Onze korte Conciliegeschiedenis : De Voorbereiding

Verschenen in POSITIEF nr. 67 – DECEMBER 1976 

​Zondag 25 januari 1959 had paus Johannes XXIII een oecumenisch concilie aangekondigd. De eerste volgende maanden kreeg men de indruk, wanneer men de uitspraken van de Heilige Vader volgde en L'Osservatore Romano las, dat er een herenigingsconcilie bedoeld was. Nadat men enkele niet al te positieve reacties van Orthodoxe en protestantse zijde had kunnen waarnemen, begon de paus te spreken over een hernieuwingsconcilie. Het concilie zou een interne aangelegenheid zijn van de katholieke kerk om daarna dan de “afgescheiden broeders” uit te nodigen hun plaats in de moederkerk terug in te nemen. 
 
Hoewel het opzet van het concilie nog vaag bleef, wist men nu toch reeds dat het geen herenigingsconcilie zou zijn zoals dat van Lyon (1274) of dat van Florence (1439). 
 
De voorbereiding kon nu beginnen. Op 16 mei 1959 stelde de paus een vóór voorbereidingscommissie (antepraeparatoria) in en had het concilie virtueel reeds een aanvang genomen. 
 
Deze commissie had als opdracht : De noodzakelijke contacten opnemen met het katholiek episcopaat om raad en voorstellen te ontvangen, de voorstellen van de Romeinse congregaties verzamelen, de algemene lijnen van de te behandelen onderwerpen uitwerken, na ook de mening gehoord te hebben van de faculteiten van theologie en kerkelijk recht, voorstellen doen omtrent de samenstelling der verschillende organen (commissies, secretariaten, enz.) welke dan de nadere voorbereiding van de werkzaamheden moeten verzorgen, waartoe het concilie geroepen is. 
 
Deze commissie stond onder het beheer van de staatssecretaris van de paus, Mgr. Tardini. Met uitzondering van de Franse dominicaan pater Philippe waren alle leden Italianen. 
 
De commissie hield op 30 juni haar eerste vergadering onder voorzitterschap van de paus en in zijn bibliotheek. De Heilige Vader gaf daar als richtlijn voor het concilie: steunend op haar eeuwenoude traditie en in trouw aan de onveranderlijke leer haar door haar Stichter overgeleverd, wil de Kerk de hedendaagse problemen tegemoet treden. 
 
Daarmee wisten wij dat het aanstaande concilie het zou hebben over de hedendaagse problemen. Waarin die hedendaagse problemen bestaan, zou moeten gedistilleerd worden uit hetgeen de bisschoppen (pag.333) en de theologische faculteiten de commlssio antepraeparatoria zouden voorleggen, zodat de doelstellingen van het concilie nog helemaal in het duister lagen. 
 
Men zou er al niet veel meer over weten wanneer enige maanden later kardinaal Tardlnl te Rome een persconferentie gaf over het komende concilie. Er waren nochtans meer dan honderd journalisten, uit Italië en uit andere landen opgekomen om naar de voorzitter van de pauselijke commissie tot voorbereiding van het concilie. te luisteren. Onder hen, vertegenwoordigers van alle grote persagentschappen van de belangrijkste dagbladen en radiostations. Het concilie stond blijkbaar reeds in het nieuws. 
 
Hoewel er dus zo goed als niets werd medegedeeld over de onderwerpen die op het concilie zouden behandeld worden, konden de journalisten toch een paar interessante gegevens vernemen rond en over het concilie. Zo vertelde kardinaal Tardini dat reeds Pius XII aan een concilie gedacht had en dat er al verschillende werkzaamheden werden verricht door bekwame geestelijken. Verder deelde hij mede dat het Latijn de taal van het concilie zou zijn. Deze taal, zo verklaarde de kardinaal, is bijzonder geëigend om met nauwkeurigheid, helderheid en beknoptheid de begrippen van de leer en de normen van de discipline uit te drukken. Hij voegde eraan toe dat men er nog niet aan dacht gelijktijdige vertaling door middel van koptelefoons in te voeren. Omdat in zaken betreffende het geloof, een woord dat verkeerd of op zijn minst niet nauwkeurig wordt overgebracht, oorzaak kan zijn van verwarring. 
 
Toch zijn de werkzaamheden van deze commissie indrukwekkend geweest. Meer dan 2000 antwoorden kwamen binnen en op 28 maart 1960 kon Mgr Felici, de secretaris van deze commissie, het laatste deel van de 15-dellge uitgave plechtig aan de paus aanbieden. Het gehele werk omvatte niet minder dan 9520 bladzijden, acht delen daarvan omvatten de voorstellen van de bisschoppen; alleen het register daarvan telde 806 pagina's met 4232 voorstellen betreffende de leer, de algemene normen van het kerkelijk recht, de discipline van de clerus, de seminaries en de leken en daarna nog 223 pagina's met 4740 voorstellen betreffende de sacramenten, de heilige plaatsen, de eredienst, het kerkelijk leerambt, de beneficia, het tijdelijk bezit van de kerk, processen, delicten en straffen, missie, oecumenisme en caritatieve en sociale activiteiten der kerk. En dan komen nog de delen met voorstellen van de Romeinse congregaties en R.K. universiteiten. 
 
De commissio antepraeparatoria had aldus de antwoorden die binnengekomen waren geordend. Wanneer de 24e januari 1961, kardinaal (pag.334) Fardinl een interview gaf voor de Franse televisie, stelde de reporter hem de vraag : -Mogen wij weten in welke richting de kwesties gaan die door de bisschoppen zijn voorgesteld ? " De pauselijke staatssecretaris antwoordde met het Latijnse gezegde : « De omnibus rebus et quibusdam aliis • over alle zaken en nog enige andere». Er is zo'n verscheidenheid, zo verklaarde hij verder, en zo'n overvloed van suggesties, dat bijna alle kwesties ofwel behandeld zijn ofwel althans op een of andere manier gesuggereerd. 
 
De onnauwkeurigheid voor de agenda zal op het concilie blijven wegen. Men begon te vertellen dat het concilie wel duizend jaar zou nodig hebben om alle voorgestelde onderwerpen te behandelen. 
 
Intussen was de tweede fase van voorbereiding begonnen. Op het Pinksterfeest 1960 richtte de paus door een motu proprio «Suprerno Dei Nutu- “Onder ingeving van de Allerhoogste" de verschillende commissies in ter voorbereiding van het concilie. 
 
Deze commissies waren: 
- de theologische commissie 
- de commissie voor de bisschoppen en het bestuur van de bisdommen 
-de commissie voor de discipline van de clerus en het christelijk volk 
- de commissie voor de religieuzen 
- de commissie voor de discipline der sacramenten 
-de commissie voor de heilige liturgie 
- de commissie voor studiën en seminaries 
- de commissie voor de Oosterse kerk 
- de commissie voor de missies 
- de commissie voor het lekenapostolaat en alle kwesties betreffen- 
-de godsdienstige en sociale katholieke actie. 
 
Daarenboven was er een sociale commissie en secretariaat voor de moderne publiciteitsmedia. 
 
Het meest opvallende was de oprichting van een secretariaat voor de eenheid onder de christenen. Voorzitter werd de Duitse Jezuiët, pater Bea. die al spoedig kardinaal werd gecreëerd en secretaris, de Nederlander J. Willebrands. 
 
Alles werd overkoepeld door een centrale commissie. 
 
Iedere commissie zou een aantal leden tellen, met daarnaast nog consultoren. Onmiddellijk begonnen de benoemingen die gedurende enige maanden maar steeds werden aangevuld. Tot de centrale commissie behoorden alle kardinalen en die aartsbisschoppen die de verscheidene nationale bisschoppenconferenties presideerden. Daarna (pag. 335) nog een hele reeks andere aartsbisschoppen en bisschoppen waaronder wij vermelden Maximos IV Saigh, Melkietisch patriarch van Antiochiëe, Mgr. Lefèbvre, aartsbisschop van Dakar, Mgr. E_ Verwimp S J., bisschop van Kisantu, de generale kloosteroversten van de benedictijnen, de franciscanen, jezuïeten en dominicanen. 
 
Voorzitter van de theologische commissie werd kardinaal Ottaviani. Onder de leden stippen wij aan : L. Cerfeaux, G. Philips, E. Dhanis en Ch. Journet. Onder de consultoren : pater Congar 0.P., pater de Lubac S J. pater Häring cssr., Ph. Delhaye, R. Laurentin, C. Colombo. 
 
In de commissie voor de bisschoppen en het bestuur van de bisdommen merken wij op L. Suenens, hulpbisschop te Mechelen en P. Veuillot, bisschop van Angers. J. Villot, aartsbisschop van Lyon. Onder de consultoren Helder Camara, hulpbisschop te Rio de Janeiro. 
 
In de commissie voor liturgie treffen wij aan : C. Callewaert, bisschop van Gent, J. Malula, hulpbisschop te Leopoldstad en J. Jungmann s j., B. Luycks O. Praem, B. Botte O.S B, H. Schmidt S J. 
 
Leden voor het secretariaat voor de eenheid onder de christenen zijn ondermeer L. Jaeger, aartsbisschop van Paderborn, J. Marty, aartsbisschop van Reims. J. Heenan. aartsbisschop van Liverpool. E. De Smedt. bisschop van Brugge, P. Nierman, bisschop van Groningen en Ch. Boyer S.J. 
 
Als consultoren merken wij op : Pater C. Dumont 0.P., J. Hamer O.P. Wijzend op het internationaal karakter van de commissies schreef L' Osservatore Romano dat de tijd van de nationalistische rivaliteiten voor goed voorbij was, Maar in het Franse weekblad Témoignage Chrétien schreef pater Congar 0.P. een artikel waarin hij lucht gaf aan zijn ontevredenheid wegens het Italiaanse overwicht in die commissies. Realiseert men zich te Rome dat er zoiets bestaat als een anti-Rooms complex tussen het kerkvolk? Heeft men iets gedaan om het uit de weg te ruimen? 
 
Rome was bezig met het concilie zorgvuldig voor te bereiden, maar aan de “basis" was er ook iets aan het bewegen. Er ontstond al zeer vlug een groot interesse voor iets dat zich niet in iedere eeuw voordoet. Men was nieuwsgierig of de kerk, die zo vast scheen in haar leer, haar moraal en haar liturgie dan wel zou kunnen veranderen? Sommige kerkelijke schrijvers zagen in het concilie de gelegenheid om een bepaalde publieke opinie aan de gang te brengen in het kerkqebeuren, waarin zij al hun opgehoopt ressentiment en hun verborgen agressiviteit zouden kunnen ontladen. 
 
Daarover in een volgende bijdrage. 
 
B. BOEYCKENS S.J. 
(Pag 336)