Zegeningen in en buiten de mis

Verschenen in POSITIEF nr. 459 – FEBRUARI 2016 

​Het is al lang traditie in Duitsland en Oostenrijk, maar je ziet ze ook in Nederland steeds vaker bij de voordeur of in de hal: een bordje of langwerpige kaart met daarop centraal de letters "C+M+B". Het is de afkorting van "Christus Mansionem Benedicat", hetgeen betekent "Christus zegene dit huis". Omdat deze huiszegen wordt aangebracht op of rond het hoogfeest van Driekoningen -officieel 'Openbaring des Heren' geheten- verwijzen de letters tevens naar Caspar, Melchior en Balthasar, de drie wijzen uit het oosten en de eerste niet-Joden ('heidenen') aan wie Christus zich heeft geopenbaard. De letters worden voorafgegaan, respectievelijk gevolgd door de eerste en de laatste twee cijfers van het jaartal. Komend jaar staat er dus "20+C+M+B+ 16", waarbij het '+' teken staat voor een kruisteken. Zo brengen gelovigen tot uitdrukking dat ze God vragen om in het nieuwe jaar henzelf en hun woning voor alle kwaad en onheil te behoeden. Overigens is het aanbevolen om niet alleen zo'n kaartje op te hangen, maar een priester of diaken te vragen het huis daadwerkelijk te zegenen.
Een dergelijke zegening rekenen we tot de zogenaamde sacramentaliën. Dit zijn liturgische handelingen die in mindere mate genadegaven zijn dan de zeven grote sacramenten, maar wel bedoeld zijn om personen of zaken te heiligen. Dit gebeurt door het uitspreken van een gebed in combinatie met bepaalde handelingen, zoals een kruisteken, een besprenkeling met wijwater of handoplegging.
In de sacramentalia kunnen we twee categorieën onderscheiden. Ten eerste is er de zegening van voorwerpen die bestemd zijn voor gebruik in de kerk (zoals een kelk, een heiligenbeeld of het orgel) ofwel voor persoonlijk gebruik door gelovigen, bijvoorbeeld een rozenkrans of de adventskrans thuis. Doorgaans spreken we in deze gevallen van wijding (denk aan 'wijwater').
Daarnaast zijn er nog andere zegeningen waarbij we Gods beschermende en heilzame kracht vragen over personen of over bepaalde zaken die mensen ten dienste staan. Zo zijn er aparte zegeningen voor onder meer echtgenoten, kinderen, zieken en pelgrims. Wat betreft de objecten noemden we al de huiszegen, maar heel populair is ook het zegenen van voertuigen en van dieren (dit laatste veelal op voorspraak van een bepaalde heilige zoals Hubertus of Antonius Abt). Dergelijke zegeningen kunnen in principe ook door leken worden verricht. Ze zijn in wezen een lofprijzing van God en laten zien -mits ze niet ontaarden in bijgeloof- dat we als christenen in ons dagelijks leven vertrouwen op zijn nabijheid en bijstand.
Ook tijdens iedere eucharistieviering vinden er zegeningen plaats, met als belangrijkste de consecratie van de altaargaven. We moeten daarbij bedenken dat in feite het gehele eucharistisch gebed een zegening is van God omwille van zijn weldaden en heilsgaven, die hun hoogtepunt vinden in het paasmysterie. Niet voor niets bidt de priester bij het klaarmaken van het altaar: "Gezegend zijt Gij, God, Heer van al wat leeft. Uit uw milde hand hebben wij het brood en de beker ontvangen ... " en antwoorden de gelovigen "Gezegend zijt Gij, God, in alle eeuwen".
Indien een lekengelovige vervolgens als buitengewone bedienaar van de communie fungeert, wordt hij of zij daartoe apart gezegend door de priester: "Moge de goede God u zegenen om het Lichaam van onze Heer Jezus Christus uit te reiken aan uw broeders en zusters". Voorafgaand aan de wegzending is er dan nog de slotzegen in de naam van de drie-ene God; deze gaat vergezeld van het kruisteken. De slotzegen kan voorafgegaan worden door een gebed over het volk of -bij (hoog)feesten en bijzondere vieringen- een drietal zegenbeden, die telkens door de gelovigen beantwoord worden met 'Amen'. Net als tijdens de slotzegen staan de gelovigen hierbij, licht voorovergebogen, terwijl de priester de handen uitgestrekt houdt over hen. Hopelijk keren ze hierna, zoals die eerste leerlingen die door de Heer gezegend werden bij zijn Hemelvaart, "met grote vreugde" huiswaarts! (Lc. 24, 50-52)
 
Dienst Liturgie
's-Hertogenbosch.