De Eucharistie, gevierd volgens de normen van de Kerk, maakt het geloof en het leven van de gelovigen sterker

Verschenen in POSITIEF nr. 461 -  APRIL 2016 

​Wij ervaren meer en meer dat de eucharistieviering in de verdrukking gaat. Uitvaarten zonder een H. Mis zijn schering en inslag. Er wordt gezegd: er is geen priester, maar wanneer een priester wordt voorgesteld dan wordt die geweigerd. Er wordt u gezegd dat het parochieteam dat niet toelaat ofwel dat de bisschop de H. Mis bij de uitvaart niet toelaat. Tijdens de zondagen worden er met de regelmaat van de klok gebedsdiensten georganiseerd terwijl de verantwoordelijke priester wel aanwezig is op de parochie ...
 
Op 23 januari 2003 heeft de ondertussen heilig verklaarde Paus Johannes Paulus Il een heel belangrijke toespraak gehouden tijdens de audiëntie van de Braziliaanse bisschoppenconferentie, regio Zuid 1, bij gelegenheid van hun bezoek ad limina apostolorum. Wij herinneren u graag aan de inhoud van die toespraak, ook van belang voor alle bisschoppen en priesters in de Wereldkerk.
Wij publiceerden die in nr. 335 van POSITIEF, blz. 283 e.v.
Voor diegenen die niet (meer) over dit nummer beschikken geven wij de tekst hierna.
 
De Eucharistie, gevierd volgens de normen van de Kerk,
maakt het geloof en het leven van de gelovigen sterker.
 
De uitdaging van de sekten
2. Ik schreef in de encycliek Redemptoris missio: "dat onze tijd dramatisch is en tegelijk fascinant. Terwijl aan de ene kant de mensen de indruk geven op zoek te gaan naar materiële welstand en zich elke keer dieper onderdompelen in materialistische consumptie, tonen ze aan de andere kant een angstig zoeken naar de bedoeling, de nood aan het inwendige, het verlangen naar nieuwe vormen en een manier van concentratie en gebed. Niet alleen in de culturen die vol zijn van godsdienstigheid maar ook in de seculiere gemeenschappen zoekt men een geestelijke dimensie in het leven als een tegengif voor ontaarding." (Nr. 38)
 
Het gaat om het fenomeen dat wordt genoemd: "terugkeer naar godsdienstigheid" dat, alhoewel het een dubbele bedoeling heeft, toch zijn het zaad en de stimulans niet te verwaarlozen. U bemerkt wat een invloed het heeft voor de nood aan God onder ons volk, een traditionele bevolking, geankerd in de eeuwige beginselen van het christendom, maar onderworpen aan verschillende soorten van negatieve invloeden.
Het fenomeen van de sekten, dat ook in uw landen, van streek tot streek, met opflakkeringen en met geaccentueerde tekenen van bekeringsijver onder de sociaal en cultureel zwaksten, sterker wordt, is dat geen echt teken van een onvoldane zucht naar het bovennatuurlijke? Is dat niet voor u, pastores, een authentieke uitdaging om uw manier van verwelkomen te vernieuwen in de kerkgemeenschappen en een sterke stimulans voor een nieuwe en sterkere evangelisatie die gepaste vormen van catechese ontwikkelt, vooral voor volwassenen?
Weet wel dat, aan de basis van deze verspreiding heel dikwijls een groot tekort aan godsdienstige vorming is met de gevolgen van onzekerheid wat betreft de nood aan geloof in Christus en de aanhang van de Kerk door Hem gesticht. Men tracht de verschillende godsdiensten en de verschillende spirituele belevenissen op een zelfde niveau te stellen in een gemeenschappelijke factor die ze allemaal gelijk maakt, met hetzelfde resultaat dat elke mens vrij is om gelijk welke strekking te volgen om de gewenste verlossing te bekomen. Als dit de vrijpostige bedoeling is van de bekeringsijver die een zekere actieve en innemende groep van de sekten kenmerkt, dan verstaat men onmiddellijk hoe belangrijk het is om nu het geloof van de christenen te ondersteunen en hun de mogelijkheden te geven van een blijvende religieuze vorming, om meer en meer de persoonlijke omgang met Christus te verdiepen. Jullie moeten zich vooraf inspannen om dit gevaar te voorkomen, om de uitoefening van het christelijk leven van de gelovigen te sterken en de groei van de Geest van echte broederlijkheid te ondersteunen in iedere schoot van de basisgemeenschappen.
 
De voornaamste vruchten van het Eucharistisch Congres
3. Vanuit Rome volgde ik met speciale belangstelling de ontwikkeling van het XIVe nationaal Eucharistisch Congres dat plaats had in Campinas. Het kon rekenen op de deelneming van een grote menigte Brazilianen, verenigd met de Eucharistie, in de aanwezigheid van mijn plaatsvervanger en speciale afgevaardigde, Kardinaal José Saraiva Martins. Het was vooral een moment van gemeenschap van vitaliteit en hoopvolle viering van de Kerk nu in Brazilië. Het is mijn vurigste wens dat dit gebeuren de hoop heeft wakker gemaakt in het christelijk geweten van het trouwe volk van uw land, hen aanmoedigend voor de belofte van een voorbeeldig leven dat de banden van de eenheid versterkt en het aanvaarden in geloof en liefde, om ook het zaad te zijn van het vernieuwd inwendig leven waarop ik vroeger zinspeelde.
 
De Eucharistie is effectief het beste geestelijk bezit van de Kerk omdat het Christus zelf inhoudt, ons Pasen en Levend Brood, die met zijn lichaam leven geeft aan de wereld. (cf. Presbyteriorum ordinis, nr. 5) Op deze manier, juist zoals het hart vitaliteit geeft aan alle lichaamsdelen zo ook het eucharistisch leven - vanuit het altaar van het slachtoffer, de echte aanwezigheid en de communie - aan alle delen van het kerkelijk lichaam, het heeft zijn weldoende resultaten die ook worden gevoeld in de uitersten van het leven door middel van de Christenen die de werking van de Verlosser in de wereld doorzetten.
 
Een echte viering van het Eucharistisch geheim
4. De Eucharistie moet het middelpunt zijn van de pastoraal, opdat het zijn bovennatuurlijke kracht zou uitstralen in alle christene milieus, zowel voor evangelisatie, catechese en de menigvuldige liefdadige actie, als voor het engagement van de sociale vernieuwing en rechtvaardigheid voor allen, beginnend met de eerbied voor het leven en de mensenrechten van iedereen en de toewijding aan het gezin, het onderricht op alle vlakken, de juiste politieke orde en de bevordering van de publieke en private zedenleer. Maar om alle doeltreffendheid van de Eucharistische actie te geven moet men altijd de plechtige en devote viering van het mysterie in acht houden, volgens de leer en de richtlijnen van de Kerk, zoals ik dat bij verschillende gelegenheden heb onderstreept. (cf. Dominicae Coenae, nr. 12)
 
In het vieren van de Eucharistie neemt de Kerk effectief deel aan het verlossingswerk van het mysterie van Christus en bewerkt een pedagogie van het geloof en van het leven door de verkondiging van het Woord, de gebeden, de rituelen en al het kerkelijk symbolisme van de liturgie. Daarom is het dat wanneer welke manipulatie ook aan deze elementen gebeurt, die negatief resulteert in de pedagogie van het geloof. Aan de andere kant is de juiste, actieve en verstaanbare liturgische deelneming, volgens de goedgekeurde richtlijnen van de Kerk, stichtend voor het geloof en het leven van de gelovigen.
Ik verlang daarom aan te sporen om de onvervalste viering van de liturgie te bewaren, om de richtlijnen van de Heilige Stoel en van uw Bisschoppelijke Conferentie te volgen. Denk eraan dat de bisschoppen de leiders moeten zijn en de bewaarders van alle liturgisch leven (Wetboek van Canoniek recht, c. 835, #1) in hun respectieve bisdommen.
 
Gemeenschappen vormen die leerscholen zijn voor gebed
5. In de lijn van deze pastorale bediening, zou ik graag voorstellen dat u enkele onderwerpen in acht zou nemen, om aan de evangelisatie in de gemeenschappen nieuw leven in te blazen.
Op de eerste plaats is er mijn oproep om vooral de zondagliturgie en de zondag zelf, meer in het licht te stellen om er een speciale dag van geloof van te maken, een dag van de verrezen Heer en van de gave van de Heilige Geest, het waarachtig Pasen van de week. (Novo millennio inuente, nr. 35)
In een tijd van grote volksmanifestaties, soms wegens oppervlakkige redenen georganiseerd, is het nodig, door de werking van de genade, het inwendig leven van oneindige rijkdom van waarden en hoop te herstellen. "Ja, mijn geliefde broeders en zusters, ik zeg u, onze christelijke gemeenschappen moeten ertoe komen echte scholen van gebed te zijn, waar het ontmoeten met de Heer niet alleen is uitgedrukt in vragen om hulp, maar ook in dankzegging, lof, aanbidding, contemplatie ... " (ib., 33)
 
Dit betekent een nieuwe stuwkracht geven aan de waarden van 'de Eucharistie', niet alleen in de heilige Mis maar ook in de verschillende Eucharistische uitingen: Congressen, Eucharistische processies, aanbidding van het Allerheiligste, instelling van het Heilig Uur enz ... Het is nodig het persoonlijk gebed aan te leren en niet alleen het gezamenlijk gebed. De wekelijkse ontmoeting van de christen met God is al in uw midden (Lc. 17,21) ook het feit dat de priester samen met het volk bidt, God vragend in het Onze Vader: "Uw Rijk kome". Als de liturgie van het Woord een "samenspraak is van God met Zijn volk" dan is Zijn volk geroepen om te antwoorden op deze liefdesdialoog met het dankgebed en lofbede, maar terzelfdertijd is zijn trouw verzekerd in het streven naar een bestendige bekering. (Dies Domini, nr. 41) De evenredige middelen voor een goed begrip van de Eucharistie: het sermoen en de voorbereiding door catechese, de zondagsblaadjes enz. moeten de verwachtingen van het volk voor die dag verrijken. Maakt men hiervan geen gebruik dan blijft er van het sacrament en van de boodschap in de liturgie slechts een leegte over. Daarom mag noch moet de Eucharistieviering worden omgevormd in een gelegenheid tot het vieren van een politieke inclinatie, zoals het soms wordt voorgesteld in de publiciteit voor nationale gelegenheden voor de zondagsmis.
 
De volksreligie
6. Een ander punt van groot belang voor uw bisdom is dat van de volksreligie. De groei van het geloof is nodig en de evangelische getuigenis in de verandering van de tijdelijke werkelijkheden volgens de plannen van God, moeten aan de gelovigen van de Kerk een actieve deelneming in het liturgisch en sacramenteel leven brengen. Het Concilie herinnert er ons effectief aan dat de liturgie "het toppunt is van het Kerkelijk leven en terzelfdertijd bron waaruit al haar kracht voortkomt. De apostolische werken zijn voor allen, die kinderen van God zijn geworden door het geloof en het doopsel en die deelnemen in het offer en eten aan de tafel van de Heer". (Sacrosanctum Concilium, nr. 10)
Hieruit komen alle liturgische werken voort wat betreft "vieringen van de Kerk die het sacrament van de eenheid is" (ib., 26) en moeten die alleen worden geregeld door de bevoegde overheid (cf. Wetboek van Canoniek recht, c. 838,#4) dat een grote trouw en eerbied verlangt voor de rituelen en de authentieke teksten. Een verkeerde toepassing van de waarde van de creativiteit en de ongedwongenheid in de vieringen, alhoewel heel typisch in veel manifestaties in het leven van uw volk, mogen de rituelen en de teksten niet veranderen en zeker niet, de bedoeling van het mysterie dat wordt gevierd in de liturgie.
 
Inculturatie van het evangelie
7. Met dit alles ontken ik niet dat uw pastorale liturgie meeleeft met de aanwezigheid van verschillende culturele groepen, die nog een uiting zijn van de algemeenheid van de Kerk. Vele van die groepen komend uit de bewoonde steden, sommige naast mekaar, hebben hun cultuur veranderd in perfecte symbiose (harmonieus met elkaar leven of omgaan). Dit gebeuren houdt een zeker merkbaar antwoord in, vertrouwd met uw kritiek en uw pastorale voorzichtigheid.
U begrijpt dat de eerbied voor de verschillende culturen en de evangelische inculturatie vragen naar boven doen komen die een afzonderlijke aandacht verdienen.
Het is zeker dat het hier onmogelijk is de Afrikaans-Braziliaanse cultuur en haar inculturatie te negeren in de bredere zin van het evangelie ad gentes en dat ze hedendaags erg aanwezig zijn in uw theologische en pastorale overweging.
Het is een delicate vraag van acculturatie, vooral in de liturgische rite, in de woordenschat en in de muzikale uitingen en typische lichaamsuitingen van de Afro-Braziliaanse cultuur. Het is goed te weten dat de wisselwerking van het christendom met de gebruiken van Afrikaanse tradities een woordenschat heeft aangebracht, een zinsbouw en de spraakzaamheid van de gesproken Portugese taal die in Brazilië in een eigen mengsel wordt gesproken. De aanwezigheid van het zwarte element in de gewijde barok, kunst van de koloniale periode heeft grootse architecturen en prachtige godsdienstige beeldhouwwerken nagelaten en de gewijde en profane muziek van de volkse religie gemengd. Ze laten een onvervalste stempel op de meest authentieke culturele uitdrukkingen van deze verschillende rassen die in Brazilië wonen. Het is evident dat, mocht men één van deze vormende elementen van de Braziliaanse cultuur accentueren, of het afzonderen van deze zo verrijkende handelswijze, een nieuwe "eigen aan het volk"-liturgie nodig zou zijn voor deze mensen en dat zou inhouden dat men zou afwijken van het specifiek einddoel van de evangelisering. Het zou onbegrijpelijk zijn aan de liturgische rite een uiterlijke presentatie en opbouw te geven in de versierselen, in de taal, in de zangen, in de plechtigheden en in de liturgische voorwerpen, gebaseerd op wat is genoemd: Afro-Braziliaanse eredienst, zonder de strenge toepassing van een ernstig en diep onderscheid wat betreft de ware openbaring door Jezus Christus. De bewaring is nodig bijvoorbeeld van een gepaste en voorzichtige bewaking voor zekere riten die de toenadering van het heilig mysterie van de Drie-eenheid bezielen in de begraafplaats van de geesten en de goden van de Afrikaanse erediensten omdat men het gevaar loopt de sacramentele formules met betrekking tot de Drie-eenheid te veranderen. Ook moet ik nog wijzen op de voorstelling in de sacramentele rite, de zangen en voorwerpen die uitsluitend behoren tot de Afro-Braziliaanse eredienst.
De katholieke Kerk ziet met belangstelling naar deze erediensten, maar beoordeelt de algemene praktijk - alsof ze dezelfde waarden zouden hebben - van de twee of een mengsel van de twee nadelig evenals het gevaar van verlies van de identiteit van het geloof. Ik voel de noodzaak want het 'syncretisme' is schadelijk wanneer het de christelijke ritus en de geloofsuiting in gevaar brengt en schadelijk voor een authentieke evangelisatie. Het aanpassingswerken de inculturatie zijn gewichtig voor de toekomst van de vernieuwing van het liturgisch leven. De conciliaire constitutie over de gewijde liturgie heeft regels ingesteld. (cf. nr. 37-40) De leer van de "Romaanse liturgie en de inculturatie" op haar beurt verdiepte het thema en toont de manier die moet worden genomen volgens de Bisschoppelijke conferenties, in het licht van het Canoniek Recht, na de liturgische hervorming. (cf. Varietates /egitimae, nrs. 62 en 65-68)
 
Speciaal verzoek voor de inheemse gemeenschappen
8. In uw evangelische werking is er een sector die de attentie van de pastorale bezorgdheid verdient de inheemse gemeenschappen. Verleden jaar heeft uw bisschoppelijke conferentie het thema voorgesteld van de actie voor broederlijkheid: "De broederlijkheid en de inheemse bevolking". Het verheugt mij dat de bisschoppelijke pastoraal van enkele particuliere Kerken zich daaraan toewijden en dat de inheemse gemeenschappen aandacht hebben voor hun eigen identiteit, de waarden van hun cultuur en de plaats die ze moeten nemen in de gemeenschap van de Braziliaanse bevolking.
De viering van de vijfhonderdste verjaardag van de evangelisatie in Brazilië was ook de gelegenheid om de belofte te vernieuwen van evangelisatie aan de inheemse gemeenschappen van het land. Het Evangelie moet voort de inheemse cultuur doordringen en de uitdrukking in gemeenschapsleven van geloof en liturgie mogelijk maken. Ik neem van deze gelegenheid gebruik om hier opnieuw te bevestigen dat een levende en verenigde Kerk de beste verdediging is tegen de verdelende werken van zekere sekten die verstrooidheid zaaien temidden van uw gelovigen en onzekerheid voor de inhoud van de christelijke boodschap.
 
De dankbaarheid van de Paus
9. Op het einde van deze vergadering, mijn geliefde broeders, uit ik mijn dankbaarheid voor wat is gerealiseerd in de verschillende delen van de pastorale actie; voor de goede Geest waarmede gij het volk van God leidt en voor uw sterke wil om de mensen te dienen, door het Evangelie te verkondigen dat iedereen redt die in Jezus Christus gelooft. (cf. Rm. 1,16) Ik spoor u aan voort te doen met vernieuwde toewijding in uw missie en vraag u mijn genegen groeten en zegen over te brengen aan uw priesters, religieuzen en de gelovigen, vooral aan de zieken en de ouderlingen die lijden onder welke ziekte ook; zij nemen altijd een speciale plaats in het hart van de Paus.
 
Wat de Paus daar zegde is uiteraard ook geldig voor ons.
 
Redactie.