De engelen in de Syrische Traditie Deel 1 (vervolg)

Verschenen in POSITIEF nr. 471 - APRIL 2017
​
Vorige maand hebben wij een eerste deel van deze tekst aangeboden. Wij vervolgen nu met het tweede deel.

​Een engel begeleidt elke mens gedurende zijn leven, vanaf zijn geboorte tot aan zijn dood. Het is hij, die bij de dood, de ziel van het lichaam scheidt om haar te leiden naar de plaats, haar aangewezen door de Schepper:
De levende [= engel] evolueert samen met de mens, wiens bestaan kort is, en hij blijft voortdurend aan het hoofdeinde van zijn bed tot op de dag van zijn dood. Het is hij die de ziel zelf scheidt, zijn verwante, van de ledematen, want het is hij die haar leidt naar de plaats, bevolen door de Schepper.
Ze hebben een eschatologische functie bij de opstanding uit de doden: men zal de hele schepping en de mens in het bijzonder zien toetreden tot een toestand van onsterfelijkheid. De engelen zullen hierbij een rol spelen:
(Paulus) schreef ten behoeve van ons, dat zij rusten en ook dat ze zullen werken wanneer wij de vergankelijkheid zullen verlaten en de glorie zullen bekleden. Heel de schepping zal met hen werken, en zij met haar wanneer de dag van de geboorte onder de doden zal zijn gekomen. Zij zullen bezig zijn en zwoegen met de redeloze schepselen in die hoop, de hoop van haar vernietiging ... Zij wachten elke dag met de goede hoop dat onze leven zal worden gered, en zij zijn zeker dat te bekomen door hun daden.
Over hun kennis:
Hij strekte Zijn schepping over 6 dagen, hoewel Hij er geen behoefte aan had, om Zijn macht te tonen aan geestelijke wezens en dat Hij het is die alles heeft geschapen. Hij leerde hen door het prachtige licht te scheppen dat de Schepper een wezen kan maken uit het niets. De kring van de zon en de schepping van de maan leerde hen dat Hij zelfs een wezen kan veranderen in een ander. Hun koren riepen bij het zien van een groot wonder: ' de realisatie gebeurt tegelijkertijd met het bevel'! Door zijn scheppingen leerden ze de macht van zijn scheppingsvermogen, en zij geloofden dat Hij alleen zonder begin is. Door zijn bevel kregen ze de macht om alles te bezoeken en hun vergaderingen regelden de acties der aardse wezens. Hij vertrouwde hen grote rijkdom toe, als aan betrouwbare mensen, Hij maakte hen de leiders der stervelingen. Zij verwierven geestelijke heerschappij over alles wat bestaat, een teken van zijn macht gaf Hij hen, de mogelijkheid om glorie (te brengen).
Homilie 34 over het begin en Gods Wezen: "De engelen zijn geschapen de ochtend van de 1° dag, samen met de hemel en aarde. Tijdens de uren dat de duisternis zich over de schepping uitstrekte, vroegen ze zich af hoe zijzelf en alle andere dingen tot het bestaan waren gekomen. Toen Hij die geen stem heeft Zijn stem deed horen: 'Dat de wereld zij!', begrepen ze dat het Gods teken was dat het hele universum had geschapen. Ziende dat het bevel was gerealiseerd zonder vertraging, riepen ze uit: 'Gezegend de Schepper die het licht heeft gemaakt'!"
Naar het voorbeeld dat God hen gaf door Zijn eigen lof te bereiden, verheerlijkten, bewonderden, loofden en prezen zij Hem die het licht schiep; zij beleden, geloofden en getuigden van de kracht van Gods Wezen. Toen kwam de duisternis, zij overwogen de macht van de Schepper en bogen hun nek om Zijn juk te dragen.
Het werk van de 2e dag, de schepping van het firmament, gaf de engelen een nieuwe gelegenheid zich te verwonderen en te bewonderen. Zij begrepen dat het goddelijk teken iets kon scheppen uit iets of uit het niets. God kon, natuurlijk, alle werken die Hij wilde maken in een oogopslag maken. Het feit dat Hij zijn scheppende activiteit over 6 dagen verdeelde had geen ander doel dan het onderricht der engelen.
De diepste reden waarom God de dingen heeft geschapen, de verborgen zowel als de zichtbare, was Zijn liefde; het is deze liefde die aan de engelen openbaarde hoezeer God het werk van Zijn handen wil behoeden tegen alles wat het kan schaden. Daartoe delegeerde Hij een deel van zijn macht aan de hemelse wezens en gaf hen de opdracht toezicht te houden op de natuur en de menselijke geschiedenis. Hoewel hun toezicht al 6000 jaar bestond, zijn de engelen nooit afgeweken van hun liefde tot hun Schepper.
 Doxologie:
Bewonderen we de macht van Zijn wil meer die in hen (engelen] is, want Hij kan het werk van Zijn handen versterken [engelen] opdat ze de orde zou handhaven! - Dat de aanhoudende kracht van zijn vertrouwden (engelen] Zijn macht loven, en dat ze onophoudelijk de kroon van dankbaarheid voor zijn hulp weve!
Samengevat: Narsaï interpreteert het scheppingsverhaal als volgt: In het begin van de 1° dag schiep God, samen met hemel en aarde, de engelen, het lucht, het water, het vuur en de duisternis. Ze vroegen zich af hoe ze tot het bestaan waren gekomen. 12 uren later deed Hij Zijn stem horen: 'er zij licht'. Daar dit gebod zich onmiddellijk realiseerde en zonder enige vertraging, begrepen de engelen dat Hij het was die hen en alle andere dingen had geschapen. De lof die God richtte aan het licht was niet bedoeld om het licht zelf te prijzen, maar eerder om de engelen te leren Hem te loven. 12 uren later kwam de duisternis terug. Met de opeenvolging van duisternis en licht, dag en nacht, eindigde de 1° dag van de schepping. Zo werden zij getuigen van Gods scheppende activiteit, ze zijn onderricht over zijn macht, ze hebben die aanschouwd en bewonderd en hebben Hem geloofd.
Het feit dat het werk van de schepping 6 dagen duurde doet geen afbreuk aan Gods almacht; het wijst op de zorg die God voor de rationele wezens draagt: ze kunnen inderdaad leren van de prachtige orde die soeverein heerst in de schepping. Aan deze rationele wezens vertrouwt God de verantwoordelijkheid toe, met Zijn hulp, de kosmos te handhaven. Hier zien we Gods liefde die zich aan hen openbaart en hen tot zijn medewerkers maakt om de schepping van alle kwaad te beschermen. Daartoe geeft God van zijn macht aan hen. Vanaf dat tijdstip controleren ze de natuur en de geschiedenis zonder tekort te schieten in hun liefde voor de Schepper.
Pseudo-Dionysius de Areopagite (5e-6e eeuw), waarschijnlijk Syriër. Van hem komt de verdeling der engelen in drie series van koren: serafijnen, cherubijnen en tronen; heerschappijen, machten en krachten; vorsten, engelen en aartsengelen, allemaal namen genomen uit de bijbel. In de Syrische traditie worden de engelen op aarde, vooral in de liturgie, vertegenwoordigd door de diakens. Er zijn 3 rangen in de kerkelijke hiërarchie, het episcopaat, het priesterschap, en het diaconaat. Elke rang heeft drie afdelingen. Hier volgt het schema:
 
catholicos -patriarch-cherubijnen
chorbisschop-heerschappijen
diaken -vorsten

metropoliet -serafijnen
visitator (deken)-machten
subdiaken-aartsengelen

bisschop-tronen
priester-krachten
lezer-engelen

 
Thomas, Bisschop van Marga (9e E): Boek der Gouverneurs, vooral over de geschiedenis van zijn klooster.
Hij vertelt van een visioen van een engel aan mar Maran-Alleh die zichzelf voorstelde als de beschermengel van de bisschoppelijke zetel die de straf van God aankondigde over hen die zich aan onkuisheid bezondigden:
Ik ben de engel van de Heer die deze apostolische stoel van Arbel bedient... Ik ben de engel die u begeleid heeft in geheel uw bestuur, en al degenen die u vooraf zijn gegaan, en ik zal al die u opvolgen begeleiden tot aan het einde, en totdat de tijd zal ophouden en zal vernietigd worden: ik ben een deelnemer met u in hun bestemming.
In hoofdstuk 7 verhaalt hij hoe een engel zijn vlucht belette uit zijn kloostercel door middel van vuur.
Adisho bar Brika (+ 1318), laatste belangrijke auteur van de Chaldeeuwse traditie, in het Latijn Ebed lesu; Metropoliet van Soba, theoloog en canonist; redacteur van een geloofssynopsis, Marganitha, De Parel: "Eerst schiep Hij de engelen, de hemel en de vier elementen, het licht en de planeten". Verder is er sprake van de engel gezonden naar Maria voor de boodschap. Ook herneemt hij de parallel tussen de negen hemelse en aardse koren.
Laat ons tenslotte nog de canonieke literatuur raadplegen:
5de  canon van Catholicos lso Yahb 'dat sommigen onder de gelovigen, zelfs priesters, leraren der gelovigen, weigeren vrede onder elkaar te maken, zelfs in Gods tempel, in de plaats van verzoening en barmhartigheid':
Wij geloven dat op het tijdstip van het opdragen van het Offer het altaar omgeven is, ter ere van het lichaam en bloed van de Majesteit, door de dienaren die vuur en geest zijn, die het geestelijk en plechtig begeleiden met hun lofzangen, en die hun nek buigen in vrees en liefde.
We vinden een mooie geloofsbelijdenis in de brief van Patriarch George aan de priester Mina (680):
Wij belijden één God van waarheid, eeuwig Wezen, oneindig, zonder voorafgaande, Schepper, Bestuurder en Heer van alle zichtbare en onzichtbare dingen, redelijke en waarneembare, geestelijke en lichamelijke; die meer verborgen en verheven is in Zijn Natuur boven de geesten dan de geesten voor ons verborgen zijn ... Toen onze goede God, oneindig, eeuwig, en zonder begin de goedheid van Zijn wil wou openbaren, bracht Hij tot het bestaan, door het almachtig plan van Zijn wil, het schepsel dat op geen enkele manier bestond, ik wil zeggen: de hemel hierboven, en de aarde, hier beneden: de twee uitersten van de schepping, het kleed dat alle wezens omhult; en in het midden schiep Hij onmiddellijk en deed Hij door zijn macht ontstaan en volgens het plan van Zijn wil: water en lucht, vuur en duisternis, met de engelen die levend zijn, redelijk, verstandelijk. Twaalf uren lang verbleven de geestelijke naturen, evenals alle geschapen naturen in de duisternis. Om de engelen te onderrichten zei onze goede God: 'Er zij licht'; en onmiddellijk, samen met het woord, ontstond de wonderbare natuur van het licht, en de geestelijke wezens waren in bewondering en waren enthousiast om de Maker van het licht te loven; zoals God zelf de rechtvaardige Job leert, zeggende: 'Toen ik de sterren van het firmament schiep, riepen en prezen al mijn engelen Mij' ... Zo herstelde God achtereenvolgens, op de meest bewonderenswaardige en verstandigste manier, als voor de instructie der redelijke geesten die Hij eerder had gemaakt, de verwarring en instabiliteit van het wezen, dat gewoon was gemaakt. Hij voltooide de versiering en samenstelling van het heelal in zes dagen; niet dat Hij deze tijd nodig had, maar voor onze instructie, rationele wezens, volgens het boek van de schepping zelf dat God door de hand van Mozes schreef, dat Hij gaf voor het onderricht van de wereld, dat volstaat voor hen die het overwegen, en dat bovendien Uwe Excellentie kent.
Deze naturen, oorspronkelijk gemaakt met een eenvoudig teken en plotseling gekomen tot het bestaan, degenen die vervolgens in een tijdsbestek van zes dagen door Gods bevel zijn tot stand gebracht, voor de instructie der rationele wezens, hebben aangetoond en tonen voldoende de grootheid van de macht, de voortreffelijkheid van de wijsheid en de rijkdom van Gods goedheid. Hij beval dat het firmament in het midden der wateren zou zijn en scheidde de wateren van boven van die van onder. Hij beval vele andere soortgelijke dingen, en alles is gemaakt volgens de kracht van zijn wil.
Na alle schepselen, vóór onze schepping, deed onze goede God een bewonderenswaardig woord horen, omtrent de mens alleen, die ons vernederd stof verheft: 'Laat Ons de mens maken naar ons beeld en gelijkenis.' Dit horend, waren de geestelijke naturen verbaasd en verrast: 'Wie is dan degene die geschapen gaat worden, dat zo'n woord uitgesproken wordt omtrent hem?' Toen zij het lichaam dat gevormd werd uit de aarde, zagen, en de ziel die gemaakt werd door Gods adem en die van dezelfde natuur is als zij, door zijn vitaliteit, intellect, verstand, onsterfelijkheid, spiritualiteit en heerschappij over zichzelf en zijn wil. (Toen ze zagen dat) de mens die van dezelfde natuur is als zij door zijn ziel, terwijl hij van dezelfde natuur is als de materiële wezens door zijn lichaam, zodat in hem heel het geestelijke en lichamelijke schepsel blinkt, schittert, en verenigd is. (Toen ze zagen) dat hij werd aangesteld als heerser, meester en koning over heel de aarde, en dat zijzelf, geestelijke wezens, het bevel kregen om alle dingen, nuttig en voordelig voor de mens, uit te voeren, bewonderden ze nog meer Gods wijsheid en verheugden ze zich in de waardigheid van zijn beeld, vanwege zijn verwantschap met hen.
Maar er waren er onder de engelen die integendeel opgewonden waren door jaloezie en boosheid en die zich lieten meesleuren in de afgrond van hoogmoed en van minachting voor de mens. Toen onze goede God dit zag, beroofde Hij hen van hun eer en ontnam hen hun macht, d.w.z. de Lasteraar, die voorbestemd was als vorst van de lucht, en die van zijn troepen die sinds dan verdreven zijn uit zijn aanwezigheid en beroofd van hun eer. In plaats van het dienen van God, en van de engelen-naam en eer, erfden ze de opstand en satanische naam van duivels en demonen. Zij trachtten en trachten de mensen te verleiden om hen te doen vallen in de afgrond van hun boosheid en ongehoorzaamheid aan God, zoals ze het gedaan hadden ten opzichte der eerste mensen, Adam en Eva, de voorouders van het menselijk geslacht, die door de geslepenheid van hun boosheid, zich schuldig gemaakt hadden aan het overtreden van Gods gebod.
Daar de vervolmaking van de wetenschap in de geschapen wezens, die plotseling werden geschapen, niet kon bereikt worden zonder onderricht, en het niet gemakkelijk was voor hen, wier kennis minimaal was, dit onderricht te bereiken en dit onderricht te krijgen buiten alle ervaring, verandering, opeenvolgende voorbeelden, vormde onze zeer barmhartige God en bracht Hij met wijsheid tot stand, voor de instructie der rationele wezens, geestelijk en lichamelijk, d.w.z., engelen en mensen, deze zeer gevarieerde wereld, zeer veranderend, zeer afhankelijk van ervaring en frequente tegenstellingen en tegenstrijdigheden, om de ervaring en uiting van de vrije wil en de adel van de wil van alle redelijke en intellectuele wezens te dienen. Van generatie op generatie heeft Hij de wereld nuttige wetten gegeven, waarmee we op gepaste wijze onze wil, onze kwaliteit en toewijding kunnen bewijzen; zodat, door de onderwerping aan onze Schepper en Weldoener, we onze toewijding tonen in onze eigen plannen, en dat het duidelijk wordt dat we meesters van onze wil zijn, door te kiezen wat we willen, wij net zo goed als de engelen.
Maar onze goede God voegde aan zijn wetten goede beloningen voor wie Hem gehoorzamen en beteugelde op angstaanjagende wijze, overeenkomstig met wat de rechtvaardigheid vereist, hen die Hem niet gehoorzamen, de engelen door het verlies van hun eer de beroving van hun macht, en wijzelf, door de dood, die de zwakte van ons hart aantoont.
Omwille van de wispelturigheid en de vrijheid die hij ons had gegeven, zoals aan de verstandige engelen, hebben vele dwalingen zich onder ons verspreid ... Kondigde Hij aan de mensen de komst aan van Degene onder hen die hen het heil zou moeten bezorgen: Hij, in wie Zijn Godheid zou wonen en waardoor hij de vernieuwing van de hele wereld van geestelijke en lichamelijke wezens zou volbrengen.
Syrische mystiek: Eremieten en engelen:
Ongehuwden voor God, priesters, vreemdelingen, martelaren, ihidaye (enkelingen) en 'zonen en dochters van het verbond' (voorlopers van monniken) zijn als engelen in de hemel.
Volgens patriarch Severus van Antiochië neemt de praktijk van het monnikendom de zonden weg, maar het uiteindelijk doel is de terugkeer naar onze oorspronkelijke staat.
Efrem: De uiteindelijke bestemming van de mens is te worden als engelen. Monniken worden beschouwd als aardse engelen, beschermd en bijgestaan door de hemelse engelen. Dit verklaart de verleiding der bergen op de kluizenaars. De engelen, 'die van boven', in de oude Syrische kosmologie, wonen in de bovenwereld, waarvan de berg Qardu de basis is. Reeds op aarde anticiperen engelachtige monniken deze engelachtige realiteit. Zij zijn als de engelen. Hoever gaat die identificatie in de teksten der kerkvaders?
Voor Theodoret van Cyrus gaat het slechts om een vergelijking tussen de monniken en engelen.
St.-Johannes Chrysostomus schijnt dit standpunt te bevestigen. Hij zegt dat maagden niet kunnen opstijgen naar de hemel zoals engelen, omdat hun vlees hen tegenhoudt, maar ze kunnen sommige voorrechten der engelen hier genieten. Ze zijn de gelijken der engelen want, zoals zij, wonen ze in de hemel.
Dit voorzichtig standpunt is het teken van een wijze theologie in reactie tegen bepaalde excessen. Volgens Theodoret zou een diaken Simeon Stylites hebben gevraagd: "Ben je een mens of een onstoffelijk wezen?" Dus was bij de bevolking een identificatie der monniken en engelen algemeen aanvaard. Trouwens heeft Syrië een belangrijke ontwikkeling van de aanbidding der engelen gekend, wat reacties uitlokte bij de kerkelijke hiërarchie. De inscripties XMG (Christ, Michael, Gabriel?) getuigen van een engelencultus.
Monniken moeten onophoudeiijk bidden zoals de engelen. Staan is de gebedshouding der engelen en van de verrijzenis. Hun levenswijze is een voortdurende lofprijzing van God: "Zij worden gezellen der engelen en wedijveren met hen in elke daad. De engelen in de hemel hebben geen enkel bezit en doen niets anders dan Gods lof zingen" (St.-Efrem).
Liber Graduum: Ze zijn als engelen in de hemel omdat ze gedurende gans hun leven het leven van verrezen zielen trachten te manifesteren. Zij huwen niet en hebben geen interesse in aardse dingen.
Theodoret: Zij zijn als engelen omdat ze vrij blijven van alle aardse zorgen, hun passies zijn volledig verstorven voor God.
Het heremiet leven maakt de kluizenaar een bewoner van de hemelse wereld. De hemel is, in zekere zin, identiek met de innerlijke toestand van hen die een godvruchtig leven leiden. Daarom worden de engelen geïdentificeerd met hen die geestelijke zuiverheid willen bereiken op aarde. Volgens Johannes de Eenzame maken de engelen door hun totale integriteit de fysieke en geestelijke werelden één. Ze zijn onsterfelijk omdat, door hun integriteit, ze al verrezen zijn. De kluizenaar wordt dus geroepen tot een engelachtig, hemels leven. Hij moet de paradijselijke staat herstellen. Heremiet spiritualiteit was identiek aan de spiritualiteit van de hele Syrische kerk en werd daarom voorgeschreven aan allen die Christus wensen te volgen. Samengevat: de terugkeer naar de hemelse wereld is er één met een algemene restauratie van het beeld van God in de mens.
E.P. Robert Matheus
 
Dit is de neerslag van de  conferentie van E.P. Robert Matheus over de Engelen in de Syrische Traditie. Wij hebben de tekst gesplitst omwille van de lengte en dit is het slot van de eerste conferentie over dit onderwerp. Later volgt nog een neerslag van een tweede conferentie over de Engelen in de Syrische Traditie. 
​