Gescheiden, hertrouwd, mag ik de communie nog ontvangen?

Verschenen in POSITIEF nr. 461 -  APRIL 2016 

​In Kerk & Leven, dat ooit nog katholieke informatie wist te verspreiden, troffen we op bladzijde 11 van 18 november 2015, volgende vraagstelling aan:
"Ik ben gescheiden na een relatie waarin de liefde niet meer te reanimeren was en hertrouwd met een Joodse vrouw. Mag ik de communie nog ontvangen en nog godsdienstles geven?"
 
Wij mogen ervan uit gaan dat de vraag wordt gesteld door een leraar godsdienst. Is dit het geval dan is die vraag heel verwonderlijk. Als godsdienstleraar, die het vak onder de knie moet hebben, mag verwacht worden dat hij voldoende geloofskennis bezit en dat die vraag niet moet worden gesteld.
Waarschijnlijk ligt het in de bedoeling van K&L om positieve reacties los te weken bij de lezers en in het teken van de barmhartigheid, moet alles toch kunnen ...
 
De vraagsteller is gescheiden van de vrouw met wie hij een heilig en eeuwig verbond is aangegaan op het ogenblik van beider huwelijksbeloften. Door de consumatie van het huwelijk is dat bezegeld en duurt het voort tot één van de partners komt te overlijden. Er is geen andere mogelijkheid om tot scheiding van de twee partijen over te gaan. Dat een huwelijk onverbreekbaar is vinden we terug bij o.a. de evangelist Matteüs: Hij (Jezus) gaf hun ten antwoord: 'Hebt gij dan niet gelezen, dat de Schepper in het begin hen als man en vrouw gemaakt heeft en gezegd heeft: Daarom zal de man zijn vader en moeder verlaten om zich te hechten aan zijn vrouw en deze twee zullen worden één vlees. Zo zijn zij dus niet langer twee, één vlees zoals als zij geworden zijn. Wat God derhalve heeft verbonden, mag een mens niet scheiden.' ( Mat. 19, 4-6)
De vraagsteller blijft dus voor God gebonden aan de vrouw van wie hij is gaan scheiden. Hierdoor wordt de eenheid verbroken en Jezus voegde eraan toe: 'Ik zeg u dus: wie zijn vrouw wegzendt en een ander huwt, begaat echtbreuk; (en wie een weggezonden vrouw huwt, begaat echtbreuk)'
 
Wat zegt de Catechismus van de Katholieke Kerk over de trouw in de huwelijksliefde:
"Krachtens haar aard zelf eist de huwelijksliefde van de echtgenoten een onschendbare trouw. Dit volgt uit het feit dat de echtgenoten zich wederzijds aan elkaar geven. Liefde wil definitief zijn. Ze kan niet "tot nader order" zijn. "Juist als wederzijdse overgave van twee personen verplichten deze intieme vereniging, alsook het welzijn van de kinderen, de echtgenoten tot de algehele trouw; zij eisen hun onverbrekelijke eenheid." Het diepste motief vindt men in de trouw van God, aan zijn verbond, van Christus aan zijn Kerk. Het sacrament van het huwelijk maakt de echtgenoten bekwaam deze trouw tegenwoordig te stellen en ervan te getuigen. Door het sacrament ontvangt de onontbindbaarheid van het huwelijk een nieuwe en diepere zin. (CKK, 1646-1647)
En verder nog volgens de Catechismus van de Katholieke Kerk: "De gemeenschap komt tot stand door het huwelijksverbond, met andere woorden: door een onherroepelijk persoonlijk en wederzijds jawoord." Beiden geven zich definitief en totaal aan elkaar. Voortaan zijn ze niet meer twee, maar worden ze één vlees. De verbintenis die de echtgenoten uit vrije wil zijn aangegaan, legt hun de verplichting op deze gaaf en onverbreekbaar te bewaren. Wat God heeft verbonden, mag de mens niet scheiden. (Mc. 10, 9)
De trouw is de uitdrukking van de standvastigheid in het gestand doen van het gegeven woord. God is trouw. Het sacrament van het huwelijk voert man en vrouw binnen in de trouw van Christus aan zijn Kerk. Door de echtelijke kuisheid leggen de gehuwden tegenover de wereld getuigenis af van dit mysterie. (CKK, 2364-2365)
 
De liefde was niet meer te reanimeren zegt de vraagsteller. De vraag luidt dan wel: werd er voldoende aan gewerkt om tot een ommekeer te komen? Wij gaan hier geen beschuldigende vinger uitsteken naar de ene of andere partij. Maar wij kunnen ons wel afvragen of er al stiekem contacten waren met een andere partij vooraleer tot scheiding is overgegaan. Werd dat zomaar beslist van de ene dag op de andere? Hoeveel tijd is er verlopen vanaf het elkaar verlaten tot het sluiten van een tweede burgerlijk huwelijk?
Beslissen om een tweede burgerlijk huwelijk aan te gaan steunt dat op het voornemen van het nu beter aan te pakken? Zijn eigen fouten recht te zetten? Is men écht zeker dat er geen strubbelingen zullen komen met de nieuwe partner? Zal alles dan als koek en ei verlopen in dat tweede huwelijk? Waarom kon dat niet gebeuren in het eerste huwelijk dat tenslotte nog bestaande is? Speelt misschien de trots mee om elkaar niet te kunnen of willen vergeven en opnieuw een start te nemen?
 
Wat zal er gebeuren als de liefde uitdooft bij een van de partners van dat tweede huwelijk? Opnieuw een andere partij zoeken en weer een 'jawoord' uitspreken bij de burgerlijke stand? We kunnen ons tal van vragen stellen.
 
De leraar godsdienst moet toch beseffen dat hij door een tweede huwelijk in staat van zware zonde verkeert en dat hij vrijwillig de huwelijksgelofte die hij voor God is aangegaan heeft verbroken.
De communio is er niet meer en het sacrament van de communio, de Eucharistie, blijft hem onthouden zolang de situatie voortduurt. Hij is, zoals Jezus het heeft bevestigd aan de joden die Hem interpelleerden: een echtbreker. Dat hij is hertrouwd met een joodse vrouw doet niets ter zake.
Over zijn eerste vrouw wordt niets gezegd en wij kunnen ons alleen allerlei zaken afvragen. Als zij niet is hertrouwd en niet leeft "als" getrouwd met een man, dan mag zij wel de communie ontvangen, op voorwaarde dat ze in de goede staat verkeert. Dat is ook zo voor de andere gelovigen. Wanneer ze echter trouwt met een andere man of ermee samenleeft wordt zij echtbreekster, zoals ook Jezus heeft gezegd tegen de joden wanneer het huwelijk ter sprake kwam.
 
Mag hij nog godsdienstles geven? Die vraag ligt ook gevoelig, want onze tegenvraag zal zijn: hoe gaat hij de huwelijkstrouw uitleggen aan zijn leerlingen als hij zelfs niet meer mag communiceren?
Hij moet ook onderwijzen wat het sacrament van de verzoening inhoudt en dat hij dat zelf niet meer kan ontvangen zolang zijn situatie van echtbreuk voortduurt. Dat zijn al twee punten die op zijn programma staan voor het godsdienstonderwijs.
Volgens canon 803 van het Wetboek van Kerkelijk Recht moeten onderricht en opvoeding steunen op de principes van de katholieke leer; leerkrachten dienen zich te onderscheiden door rechtzinnigheid in de leer en degelijkheid van leven.
De situatie waarin die hertrouwde leraar verkeert stemt toch niet overeen met wat het wetboek oplegt.
Vandaag de dag zal men snel opwerpen dat we barmhartig moeten zijn. Waarmee er dan wordt bedoeld dat alles zomaar moet vergeven worden en dat de Heer oneindig barmhartig is. We herinneren hier aan de artikels van Monseigneur Léonard, emeritus-aartsbisschop, die wij ook over dit onderwerp aan het woord hebben gelaten. Barmhartigheid begint bij gerechtigheid.
In de huidige editie van ons maandnummer zal u ook een bijdrage aantreffen van kardinaal Caffara uit Milaan en die geeft een zeer duidelijke verklaring van de situatie van hertrouwde gescheiden katholieken.
Hoe men het ook draait of keert, hoe men de situatie probeert om te buigen, het feit is daar: de echt is verbroken die in God tussen de twee partijen werd gesloten. Alleen terugkeren naar de eerste situatie: het nog bestaande huwelijk dat onontbindbaar is en blijft kan de gescheiden hertrouwde helpen.
 
Lionel Nagels
Kard. Cardijnstraat 64 B 2
2840 Terhagen - Rumst.