De roddel van Johannes

Verschenen in POSITIEF nr. 448 – JANUARI 2015

Onder die titel treffen wij in Katholiek Nieuwsblad van 24 oktober het hiernavolgend artikel aan van Albert van der Woerd .
 
"Mijn studie hier op het seminarie hoop ik over een jaar af te ronden. En dus ben ik hard aan het blokken om mijn afstudeerscriptie in de steigers te zetten. Het is een genot om op een steenworp afstand van mijn kamer een uitgebreide theologische bibliotheek tot mijn beschikking te hebben. Ik schrijf over de catechese van de liturgie. Als ik zo om me heen kijk dan lijkt het wel of armoe troef is. De situatie in Nederland kennen we: de geloofsvorming voor volwassenen, als die al plaatsvindt, komt vaak ad hoc tot stand. Eerste communie- en vormselvoorbereiding moet vaak vooral leuk zijn. En het is voor een pastoor moeilijk om, bij het ontwikkelen van een goed programma, niet op de tenen van ouders te staan.
 
Toen ik vijf jaar geleden kennis maakte, met de situatie in Los Angeles, leek het wel of ik in een Walhalla was beland. Tieners krijgen standaard twee jaar catechese voordat ze hun vormsel kunnen doen: elke week twee uur naar een goed gestructureerde cursus, gegeven door leken met een degelijke opleiding. Amerikanen weten hun weetje. Je hoeft dan ook niet raar op te kijken als op een zondag een volle kerk uit het hoofd de lange geloofsbelijdenis van Nicea opdreunt. Ik had die in Nederland nog nooit gehoord ... Maar mijn bewondering zakte in elkaar toen ik interviews ging houden met vormelingen, aan het eind van hun programma. Op mijn vraag aan Jorge van 16: What is your favourite Gospel ? kreeg ik het antwoord: The gossip of John ('De roddel van Johannes'). En toen ik vroeg of er nog een zin kwam bovendrijven, zei hij: "Ja, er was geen plaats in de herberg."
 
Tijdens een van mijn zoektochten in de krochten van onze bibliotheek kwam ik zomaar een boek tegen in het Nederlands: De Nieuwe Katechismus uit 1966. Wij Nederlanders maakten ooit grote furore in de VS met deze "geloofsverkondiging voor volwassenen". De Amerikaanse persen draaiden overuren om deze eerste catechismus na het Tweede Vaticaans Concilie aan te slepen, in het Engels. Dat wekte de aandacht van Rome en kardinaal Alfrink kreeg vervolgens een tik op de vingers voor sommige onduidelijkheden in de leer. De Nieuwe Katechismus was vanaf toen 'besmet'. Maar de grote exegeten uit de VS verwijzen in hun artikelen vaak naar dit werk en zo kwam ik weer bij het groene boekje terecht. Ik las de gewraakte passage over de Maagdelijke Geboorte: Jezus, het diepste verlangen van heel de mensheid. Hij werd geboren uit genade, geheel uit belofte. Ontvangen van de heilige Geest. { ... ] Zijn oorsprong is noch uit het bloed, noch uit de wil van een man, maar uit God: van also Hoghe, van also veer.
 
Echt, na vier jaar theologie snap ik heus wel dat de geest van Thomas van Aquino met opgetrokken poten over deze tekst is gevlogen. Maar ik stond met kippenvel, verstomd, in de kelder van de seminariebibliotheek, onder de indruk van dit trefzekere proza. Als onze Jorge maar een jota van deze inhoud had meegekregen, dan was er reden geweest voor een echt vormselfeest.
 
Als je vandaag naar de discussies luistert over de bisschoppensynode dan lijkt het wel alsof er nooit is geprobeerd om iets goeds te zeggen over ons geloof, met één been staande in de traditie en met het andere in de wereld van nu. Dat kan een pijnlijke spagaat opleveren. Maar omwille van de Jorges moeten we dat, denk ik, toch proberen vol te houden. Op de literatuurlijst van mijn masterscriptie staat straks dan ook, met enige fierheid, De Nieuwe Katechismus uit 1966."
 
Onze commentaar bij deze tekst:
 
De roddel van Johannes
 
Priesterstudent Albert van der Woerd, ontdekt De Nieuwe Katechismus 1966, geloofsverkondiging voor volwassenen. Het is te betwijfelen dat hij het hele document heeft gelezen en nog minder de "aanvulling bij de nieuwe katechismus 1969" op last van de kardinalencommissie. Hij stelt terecht dat het in de USA voor een pastoor moeilijk is om bij het ontwikkelen van een programma niet op de tenen van de ouders te staan. Tijdens een lang verblijf in Californië heb ik vastgesteld dat de katholieken zelf er gevoelig voor zijn dat hun "sensus fideï" (geloofszin) geen geweld wordt aangedaan door hun herders. Zij zijn daarin inderdaad geleerd door het verschrikkelijke avontuur van de Nieuwe Katechismus uit 1966. "Aan de vruchten kent men de boom". (Mattheüs 18,4) De Nederlandse kerk is daardoor bijna aan de afgrond gebracht.
Zwaar gehavend Nederland ondervindt nog steeds de naweeën, zoals de massale kerkensluitingen en/of herbestemmingen laten zien. De verregaande ontkerkelijking is dramatisch. Ook in de Verenigde staten en zeker in Californië en vooral Los Angeles is er een drama. De gelovigen hebben hun herders aangemaand zich terug binnen de universele Kerk te bewegen of dat er anders financiele implicaties zouden volgen. Dit heeft meestal geholpen omdat de kerk uitsluitend op de geëngageerde kerkganger die gelovige kerkganger is, beroep kan doen voor zijn noodzakelijke ondersteuning. Intussen is er gelukkig de Catechismus van de Katholieke Kerk, eindelijk in 1997 ook in het Nederlands vertaald, zodat alle twijfel over de inhoud van ons geloof is weggenomen door een stevige basis van de universele Kerk. De Nieuwe (Nederlandse) Katechismus wordt best voorgoed uit ons collectief geheugen geschrapt als een nachtmerrie. Denken dat met dat document betere antwoorden van Jorge, jongen van 16, zal worden bekomen is onwaarschijnlijk. Met de Nieuwe Katechismus had men hem niet kunnen interviewen, hij zou dan definitief afgehaakt zijn. Inderdaad het Evangelie verkondigen in deze tijd vergt niet alleen overtuigingskracht, maar vooral gebed en genade.
 
Dr. Luc Kiebooms.