BESCHOUWINGEN OMTRENT Amoris laetitia

Verschenen in POSITIEF nr. 464 – SEPTEMBER 2016

Nu ook conservatieven van niveau, zoals Robert Spaemann en enkele kardinalen, verzet aantekenen tegen de kleine opening die Amoris laetitia in voetnoot 351 heeft geschapen voor enkele bijzonder schrijnende gevallen waarin van een persoonlijke schuld van betrokkene aan de schipbreuk van een huwelijk geen sprake is, wil ik, die mezelf als conservatief beschouw, wel eens het halfslachtige optreden van Jezus aan de kaak stellen bij zijn ontmoeting met die beroemde overspelige vrouw waar Hij tal van gelovigen mee op het verkeerde been heeft gezet. In plaats van zich constructief op te stellen tegenover waakzame handhaving van de onfeilbare wet van Mozes koos Jezus voor een lafhartige vlucht in het vage concept van barmhartigheid, waardoor in de loop der eeuwen tal van vrouwen zijn gaan denken, dat een slippertje op zijn tijd best door de beugel kan.
Hij heeft er dan wel aan toegevoegd, dat ze niet meer mocht zondigen, maar zo was de toon toch gezet voor een vertroebeling van de duidelijke wetstekst in de richting van verandering, die het wetsgeleerden onmogelijk maakt nog ondubbelzinnig aan hun studenten uit te leggen hoe de enig ware God het precies gehad zou willen hebben.
Wat dacht die Jezus eigenlijk wel? Dat hij méér was dan Mozes? Zo is toch het hek van de dam!
Als Hij zijn uitdagers een lesje wilde lezen door te vragen naar die eerste steen, dan had Hij na hun beschaamde vertrek toch wel een hartig woordje met dat vrouwmens kunnen spreken over de straf die zij verdiende. Jezus schreef met een vinger in het zand in plaats van met beide handen stenen te pakken en alsnog te doen wat Hij verplicht was te doen volgens de letter van de wet.
Het wachten is nu op een strenge profeet die de regels weer aanscherpt en het verderfelijke voorbeeld van die barmhartige Jezus de wereld uit helpt. Zouden we heel dat Evangelie met al die aanstootgevende verhaaltjes voor alle zekerheid maar niet beter meteen op de index plaatsen?
 
Hierboven de tekst van Ben Hoffschulte, Leuven 17 juni 2016, in KN.
 
Onze voorzitter gaf de volgende reactie:
 
Ben Hoffschulte's parodie op het diepzinnig hoofdstuk Joh. 8, 1-11 en de vergelijking met voetnoot 351 van Amoris laetitia toont inderdaad wat gaat gebeuren. Het gaat om de banalisering van de tragiek van de huwelijksontrouw en de boosaardigheid ervan. Bij Jezus gaat het helemaal niet om de straf die de "wet van Mozes" voor zulk groot onrecht, met name het bedriegen van de echtgeno(o)t(e) had voorzien, als 'overdreven' te taxeren. Integendeel, Jezus stelt eerst orde op zaken in de zonde: het gaat om de boosheid die wortels schiet in het hart van de mens. Het zondige van de mens gaat om "het kijken om te begeren, heeft reeds overspel gepleegd 'in zijn hart'". (Mat. 5,27-28) Door de klemtoon te leggen op de ethiek van de blik plaatst Jezus de louter legalistische ethiek onder kritiek. Maar Hij duidt ook op de ernst van "overspel in het hart" voor mannen die door gelijk welke vrouw te begeren reeds schuldig zijn aan overspel. Hoeveel mannen vinden porno in film niet banaal? En laten zo het begeren in hun hart toe? Dat daarna in de realiteit ook het drama van het lichamelijk overspel plaats vindt, begint bij dit overspel van het hart. Zet dus bij porno de knop af!
 
Ik ben verontwaardigd over de wijze waarop Hoffschulte als jurist het Evangelie en de Exhortatie interpreteert. De ernst van het probleem van voetnoot 351 bestaat hierin dat mensen zoals Hoffschulte en ook Mgr. Delville van Luik met name denken en een interpretatie toelaten, dat 'uit iets kwaads iets goeds zou kunnen voortkomen', zoals de situatiemoraal het voorziet. De situatiemoraal werd in Veritatis splendor, 79 en volgende heel genuanceerd weerlegd. Dat is de reden waarom velen dat document van het leergezag afwijzen. De moraal oprekken van Amoris laetitia is kwalijk en tegen de pastoraal van barmhartigheid die Paus Franciscus voor ogen heeft.
 
Dr. Luc Kiebooms
KN 24 juni 2016.
 
Hierna volgt het antwoord van Ben Hoffschulte.
 
Geachte heer Kiebooms,
 
In uw brief in KN25 over Amoris laetitia noemt u mijn reactie in KN24 terecht een parodie, maar u behandelt die vervolgens als serieuze exegese die getuigt van een situationistische ethiek. Ik moest eerlijk gezegd even nakijken wat het situationisme precies behelst en ik zou mijzelf niet direct als een aanhanger van die school beschouwen, hoewel er situaties denkbaar zijn waarin een bepaald verzuim niet als zonde kan worden aangerekend, al is die dat strikt genomen wel.
 
Met het oog van de rechtsfilosoof zou ik echter zeggen, dat de bewuste evangelietekst (Joh. 8,1-11) vooral gaat over een omkeer in het vervolgingssysteem, dat menselijke samenlevingen van nature zijn. Jezus doorbreekt het mimetisme van de vervolgers en zegt zoveel als: 'Kijk eerst eens naar jezelf en kom dan nog eens terug'. Reken maar, dat die afgedropen wetsgeleerden het er niet bij hebben laten zitten en verder stemming tegen Jezus bleven maken. Misschien was Saul/Paulus wel een van hen en heeft hij Jezus van zoiets als situationisme beticht. Ik ben gewend geraakt aan exegese volgens de mimetische theorie van René Girard en lees overal de sporen van vervolging en zondebokken, maar dat houdt niet in dat ik vóór overspel ben. Ook stelt u mij op één lijn met Mgr. Delville van Luik. Wel, ik heb niet de eer hem te kennen, maar hij heeft wel aan de Gregoriana gestudeerd en het zal dus wel als compliment zijn bedoeld. Het spijt me, dat mijn parodie u heeft verontwaardigd. Dat was niet de bedoeling. Het was mij erom te doen te laten zien wat de consequenties van overdreven waakzaamheid kunnen zijn.
 
Met vriendelijke groeten,
 
Ben Hoffschulte.
 
Het is wel duidelijk dat de rechtsfilosoof de inhoud van Veritatis splendor niet kent en zeker niet onderschrijft.
​