Is er nog hoop voor de Vlaamse Kerk?

Verschenen in POSITIEF nr. 445 – OKTOBER  2014 

​Nadat de Vlaamse inzendingen voor de voorbereiding van de Synode voor het Gezin, die plaats vindt in oktober van dit jaar, door de secretaris generaal van de synode negatief werden beoordeeld, om niet te zeggen werden afgewezen en waarschijnlijk verticaal werden geklasseerd, vond de Antwerpse bisschop het toch nodig dezelfde opmerkingen opnieuw naar Rome te sturen, zij het dan met een andere verpakking. De media: één euforie van lofprijzingen aan het adres van de bisschop die, wanneer men de inhoud van zijn brief overweegt, zich sterk maakt om, kortweg gezegd, alle voor de Kerk zondige situaties goed te praten. Dat is dan wel de omgekeerde wereld voor de pastoraal. 
 
Hij heeft het vooral over de collegialiteit. Bekijken we wat De Dogmatische Constitutie over de Kerk Lumen gentium, van het Tweede Vaticaans Concilie zegt over collegialiteit: 
 
Citaat:
 
Zoals de heilige Petrus en de andere apostelen krachtens de wil van de Heer één apostelcollege vormen, zo zijn op overeenkomstige wijze ook de paus, de opvolger van Petrus, en de bisschoppen, de opvolgers van de apostelen, met elkaar verbonden. Reeds het aloude gebruik, dat de bisschoppen van de gehele wereld in gemeenschap leefden met elkaar en met de bisschop van Rome in een band van eenheid, liefde en vrede, en ook het bijeenroepen van concilies (vgl. omtrent de oude Concilies: Eusebius, Hist. Ecc/. V, 23-24: G.C.S. Il, 1, p. 488vv.; Bardy, Il, p. 66vv. en passim. Concil. Nicaenum, can. 5: Conc. Oec. Decr. P. 7) met het doel om gemeenschappelijke beslissingen te nemen ook over zaken van het hoogste belang, waarbij de uitspraak zorgvuldig was gewikt en gewogen door het overleg van velen, duiden op het collegiaal karakter en de collegiale aard van de orde der bisschoppen; en de oecumenische concilies, in de loop van de eeuwen gehouden, bevestigen dit collegiaal karakter overduidelijk. Op dit collegiaal karakter wijst reeds de oude gewoonte, meerdere bisschoppen uit te nodigen om deel te nemen aan de verheffing van een nieuw gekozene tot het ministerie van het hogepriesterschap. Men wordt lid van het college van bisschoppen door de bisschopsconsecratie en door de hiërarchische gemeenschap met het hoofd en de leden van het college. 
 
Het college of corps van bisschoppen heeft echter alleen maar gezag, voor zover het beschouwd wordt samen met de paus, de opvolger van Petrus, als het hoofd van dit college, en met behoud van diens primaat over allen, herders zowel als gelovigen. De paus immers heeft, krachtens zijn ambt als plaatsbekleder van Christus de herder van de gehele Kerk,de volledige, hoogste en universele macht over de Kerk, een macht, die hij altijd vrij kan uitoefenen. Van de andere kant is de orde der bisschoppen, die het apostelcollege opvolgt in het leerambt en in het herderlijk bestuur, en die zelfs de voortdurende voortzetting is van het apostelcollege, samen met haar hoofd de paus, en nooit zonder dit hoofd, eveneens subject van de hoogste en volledige macht over de universele Kerk , al kan deze macht slechts met instemming van de paus worden uitgeoefend. De Heer heeft alleen Simon Petrus verheven tot rots en sleuteldrager van de Kerk. (Mt. 16, 18-19), en hem aangesteld tot herder van heel zijn kudde. 
 
Mt. 16, 18-19 Op mijn beurt zeg ik u: Gij zijt Petrus; en op deze steenrots zal Ik mijn Kerk bouwen en de poorten der hel zullen haar niet overweldigen. 
 
Van de andere kant staat vast, dat de taak om te binden en te ontbinden, die aan Petrus is gegeven . (Mat. 16, 18- 19) ook gegeven is aan het college der apostelen in eenheid met zijn hoofd. (Mt. 18,18) 
 
Mt. 16, 19: Ik zal u de sleutels geven van het Rijk der hemelen en wat gij zult binden op aarde, zal ook in de hemel gebonden zijn en wat gij zult ontbinden op aarde, zal ook in de hemel ontbonden zijn. (Mt. 28, 16-20)
 
Voor zover dit college uit velen bestaat, brengt het de verscheidenheid en de universaliteit van het volk Gods tot uitdrukking; voor zover het verenigd is onder één hoofd, drukt het de eenheid uit van Christus' kudde. In dit college oefenen de bisschoppen, met trouwe eerbiediging van het primaat en de voorrang van hun hoofd, een eigen macht uit voor het welzijn van hun gelovigen, ja van geheel de Kerk; en de Heilige Geest versterkt voortdurend de organische structuur en haar harmonische eenheid. De hoogste macht over de gehele Kerk, die dit college bezit, wordt op plechtige wijze uitgeoefend in een oecumenisch concilie. Een oecumenisch concilie is nooit mogelijk, als het niet door de opvolger van Petrus als zodanig is bekrachtigd of althans aanvaard; en aan de paus komt het uitsluitend recht toe, deze concilies bijeen te roepen, voor te zitten en te bekrachtigen. 
 
Deze collegiale macht kunnen de bisschoppen, over heel de wereld verspreid, tezamen met de paus uitoefenen, mits het hoofd van het college hen uitnodigt tot een collegiaal handelen of minstens het gezamenlijk handelen van de overal verspreide bisschoppen goedkeurt of vrij aanvaardt, zodat er een echte collegiale act ontstaat. 
 
De bisschop van Antwerpen heeft het ook over het geweten. Wat zegt bijvoorbeeld de Pastorale Constitutie Gaudium et spes in hoofdstuk I, over de waardigheid van de menselijke persoon, onder het nummer 16: 
 
De waardigheid van het zedelijk geweten 
 
In het diepst van zijn geweten ontdekt de mens een wet, die hij zich zelf niet gegeven heeft, maar waaraan hij moet gehoorzamen. De stem van deze wet spoort hem voortdurend aan, het goede lief te hebben en te doen, en het kwade te vermijden, en op het juiste ogenblik zegt ze hem diep in zijn hart: doe dit, doe dat niet. Want de mens heeft een wet, die door God in zijn hart geschreven is, en het maakt zijn waardigheid uit, aan deze wet te gehoorzamen en volgens deze wet zal hij geoordeeld worden. (Vgl. Rom. 2, 14-16) 
 
Het geweten is de meest verborgen kern en het heiligdom van de mens, waar hij alleen is met God, wiens stem klinkt in zijn binnenste. (Vgl. Paus Pius XII, Radiotoespraak, Bij gelegenheid van de dag van de Familie: "Het gezin is de bakermat", La Famiglia - Over de vorming van het christelijk geweten bij de jeugd (23 mrt 1952). 
 
Door het geweten openbaart zich op wonderbare wijze die wet, welke haar vervulling vindt in de liefde tot God en de naaste. 
 
Het trouw volgen van het geweten doet de christenen samen met de andere mensen zoeken naar de waarheid en naar de juiste oplossing van zovele morele problemen, die zich voordoen in het persoonlijke en in het sociale leven. Hoe sterker dus het goede geweten zich doet gelden, des te minder zullen personen en groepen zich laten leiden door blinde willekeur en des te meer zullen zij ernaar streven, zich te richten naar de objectieve normen van de zedelijkheid. Dikwijls echter dwaalt het geweten ten gevolge van een onoverkomelijke onwetendheid, zonder dat het daardoor zijn waardigheid verliest. Dit is echter niet het geval, wanneer de mens zich weinig moeite geeft om te onderzoeken, wat waar en goed is, en het geweten langzamerhand zo goed als blind wordt door de gewoonte van het zondigen. 
 
Waar de Antwerpse bisschop een lans breekt voor homohuwelijken en samenwonenden is het ook van belang de tekst van De Kerk in de wereld van deze tijd, deel 111 te overwegen, die ook in de pastorale constitutie van het Tweede Vaticaans Concilie is terug te vinden onder het nummer 50: 
 
De vruchtbaarheid van het huwelijk 
 
 
Het huwelijk en de huwelijksliefde zijn krachtens hun aard gericht op het voortbrengen en opvoeden van kinderen. De kinderen vormen immers het kostbaarste geschenk van het huwelijk en zij dragen niet weinig bij tot het geluk van de ouders zelf. God zelf, die gezegd heeft: ,,Het is niet goed voor de mens, dat hij alleen blijft" (Gen. 2, 18) en "die in het begin hen als man en vrouw gemaakt heeft" (Mat. 19, 4) , heeft de mens op bijzondere wijze deelgenoot willen maken aan zijn scheppingswerk; daarom zegende Hij man en vrouw en sprak tot hen: ,,Weest vruchtbaar en vermenigvuldigt u". (Gen. 1, 28) 
 
Bijgevolg zijn de authentieke echtelijke liefdecultus voortvloeiende structuur van het gezinsleven erop gericht, zonder dat men daarom de andere doeleinden van het huwelijk mag onderschatten, aan de echtgenoten de edelmoedige bereidheid te geven om samen te werken met de liefde van de Schepper en Verlosser, die door hen zijn gezin voortdurend uitbreidt en verrijkt. 
 
In de opdracht het menselijk leven door te geven en hun kinderen op te voeden, hetgeen als de eigen zending van de echtgenoten moet worden beschouwd, weten zij zich medewerkers van de liefde van God, de Schepper, en als het ware zijn tolken. Zij zullen dus hun taak met menselijke en christelijke verantwoordelijkheid vervullen; en in een geest van volgzame eerbied jegens God en in gezamenlijk beraad en met gezamenlijke inspanning zullen zij zich een goed gefundeerd oordeel trachten te vormen, daarbij rekening houdend zowel met hun eigen welzijn als met dat van hun reeds geboren en toekomstige kinderen. Zij zullen daarbij ook letten op de materiële en geestelijke factoren van hun tijd en van hun situatie, en tenslotte zullen zij daarbij rekening houden met het welzijn van het gezin van de burgerlijke samenleving en ook van de Kerk. In laatste instantie zijn het de echtgenoten zelf, die dit oordeel voor het aanschijn van God moeten vormen. Wat hun wijze van handelen betreft: de christelijke echtgenoten moeten wel weten, dat zij niet naar eigen willekeur kunnen handelen, maar zich altijd moeten laten leiden door hun geweten, hetwelk zich moet richten naar de goddelijke wet zelf, in volgzaamheid jegens het kerkelijk leerambt, dat die wet gezagvol vertolkt in het licht van het Evangelie. Deze goddelijke wet toont de echtgenoten de volle betekenis van de huwelijksliefde, beschermt haar en voert haar tot haar echt menselijke voltooiing. Dan zullen de christelijke echtgenoten, wanneer zij, vertrouwend op Gods Voorzienigheid en in een geest van offerbereidheid (vgl.1 Kor. 7,5) hun taak van voortplanting met edelmoedige, menselijke en christelijke verantwoordelijkheid vervullen, de Schepper verheerlijken en streven naar de volmaaktheid in Christus. Onder de echtgenoten, die aldus de hun door God toevertrouwde taak volbrengen, verdienen bijzonder vermeld te worden degenen, die na gemeenschappelijk en rijp overleg, grootmoedig ook een groot aantal kinderen willen aanvaarden en waardig willen opvoeden. 
 
Einde citaat. 
 
Het is toch wel een heel andere klank dan diegene die we terugvinden in de bisschoppelijke brief. 
 
Is er nog hoop voor de Vlaamse Kerk ? Jazeker, wanneer er volop aan bekering wordt gewerkt en wanneer bisschoppen eindelijk de leer van het Tweede Vaticaans Concilie verkondigen en meteen ook de leer van Humanae vitae verdedigen in plaats van af te wijzen. 
 
Redactie.