspringen. Mix dit met ingrediënten als wat snuifjes koppigheid, vasthoudendheid aan bepaalde principes, waarden en theelepels doorzettingsvermogen en moed en je krijgt een mooie cocktail van pro-activiteit of ondernemend zijn. 
 
Alleen sta je sterk, maar krachten en ideeën bundelend, uitwisselend met anderen, de voor jou juiste, vertrouwensvolle personen die tijd en een luisterend oor hebben, tot rust komen in het zich vriendelijk onthaald weten van persoon tot persoon, van hart tot hart, in stille verbondenheid, en gebed, in de verborgenheid van de stad of het platteland, dan sta je extra stevig in je schoenen en gaat een misschien onbekende verrijkende horizont open; in plaats van een 'outplacement", een 'implacement' , een plaats vinden in je ware zelf, je ware werk. 
 
Dat is de opzet van het kleine werk van de individuele pastorale begeleiding voor werklozen, voor zoekenden, inspelend op de nood: ze hebben geen 'wijn', geen moed of kracht meer. 
 
Ik zal zaaien, ik zal wachten,
geloven met al mijn krachten.
Vroeg of laat ga ik wel oogsten,
ik zal dorre aarde troosten.
In de bloei van mijn levenstuin
is hoop en liefde een fortuin.
 
Martine Gouhie. 
Nachtegaalstraat 5, 
8660 De Panne.