Kardinaal Schönborn bespreekt “Amoris laetitia”

Verschenen in POSITIEF nr. 463 – JUNI 2016

​Enkele aandachtspunten uit zijn persconferentie
 
( ... )
Vooraleer over de inhoud te spreken, zou ik willen uitleggen waarom ik de Exhortatie met vreugde, dankbaarheid en sterke emotie gelezen heb. In het discours van de Kerk over huwelijk en gezin, bestaat dikwijls de tendens, misschien onbewust, een discours te houden over twee wegen, aangaande twee realiteiten in het leven ... Enerzijds, de huwelijken en gezinnen die in regel zijn, waar "alles goed gaat", alles "in orde" is, en daarna de "onregelmatige" situaties die een probleem stellen. Alleen reeds het woord "onregelmatig" suggereert dat een dergelijk en zo duidelijk onderscheid kan gemaakt worden.
Zij die zich in het kamp van de "onregelmatigen" bevinden, moeten leven met het feit dat zich in het andere kamp mensen bevinden die "in regel" zijn. Ik weet persoonlijk, door de situatie van mijn eigen familie, hoe moeilijk het is voor degenen die uit een "patchwork" gezin komen. Het discours van de Kerk kan kwetsen, het kan de indruk geven uitgesloten te worden. Paus Franciscus heeft zijn Exhortatie geplaatst onder het teken van een leidinggevende zin: "Het gaat erom iedereen te integreren (AL 297) omdat het gaat om een fundamenteel medelijden van het Evangelie: wij allemaal, wij hebben barmhartigheid nodig' "Laat degene onder u die zonder zonde is, het eerst een steen werpen" (cf Joh. 8,7). Wij zijn allemaal op weg, los van het huwelijk of de gezinssituatie waarin wij ons bevinden. Zelfs een huwelijk waar "alles goed gaat" is op weg. Het moet groeien, leren, nieuwe fases doormaken. Het kent zonde, tegenslag. Het heeft verzoening nodig en een nieuw begin en wel tot op gevorderde leeftijd . (cf. AL 297)
( ... )
De grote vreugde die dit document mij geeft, ligt in het feit dat het op een coherente manier, de kunstmatige, uitwendige en duidelijke scheiding overstijgt tussen "regelmatigen" en "onregelmatigen" en iedereen onder dit dringend verzoek van het Evangelie plaatst, dat de heilige Paulus verwoordt: "Zo heeft God allen in ongehoorzaamheid opgesloten om allen in te sluiten in zijn ontferming". (Rom. 11,32) Dit ononderbroken principe van "inclusie", is voor sommigen zeker een reden tot bezorgdheid. Spreekt men hier niet ten voordele van het relativisme? Wordt de zo dikwijls opgeroepen barmhartigheid niet te permissief? Bestaat er geen duidelijkheid meer in de grenzen die niet mogen overschreden worden, in situaties die objectief onregelmatig, immoreel moeten genoemd worden? Begunstigt deze Exhortatie niet een bepaalde laksheid, een "everything qoes"? Is de barmhartigheid van Jezus daarentegen dikwijls geen strenge en veeleisende barmhartigheid? 
 
Laten we dit verhelderen: paus Franciscus laat geen enkele twijfel bestaan over zijn bedoelingen en onze plicht: "Als christen kunnen wij niet nalaten het huwelijk aan te bieden en niet toe te geven aan de hedendaagse gevoeligheid, aan de mode of een minderwaardigheidscomplex tegenover het morele en humane verval. Wij zouden de wereld waarden ontnemen die wij kunnen en moeten aanbieden. Het heeft zeker geen zin, te blijven steken in een retorische aanklacht van de hedendaagse kwalen, alsof wij daarmee iets zouden kunnen veranderen. Maar het dient eveneens tot niets, krachtens het gezag standaardnormen op te leggen. Wij moeten een inspanning doen die verantwoordelijker en edelmoediger is, die erin bestaat de redenen en motivaties te geven om voor het huwelijk en het gezin te kiezen, zodanig dat deze personen beter voorbereid zijn om de genade te beantwoorden die God hen biedt". (AL 35)
Paus Franciscus is overtuigd dat de christelijke visie op huwelijk en gezin ook vandaag onveranderde aantrekkingskracht heeft. Maar hij eist "gezonde zelfkritiek": "Wij moeten nederig en realistisch zijn, om te erkennen dat onze manier om de christelijke overtuiging voor te stellen en met mensen om te gaan, soms hebben bijgedragen om datgene te veroorzaken waarover wij ons vandaag beklagen". (AL 36) "Wij hebben een theologisch en te abstract ideaal van het huwelijk voorgesteld, bijna kunstmatig opgebouwd, ver van de concrete situatie en de effectieve mogelijkheden van de reële gezinnen. Deze excessieve idealisering, vooral wanneer wij geen vertrouwen in de genade opgewekt hebben, heeft er niet toe bijgedragen om van het huwelijk iets te maken dat wenselijker en aantrekkelijker is, in tegendeel". (AL 36)
Sta mij toe een ervaring te vertellen van de Synode in oktober laatstleden: bij mijn weten, zijn twee van de dertien "kleine kringen" hun werkzaamheden begonnen met het noteren van ieders eigen gezinssituatie. Al vlug kwam het feit naar boven dat bijna alle bisschoppen of andere deelnemers aan deze "kleine kringen" in hun families geconfronteerd worden met thema's, zorgen, onregelmatigheden, waarover wij op de Synode eerder abstract gesproken hebben. Paus Franciscus nodigt ons uit over onze families te spreken "zoals ze zijn". En nu, het prachtige van deze synodale weg en zoals ze met paus Franciscus doorgaat: dit sober realisme over de gezinnen "zoals ze zijn" verwijdert ons helemaal niet van het ideaal! Integendeel.
( ... )
Paus Franciscus spreekt over een diep vertrouwen in het hart en het heimwee van de mensen. Zijn stellingnamen over opvoeding drukken dat zeer goed uit. Daarin merkt men de grote traditie van de jezuïeten aangaande opvoeding tot persoonlijke verantwoordelijkheid. Hij spreekt over twee tegengestelde gevaren: laisser faire en de obsessie alles onder controle te willen hebben en te domineren. Enerzijds is het waar dat "het gezin niet mag nalaten een plaats te zijn van bescherming, begeleiding, oriëntatie . . . Men dient altijd waakzaam te zijn. Verwaarlozing is nooit gezond". {AL 260) Maar waakzaamheid kan te overdreven worden. 
( ... )
In 'dezelfde gedachtegang, spreekt paus Franciscus dikwijls over het vertrouwen in het geweten van de gelovigen: "Wij zijn geroepen gewetens te vormen, maar wij mogen niet beweren dat wij hun plaats kunnen innemen". (AL 37) De grote vraag is natuurlijk te weten hoe het geweten te vormen? Hoe komen tot wat het sleutelbegrip is van heel dit grote document, om de bedoelingen van paus Franciscus juist te begrijpen: "persoonlijke onderscheiding", vooral in moeilijke, complexe situaties? "Onderscheiding" is een centraal begrip in de lgnatiaanse Oefeningen die moeten helpen om Gods wil te onderscheiden in de concrete levenssituaties. Onderscheiding brengt mensen ertoe een rijpe persoonlijkheid te verwerven en de christelijke weg wil een hulp zijn om deze persoonlijke rijpheid te bereiken: niet om automaten te vormen die van buitenaf geconditioneerd worden, van op afstand bediend, maar personen die gerijpt zijn dankzij hun vriendschap met Christus. Alleen daar waar deze persoonlijke onderscheiding gerijpt is, is het mogelijk tot "pastorale onderscheiding" te komen die belangrijk is, vooral "ten overstaan van situaties die niet ten volle beantwoorden aan wat de Heer ons aanbiedt". (AL 6) Het achtste hoofdstuk spreekt over deze "pastorale onderscheiding"; een hoofdstuk dat wellicht van groot belang is voor de publieke opinie, de opinie binnen de Kerk, maar ook voor de media.
 
Rome (ZENIT.org)
2016-04-9
(Vert. Maranatha-gemeenschap.)