De ziekencommunie, kracht bij kruis

Verschenen in POSITIEF nr. 465 – OKTOBER 2016

​De zorg voor zieken is van oudsher een van de voornaamste taken van de Kerk. Het uitreiken van de heilige communie aan hen die vanwege hun gezondheid niet in staat zijn om zelf de Eucharistie met de verzamelde geloofsgemeenschap mee te vieren is van bijzondere waarde.
Op de eerste plaats wordt zo tot uitdrukking gebracht dat medegelovigen met de zieken in hun midden meeleven, maar minstens zo belangrijk is dat door de communie de zieke zich getroost en gesterkt mag weten, omdat hij of zij zo op bijzondere wijze verbonden is met de lijdende Christus.
 
In het altaarsacrament komt de Heer, Hij die op het kruis lijden en dood heeft overwonnen en in ons hart de hoop heeft gelegd van nieuw en eeuwig leven, ons met zijn mateloze liefde tegemoet. In het geconsacreerde brood is Hij werkelijk aanwezig. Daarom dient het overbrengen en uitreiken van de heilige communie op waardige wijze en met de grootst mogelijke zorgvuldigheid te geschieden.
Het uitreiken van de ziekencommunie aan hen die niet naar de kerk kunnen gaan, geschiedt bij voorkeur door een priester of diaken. Zo wordt optimaal tot uitdrukking gebracht dat de zieke in kwestie deelt in het brood dat de gelovigen als gave tijdens de eucharistieviering hebben aangedragen en dat in de kracht van de heilige Geest het Lichaam van Christus geworden is.
De ziekencommunie kan ook aan een leek worden toevertrouwd, die dan als buitengewone bedienaar wordt aangemerkt. Het spreekt vanzelf dat de keuze van de buitengewone bedienaar zorgvuldig en gewetensvol moet worden gemaakt en dat de persoon in kwestie een zekere vorming moet krijgen met het oog op wat van hem of haar verwacht wordt. In aanmerking komen betrokken en echt gelovige parochianen van wie vaststaat dat Onze Heer bij hen in goede handen is. Het is mogelijk dat ze voor het vervullen van deze taak een officiële aanstelling voor langere tijd van de bisschop krijgen. In de praktijk is het gebruikelijk dat de pastoor eenmalig aan een leek toestemming geeft om de ziekencommunie uit te reiken. In dat geval kan volstaan worden met een korte zegeningsformule zoals ook voor de leken die in de kerk helpen bij het uitreiken van de communie: "Moge de goede God u zegenen om het Lichaam van onze Heer Jezus Christus uit te reiken aan uw broeders en zusters". De door de pastoor verleende toestemming kan niet 'doorgegeven' worden aan iemand (bijvoorbeeld een familielid).
Uit het voorgaande volgt logischerwijze dat het ook niet de bedoeling is dat partners of familieleden van de zieke, zonder voorafgaand overleg met de pastoor of diaken, zelf de heilige communie vanuit de eucharistieviering meenemen. Het overbrengen van het Lichaam van Christus dient met gepaste eerbied te gebeuren in een speciaal daarvoor bestemde en gezegende pyxis. Het behoort tot de taak van de priester en diaken dit te doen. In dat geval verdient het de voorkeur dat deze hierbij de stola draagt. Voor het overbrengen en uitreiken van de ziekencommunie geldt voor gewone en buitengewone bedienaren dezelfde richtlijn: "Men dient de Eucharistie direct over te brengen naar de plaats waar het uitreiken plaatsvindt en bij het communie-uitreiken dient men de daarvoor voorziene teksten van de Kerk te gebruiken. Bij aankomst gaat men onmiddellijk over tot de ritus van het uitreiken van de communie"
 
Gesprekken vooraf over bijvoorbeeld de toestand van de zieke, hoe welgemeend en goed bedoeld ook, dienen dus achterwege te blijven. De zieke (of de gezinsleden c.q. de familie) wordt gevraagd de nodige voorbereidingen te treffen, bij voorkeur in de vorm van een tafeltje met kleedje met een crucifix en kaarsen. Tenzij de toestand van de zieke zulks onmogelijk maakt blijft de bepaling van kracht dat wie de communie ontvangt zich een uur voordien dient te onthouden van het nuttigen van voedsel en drank. De ritus van het communie uitreiken kent het volgende verloop: opening en begroeting - schuldbelijdenis - Schriftlezing (het evangelie van de dag of een andere toepasselijke evangelieperikoop) - Onze Vader - uitreiken communie (waarna stilte voor persoonlijke dankzegging en gebed - slotgebed en zegen.
 
Diocesane commissie Liturgie
's-Hertogenbosch.