In het Jaar van het Godgewijd Leven - Het charisma van de Trappisten

Verschenen in POSITIEF nr. 452 – MEI 2015

In de stilte van het hart van de Kerk de liefde zijn

In de zomervakantie van 1981 ging ik voor het eerst zonder mijn ouders naar het buitenland. Het was een reis van misdienaars uit het bisdom Roermond naar het Franse bedevaartsplaatsje Lisieux. Tijdens die reis werd ik als twaalfjarige diep geraakt door de woorden van een jong meisje dat gekozen had voor een beschouwend kloosterleven:
'Ik wil in het hart van de Kerk de liefde zijn!' Deze woorden van de kleine heilige Teresia van Lisieux drukken voor mij sindsdien het charisma uit van het leven dat ik als trappist enkele jaren later mocht aanvangen en waarin ik na meer dan 25 jaar nog steeds gelukkig ben.
 
Het is wellicht vreemd om dit artikeltje over het charisma van de Trappisten te laten beginnen met een uitspraak van een heilige uit een andere kloosterfamilie. De Trappisten behoren tot de Orde van de Cisterciënzers die in 1098 in het Bourgondische plaatsje Citeaux (F.) zijn gesticht als een hervormingsbeweging van de Benedictijnen. De stichters waren o.a. de Heilige abten Robertus van Molesme, Albericus en Stephanus Harding. We vieren hun feest jaarlijks op 26 januari. Hoewel niet de stichter werd St. Bernardus van Clairvaux (1090-1153) wel de grote inspirator van deze nieuwe monastieke beweging. Hij noemde het cisterciënzer klooster een 'schola caritatis, 'een school van de liefde'. De monnik trok zich in een eenvoudig leven terug om door 'de kloosterlijke levenswijze in de mens het beeld te herstellen van God, het vormt ons om naar Christus, net zoals de doop'. (Voorschrift 54) Hij zei bijv. ook: 'Het enig doel van het monastiek leven is het bevorderen en bewaren van de liefde' (Voorschrift 54).
Voor ons Trappisten is het charisma van ons monastiek leven inderdaad het bevorderen en bewaren van de liefde in het hart van Kerk en wereld. Wij doen dat door een eenvoudig leven van gebed, geestelijke lezing en handenarbeid. Juist vanwege de centrale plaats van de liefde staat bij ons het strikte gemeenschapsleven zeer centraal. De gemeenschap is het hart van de beslotenheid van het klooster waar we in het dagelijks samenleven handen en voeten moeten geven aan het dubbele gebod van de liefde.
 
In mijn zoektocht om de uitspraak van de kleine Teresia waar te maken was het vinden van een gemeenschap essentieel. Als misdienaar was ik erg geraakt door het leven als missionaris. In ons dorp was een opleidingsinstituut voor missionarissen. Dat wilde ik ook, maar na kennismaking met een Benedictijnse gemeenschap in de buurt ontdekte ik dat ik als missionaris een gemeenschap zou missen. Juist door afstand te doen en je terug te trekken in de beslotenheid van een slotklooster te midden van de steun van de broedergemeenschap kon ik er voor alle mensen zijn. Je terugtrekken schept ruimte waarin je hart alle mensen waar ook ter wereld kan insluiten.
 
In 1986 leerde ik de Abdij van Koningshoeven nabij Tilburg kennen en daar vond ik een gemeenschap die echt een school van de liefde wilde zijn. Dankzij het dagelijks leven van gebed, geestelijke lezing en handenarbeid ontdekte ik - en dat doe ik nog steeds - de diepte, hoogte, lengte en breedte van God kennen. Hij schept voortdurend ruimte voor ieder van ons zodat wij met Hem één mogen worden.
 
Ons charisma beleven wij naar de wereld toe heel concreet via ons gastenhuis. Het is een plaats waar mensen een aantal dagen met ons mee kunnen leven om hun eigen geestelijk leven te verdiepen. Het is juist in deze tijd onze opdracht om meer en meer scholen van gebed te zijn. De gebedsmethode die specifiek bij ons monniken leven hoort is de lectio divina, de geestelijke lezing. We willen mensen meegeven dat zij vanuit de Bijbel, als Woord van God, met God een ontmoeting kunnen aangaan. God wil ons voortdurend ontmoeten via Zijn Woord. Een Woord dat levengevend is! Dankzij de nadruk op onze handenarbeid zijn wij niet alleen met geestelijke zaken bezig, maar staan we met beide voeten, soms letterlijk, in de aarde. In het deelnemen aan het economisch verkeer in deze wereld kunnen wij ons charisma van de school van de liefde beleven door een eerlijke bedrijfsvorming, eerbied en zorg voor de schepping en aandacht voor de kwetsbaren. De economie van de school van de liefde is een economie van het genoeg en niet van ongebreidelde winst ten koste van anderen. De broeders werken in de brouwerij, kaasmakerij, chocolaterie, bakkerij en kloosterwinkel.
 
In onze globaliserende wereld heeft de school van de liefde ook nog een nieuwe uitdaging meegekregen. De laatste jaren zijn veel niet-Nederlanders ingetreden in onze gemeenschap. We zijn nu met 19 broeders waarvan 6 verschillende nationaliteiten. Dankzij het feit dat Koningshoeven reeds in de jaren 50 van de vorige eeuw gehoor gegeven had aan de oproep van Paus Pius XII om monastieke gemeenschappen in de derde wereld te stichten heeft onze gemeenschap altijd al een internationaal karakter gekend. Nu heeft zich dat uitgebreid en voor ons een nieuw element toegevoegd aan de school van de liefde. Het daagt ons uit om echt Katholiek te zijn; open naar alle rassen en talen. Geen gemakkelijke uitdaging, maar als wij dat als christelijke monniken al niet kunnen laat staan dat de wereld dat dan kan.
 
In het begin heb ik verteld dat de Trappisten behoren tot de Orde van de Cisterciënzers. In de zeventiende eeuw onderging deze Orde een hervormingsbeweging vanuit de Franse abdij van La Trappe in Normandië. Hier ontstond de Orde van de Cisterciënzers van de Strikte Observantie. De volksmond vond dat een te ingewikkelde naam en heeft ons sindsdien Trappisten genoemd. Het charisma van de school van de liefde werd door de Trappisten in de zeventiende eeuw geïntensiveerd door vooral de nadruk te leggen op het belang van de stilte. Stilte is de voorwaarde voor een leven van liefde. Nog steeds proberen wij als Trappisten in de stilte van het hart van de Kerk de liefde te zijn. Een mooie en zinvolle roeping! Ook in deze tijd!
 
Br. Bernardus Peeters ocso
 
 
Br. Bernardus Peeters ocso (1968) is sinds 1986 monnik van de trappisten-abdij Koningshoeven nabij Tilburg (Nederland). In 1991 werd hij tot priester gewijd en hij deed zijn theologische studies aan de Theologische Faculteit Tilburg en studeerde in 1998 af in de systematische theologie. Hij was jarenlang prior en novicemeester van de Abdij en werd in 2006 gekozen tot abt van de gemeenschap.
 
Kringblad: Religieuzen voor het Rijk van God.