11 oktober 2015: Toespraak voorzitter tijdens bedevaart naar Moerzeke

Verschenen in POSITIEF nr. 456 – NOVEMBER 2015

Beste bedevaarders,
 
Onze bedevaart bij het heiligdom van priester Poppe houdt onze smeekbede in om priesters. Zij die ons zijn voorgegaan, hebben ons geïnspireerd om samen te komen in gebed, want we moeten vragen aan de Heer van de oogst arbeiders te sturen voor de oogst. Maar als we rondom ons kijken, moeten we realist zijn. Behalve de 150 wijdingen voor diaken of priester van onze Aartsbisschop blijft het stil. Intussen blijven er verontrustende uitspraken van de bisschop van Antwerpen ook op de Synode over zijn visie over het gezin. Hij wordt daarin blijvend gesteund door de universitairen vanuit Leuven, de utilitaristische moraal. Dit lijkt voor hem een legitimatie om op de ingeslagen weg verder te gaan en andere inzichten af te wijzen.
 
Sta me toe de brief van de H. Johannes Paulus Il aan de gezinnen (Gratissiman sane 2/2/1994) in herinnering te brengen. Deze brief is geschreven ter gelegenheid van een initiatief van de Verenigde Naties om een Jaar van het gezin uit te roepen, Johannes Paulus Il heeft net voor de aanvang daar inhoud aangegeven voor alle gelovigen. Hij steunt op zijn 130 catecheses over de theologie van het lichaam waarin hij het sacrament van huwelijk bespreekt vanuit de Bijbelse teksten te beginnen met de twee expliciete uitspraken van Christus zelf, eerst deze van het dispuut met de farizeeën over de onontbindbaarheid van het huwelijk. Na een grondige uiteenzetting van de volle betekenis van deze uitspraak door terug te gaan naar het "begin" door Christus zelf aangeduid als de fundamentele reden van de onontbindbaarheid van het huwelijk, gaat Johannes Paulus Il over in de Bergrede op welke manier het overspel in het hart van de mens dit ideaalbeeld van God de Schepper vernietigt.
 
De Brief aan de Gezinnen wil eerst een gebed tot Christus zijn om in onze gezinnen aanwezig te blijven; daarna gaat hij heel diep in op Gods Vaderschap dat de oorsprong is door de schepping van het heelal, en die mens naar Zijn beeld en gelijkenis tot leven roept. Hij heeft de mens als man en vrouw geschapen, opdat zij in liefde voor mekaar en als volwaardige medewerkers de wereld met zorg zouden beheren, Gods lof zingen, en met hun kinderen die samen met hen de aarde bevolken eenzelfde lofzang aan te heffen. Het gezin van man en vrouw is een 'gelijkenis', een analogie, in zijn liefdevolle communicatie met elkaar, naar God zelf die liefde is in zijn drie goddelijke personen. Het "beeld van God" is niet alleen en uitsluitend de persoon zelf, maar ook de communicatie tussen man en vrouw, wanneer zij in het huwelijk voorgoed met elkaar verbonden, mekaar op de diepste wijze de liefde betuigen en waarmee zij ook de vruchtbaarheid doorgeven als God aan hen kinderen schenkt, want "Hij blaast de levensadem in de neus, zo wordt de mens een levend wezen" (Gen.2) en wel voor de eeuwigheid, om Gods lof te zingen. De mens wordt door God geschapen 'omwille van zichzelf' (Gaudium et Spes, 24), allemaal, ook zij die met een handicap geboren worden.
 
Alleen personen zijn in staat in gemeenschap, in "deelgenootschap" te leven, zich aan mekaar weg te schenken en elkaar te aanvaarden. (GS 48) Gehuwden moeten deze deelgenootschap (communio) door hun blijvende gave van zichzelf als persoon aan de andere, met hun vaderschap en moederschap als diepste uiting bestendigen. De onontbindbaarheid moet een diepe betekenis hebben voor de "gemeenschap", de 'communitas', de staat en zijn wetten, die de opdracht heeft deze unieke personengemeenschap niet alleen te erkennen maar er alles moet aan doen om het gezin, man en vrouw met hun kinderen, te cultiveren.
 
De éénwording van een echtpaar wil ze geen leugen zijn moet in waarheid en liefde geschieden, zegt de heilige Paus, slechts zo kunnen de kinderen als een onschatbare waarde worden ontvangen, zo ontvangen de ouders hun kind op dezelfde wijze als de Schepper. Het vader en moederschap is niet alleen lichamelijk, maar ook geestelijk. "Heeft God de mens om zichzelf gewild, dan kan de mens slechts zichzelf volledig vinden in de oprechte gave van zichzelf." (Gaudium et Spes, 24 en Gratissiman sane, 11) Deze sleuteltekst van de Paus vormt de fundamentele boodschap voor het gezin.
 
De heilige Paus Johannes Paulus Il bespreekt in zijn brief de hymne aan de liefde van Paulus in zijn brief aan de Corinthiërs. (1 Cor. 13) Maar hij is niet blind voor de gevaren die die liefde bedreigen. Hij stelt: "Hier denken we eerst aan de zelfzucht, niet alleen de zelfzucht van individuen, maar ook van echtparen of nog breder, de sociale zelfzucht bij voorbeeld een klasse of een natie. Zelfzucht is in alle vormen radicaal tegengesteld aan de beschaving van de liefde. Maar moet liefde dan gedefinieerd worden als niet meer dan het tegenovergestelde van de zelfzucht? Dit zou een zeer verarmde en tenslotte puur negatieve definitie zijn .... "altruïsme" is juister als tegenstelling van "zelfzucht" ... De hymne aan de liefde ... blijft het handvest van de beschaving van de liefde. (De beschaving van de liefde) legt de nadruk niet zozeer op individuele handelingen (zelfzuchtig of altruïstisch), als wel op de radicale aanvaarding dat de mens een "persoon" is, die "zichzelf vindt" in de oprechte zelfgave. Een gave, een geschenk, is uiteraard "voor anderen": dit is de belangrijkste dimensie van de beschaving van de liefde."
 
En hij vervolgt: "Zo komen we tot de ware kern van de evangelische waarheid omtrent vrijheid. De persoon verwerkelijkt zich door het beoefenen van vrijheid in waarheid. Vrijheid kan niet verstaan worden als verlof om absoluut alles te doen: het betekent zelfgave . . . we bevinden ons weer in het hart van het gezin ...
 
Liefde hangt samen met personalisme en waarom bedreigt individualisme de beschaving van de liefde? ... " Hier zijn deze gedachte van Johannes Paulus Il juist totaal tegengesteld aan wat de bisschop van Antwerpen en zijn adepten verkondigen zelfs binnen de besprekingen van de synode.
 
Johannes Paulus Il verduidelijkt in Gratissiman sane,13: " individualisme veronderstelt een gebruik van de vrijheid waarbij iemand doet wat hij wil, waarin hijzelf diegene is die de waarheid vaststelt van datgene wat hij prettig en nuttig vindt. Hij duldt niet dat iemand iets van hem "wil" of verlangt in naam van een objectieve waarheid. Hij wil de andere niet iets geven op grond van de waarheid; hij wil geen "oprechte gave" worden. Zo blijft individualisme egocentrisch en zelfzuchtig ... De "ethos" (moreel inzicht) van personalisme is altruïstisch: ze brengt de mens ertoe een gave voor anderen te worden en de vreugde te ontdekken van zich weg te schenken ....
 
In strijd met de beschaving van de liefde is zeker het verschijnsel van de vrije liefde: dit is een bijzonder gevaarlijk verschijnsel omdat het de mens suggereert dat dit een weg is om zijn "ware" gevoelens te volgen, terwijl het in feite de liefde vernietigt." ... " Utilitaristisch geluk is alleen gezien als "genot", onmiddellijke bevrediging van alleen behoefte van het individu, los of zelfs strijdig met de objectieve eisen van het waarachtig goede. Het programma van het utilitarisme is ... vrijheid zonder verantwoordelijkheden. Als dit door de samenleving wordt omhelsd ... blijkt spoedig een systematische en permanente bedreiging van het gezin. Wat dit betreft zou men tal van vreselijke gevolgen kunnen noemen, die statistisch onderbouwd kunnen worden, (wat de sociologie doet, maar dan om dit als 'normaal' en aanvaardbaar te beschouwen, opm.LK); dit ondanks het feit dat vele (gevolgen) ervan in de harten van mannen en vrouwen verborgen zijn, als pijnlijk open wonden!"
 
Misschien kan ik dat concreet demonstreren aan de hand van een lezersbrief in K&L 37. Onder de titel 'hertrouwen ' schreeuwt de lezer het uit: "Is hertrouwen een zware zonde? Dat die vraag anno 2015 nog steeds moet worden gesteld en bovendien ook nog onbeantwoord blijft, is op zijn zachtst uitgedrukt schrijnend. De Kerk is immers een christelijke instelling, die steeds de mond vol heeft over naastenliefde en vergevingsgezindheid. Sinds eeuwen gedraagt die instantie zich echter als een grootinquisiteur, die oordeelt en veroordeelt, in plaats van daadwerkelijk lief te hebben, te begrijpen en te helpen." 
 
Hier is een staaltje van "de strijd met de beschaving van de liefde, de verwoestende antibeschaving" zoals H. Johannes Paulus Il dit uitdrukt. Want de brief vervolgt:" Elke relatie onder huwelijkspartners is anders. De Kerk scheert op simplistische wijze elke echtscheiding over dezelfde, radicale kam van onbegrip en onverdraagzaamheid. Wanneer een mishandelde en bedrogen echtgenote ertoe verplicht wordt tot aan haar dood met haar echtgenoot verbonden te blijven, dan veronderstelt dat zowel masochisme en afwezigheid van zelfrespect bij het slachtoffer als volslagen onbegrip en sadisme bij de regelgever."
 
Inderdaad hetgeen hier beschreven is, is zoals Johannes Paulus Il zegt "strijdig met de volle waarheid omtrent de mens, bedreigend. Zogenaamde veilige seks, aan de man gebracht door de technologische cultuur is in feite alles behalve veilig .... inderdaad hier is er het verlies van de waarheid aangaande iemands eigen ik en aangaande het gezin ... wederzijds gebruik van elkaar door man en vrouw, maakt mensen slaven van hun zwakheden .... cultuur geïnspireerd door consumptie gerichte, anti-geboorte mentaliteit is geen beschaving van de liefde en kan dit ook nooit zijn." Aldus Johannes Paulus ll.
 
Maar de briefschrijver komt blijkbaar op voor deze die de zorgzame huwelijksvoorbereiding, het binnen de huwelijksbeleving mekaar de liefde tonen in wederzijdse respectvolle dialoog, niet kunnen waar maken. In plaats van zijn beschreven geweld moet inderdaad mekaars vruchtbaarheid gekoesterd worden als een kostbaar geschenk, en er zorgvuldig en in eerbied mee worden omgesprongen, in harmonie. De vraag is of al deze zorgvuldigheidscritria wel werden gerespecteerd ? Neen, briefschrijver gaat onmiddellijk ongenuanceerd over naar "het recht van communie voor hertrouwde echtgescheidenen".
 
Iedereen maakt voor zichzelf maar een balans op, en als die voor zichzelf negatief is, "En mocht die evaluatie slecht uitvallen, heeft het slachtoffer dan niet het minste recht om de partner die hem/haar mishandelde te verlaten en elders zijn/haar geluk te gaan beproeven? Is het huwelijk dan een dwangbuis, door God gewild?"
 
Het huwelijk kan maar bestaan door de vrije toestemming, dit wordt uitdrukkelijk voor heel de gemeenschap en voor twee getuigen - die dat tekenen - gevraagd en gegeven. De liturgie is krachtig: "(naam) ik aanvaard je als mijn vrouw/man, en ik beloof je trouw te blijven in goede en kwade dagen, in armoede en rijkdom, in ziekte en gezondheid. Ik wil je liefhebben en waarderen al de dagen van ons leven."
 
Wanneer deze unieke deelgenootschap van personen, gestoeld op de vrije zelfgave van man en vrouw, bezegeld wordt door de gehuwden die "één vlees" worden waarbij zij hun innige liefde concretiseren, - zeker wanneer God hen door deze liefdesdaad de schepping van een nieuwe mens toevertrouwt, naar beeld en gelijkenis van God, - dan is dat geen dwangbuis, door God gewild. Het is een vrije keuze van twee volwassenen die elke dag weliswaar moet waar gemaakt worden en waar omwille van de menselijke waardigheid van de beide echtgenoten en van de kinderen de onontbindbaarheid als enige mogelijke ethiek en recht is ingeschreven. Dit verbond van liefde wordt in de liturgie door het offer van Christus rijkelijk van zijn genade voorzien, overspoeld door Zijn genade als beide daarin gelovig toetreden, maar dat alles vraagt dagelijkse beleving van mekaars liefde in dialoog en oplossen van concrete moeilijkheden, want mensen zijn geen engelen!
 
De vraag is of de briefschrijver die stelt: "Uit de onbeantwoorde vraagstelling of hertrouwde echtgescheidenen mogen communiceren, blijkt overduidelijk hoezeer de Kerk anno 2015 nog steeds niet volwassen werd inzake seksualiteit en huwelijksbeleving. Laat wie geen schuld treft gerust te communie gaan. Christus zelf zou de halsstarrige en onverdraagzame houding van de Kerk tegenover hertrouwde echtgescheidenen bestempelen als die van 'witgekalkte graven' "
 
Indien iemand verlaten wordt, maar niet hertrouwt en dus aan zijn/haar huwelijksbelofte wel trouw blijft, die mag communiceren, laat dat duidelijk zijn.
 
In de brief gaat het hier niet over de schuldvraag, deze wordt en is niet beantwoord, het gaat bij de briefschrijver om een eigen appreciatie van een balans opmaken. Dit is de kern van het probleem. Is er een plechtige belofte? in alle vrijheid door twee personen aangegaan? dan is het toch logisch dat zij beiden alles in het werk zullen stellen om deze gelofte aan beide kanten waar te maken. Dat is de objectiviteit. Christus heeft trouwens duidelijk zijn antwoord gegeven aan die "witgekalkte graven" waar de briefschrijver naar verwijst, hij zegt: "Christus zelf zou de halsstarrige en onverdraagzame houding van de Kerk tegenover hertrouwde echtgescheidenen bestempelen als die van 'witgekalkte graven' . Maar in Mattheus hoofdstuk 19 staat Christus' antwoord op de evaluatie van de wet van Mozes, die leidde tot het wegzenden van de vrouw: "In den beginne (toen God de hemel en de aarde heeft gemaakt en man en vrouw naar Zijn beeld en gelijkenis) was het NIET zo ... .Wat God gebonden heeft zal de mens niet scheiden." En er is niets nieuws, ook zijn leerlingen konden deze woorden niet begrijpen, en zij zagen dit als een onmogelijke opgave. Hierop voegt Christus het celibaat omwille van het rijk der hemelen toe. En stelt dat bij God alles mogelijk is.
 
Als de briefschrijver het Lichaam en Bloed van Christus in de echte eucharistie herleidt tot wat hij ervan maakt: "een formele plichtpleging" heeft hij uiteraard dan een gevoel van wat hij noemt "dubbele moraal".
Wat hij vergeet is dat zijn "communie" niet meer haar ware inhoud heeft en betekenis zoals Christus ze heeft ingesteld, met Zijn genade, Zijn lichaam en Zijn bloed, Zijn offer. Alles wordt herleid tot in wezen vrijblijvende "gemeenschapsvorming en gemeenschapsuiting" zoals hij dat noemt.
 
De fundamentele ethiek van nooit het kwade doen opdat daaruit toch niets blijvend goeds kan voorkomen, verdampt. Een sympathisant van Mgr. Bonny stelt het zo: "Als ik het zou samenvatten en ik heb als theoloog, als christen en als mens van dit openingsschot getiteld "Evangelie van de familie" van Mgr. Bonny op de opening van het congres van de Europese Vereniging voor Katholieke Theologie (EVKT) genoten. Mgr. wil "ruimte" scheppen, en in vier puntjes deed de bisschop dat (de briefschrijver vat op eigen wijze samen). (1) Beperk je niet tot de enkele veelgebruikte bijbelse citaten, maar lees je hele bijbel als je wil begrijpen wat familie betekent. (2) Theologische en morele uitspraken: geef ze de ruimte van een grote en verscheiden traditie, en gun ze vooral een existentiële band met wat mensen leven. (3) Het gaat ons om Jezus, inderdaad, maar dan niet alleen om zijn woorden en daden: de kernvraag is hoe we ons verhouden tot de persoon van Jezus en hoe zo'n geleefde relatie ons leven bepaalt. (4) De klassieke familie is niet de enige vorm van samenleven binnen de kerk: de kerk is rijke diversiteit en hou daar rekening mee. (briefschrijver Jacques Haers op het Facebook 18 sep 2015)
 
Sta me toe te antwoorden met de argumenten van iemand die uitzendingen van Radio Maria ondersteunt. Vincent Kemme stelt terecht: " Jacques Haers klinkt prachtig maar:(1) Natuurlijk moet je bijbelcitaten in de context van de gehele bijbel lezen, maar het is niet de ene of andere bisschop die uitmaakt wat de juiste interpretatie van de Schrift is, bijvoorbeeld op het terrein van wat we 'familie' of 'gezin' noemen. Dat komt toe aan het 'magisterium' en dat is daarover duidelijk geweest, de afgelopen 20 eeuwen. Ik zie niet waarom we dat nu opeens 'ruimer' zouden moeten zien. (2) Verscheidenheid aan moraaltheologische tradities binnen de kerk is mogelijk in de mate dat ze elkaar niet tegenspreken. Wat Mgr. Bonny voorstaat spreekt de moraaltheologie van - bijvoorbeeld - Johannes Paulus Il in belangrijke mate tegen. Dan moet je keuzes maken -, om geen incoherente boodschap uit te dragen die elke geloofwaardigheid mist. Prima, die 'existentiële band' met wat mensen leven, echter zonder hen met een relativistisch verhaal op te schepen, waar ze uiteindelijk van moeten onderkennen dat het geen band heeft met objectieve moraliteit die ook bestaat, naast wat mensen leven. (3) Het gaat inderdaad om Jezus en hoe we ons tot Hem verhouden en hoe zo'n geleefde relatie ons leven bepaalt. Jezus was tegen de Farizeeën niet erg ruimhartig, toen Hij hen herinnerde aan 'het begin': man en vrouw. Ik zie niet hoe je Jezus een 'ruimer denken' aangaande huwelijk en gezin kan toedichten. (4) 'De klassieke familie is niet de enige vorm van samenleven binnen de kerk'.
Inderdaad: er bestaan orden en congregaties en andere vormen van het 'gemene leven'. Maar geen homoseksuele samenlevingsvormen, geen polygame relaties, etc. Daar zouden zij die 'ruimer' denken ook rekening mee moeten houden. Sommige samenlevingsvormen gaan duidelijk in tegen het manifeste plan van God met de mens als man en vrouw. En ik zie in bijbel noch traditie een samenlevingsvorm gelegitimeerd, die men nu (plots) 'een plaats wil geven in het leven van de Kerk'. (commentaar van Kemme op het schrijven Mgr. Bonny, september 2014. http://www. rorate.com/. . ./75176-mij n-moeite-met-de-brief)
 
Hiermee kunnen we vaststellen dat in Duitsland en bij ons waar mensen zich bij dit soort stellingen lijken aan te sluiten er zo een feitelijke scheuring ontstaat tussen hen die huwelijk en gezin in de werkelijke betekenis die God zelf eraan heeft gegeven voorstaan, en zij die daarin een andere inhoud willen gieten op mensenmaat. Dit blijft het allertreurigste, als ook Mgr. Bonny op de synode pleit voor allerlei samenlevingsvormen die buiten de betekenis liggen die God aan het gezin geeft.
 
Alleen aanstonds ons Saive regina, zingen en smeken dat Onze-Lievevrouw ons in dit tranendal mag bijstaan. en herlezen van de geschriften, maar ook bidden tot de Heilige Johannes Paulus Il dat het licht van de H. Geest toch het mag halen op deze diepe duisternis van de boze, is wat ons en onze gezinnen kan redden.
 
Dr. Luc Kiebooms
Schaapsdries 28
3600 Genk.