Vaticanum II relativeren

Verschenen in POSITIEF nr. 45 – OKTOBER 1974 

​Valicanum Il relativeren
 
" Wij beleven een mutatie " is wel een van de modeslogans die de progressistische en modernistische profeten ons voortdurend in de oren laten klinken. Zij hebben het dan over onze snel wisselende tijd en ze willen ons aansporen om er ons bij aan te passen, ook in religiosis. Maar wat betekent eigenlijk het woord -rnutatie »? Het begrip werd ontleend aan de biologie en overgedragen in de cultuurgeschiedenis, waar het duidt op een diep ingrijpende verandering. Om de inhoud van dit concept te meten, moeten wij ons eerst afvragen waarnaar de term verwijst in de context waar hij oorspronkelijk thuishoort, in de biologie. 
 
Een mutatie is hier een plotseling tevoorschijn tredende verandering bij plant of dier die geen gevolg is van bastaardering en bij geslachtelijke voortplanting erfelijk is. Volgens de Amsterdamse hoogleraar Hugo de Vries ontstaat op die manier de evolutie, schoksgewijze en niet geleidelijk zoals Darwin het veronderstelde. 
 
Sinds de Vries de notie mutatie in de biologie binnenbracht, deed ze dienst in de vele visies op het ontstaan en de evolutie van het leven die eerder van dichterlijke dan van wetenschappelijke aard zijn. Men laat dan het leven beginnen van de eencellige wezens en voortgaan in een continue evolutie over planten, dieren, hogere diersoorten tot de mens. Sommigen, zoals Teilhard de Chardin, verlengen deze reeks zowel bij de aanvang als bij het eindpunt. De evolutie zou volgens hen beginnen bij eenvoudige atomen die dan over moleculen met steeds meer ingewikkelde structuren tot levende wezens zouden verworden en zij zou voortlopen bij de hoogste klasse der zoogdieren, van de homo faber over de homo sapiens naar de mens met zijn bibliotheken en laboratoria en verder naar hoogtepunten die ons nog ongekend zijn. Deze theorie veronderstelt dat er zich in deze continue evolutie schokken hebben voorgedaan zodat de natuur een sprong maakt ; dat deed zij bij de overgang van het levenloze naar het levende, van plant naar dier, van dier naar mens. Deze laatste ruk was wel de krachtigste, want inzicht in oorzakelijk verband, liefde en haat, zin voor het ethische, die de mens eigen zijn, vinden niet de minste kiem in de hogere diersoorten. 
 
Wanneer men nu zich bedient van de voorstelling «mutatie» om in de menselijke historie een keerpunt aan te duiden, dan wil men hiermee een totale omwenteling bedoelen, analoog aan de metamorfose waardoor de mens ontstond uit de primaten en waarbij de tijdsgewrichten die wij middeleeuwen of moderne tijden noemen, als lichte rimpelingen moeten worden aangezien. De verandering immers die een mutatie doet ontstaan vindt zijn oorsprong niet in een of ander historisch feit, maar in de biologische natuur van het mensdom. 
 
Aldus, wanneer onze progressistische profeten beweren dat wij voor een mutatie staan. waaraan wij ons moeten aanpassen, dan willen zij ons eigenlijk doen geloven dat wij ongeveer evenveel verschillen van de vorige generatie als de mens van de hogere diersoorten ! Hebben zij gelijk? Wij zouden hier heel wat naar voren kunnen brengen. Om te beginnen er op wijzen hoe iedere generatie ervan overtuigd is dat de nieuwe tijd voor haar is aangebroken. Toen wij jong waren heette het dat de oude gewaden waren afgelegd, de vaandels stonden strak in de morgen en aartsengelen klaroenden de nieuwe dag. (1) 
 
Dit is natuurlijk geen doorslaand argument om de ideeën van een totale revolutie af te wijzen. In onze mensengeschiedenis zal nu en dan een bepaalde generatie toch wel voor een heel nieuwe periode staan. Maar dan denken wij aan het volgende: persoonlijkheden die een daad stellen van historische draagwijdte, zijn er zich meestal niet van bewust. Toen onder Cromwell het Engels parlement de Acte van Navigatie stemde, dachten de afgevaardigden er in de verste verte niet aan dat daarmee de grondslag werd gelegd voor de latere machtige Engelse vloot. Hitler daarentegen was ervan bezeten « Geschichte zu machen "· « Geschiedenis te maken", maar van zijn duizendjarig rijk is niets overgebleven. Wanneer onze progressistische profeten dan beweren dat de huidige wendingen in de cultuur mutaties zijn, dan moeten wij toch even rustig blijven en zo maar niet klakkeloos aanvaarden wat zij ons voorhouden. 
 
Maar er is iets anders. Het secularisme is in onze kerkelijke milieus zo sterk doorgedrongen dat men ook de Kerk wil aanpassen aan een zogezegde mutatie. Zo spreekt men van een postconciliaire Kerk en doet men het voorkomen dat na het concilie alles. maar werkelijk alles in de Kerk zou moeten vernieuwd worden. Welnu zoiets is niet alleen een theologische gruwel, maar de verloochening van het christendom. Daarom wordt het tijd dat wij Vaticanum Il relativeren. Want voor ons christenen is maar één tijdsverandering in de geschiedenis echt determinerend. Zij wordt uitgedrukt in Mc. 1, 15. " De tijd is vervuld en het Rijk Gods is nabij ». Duitse exegeten vertalen dit zinnetje aldus : -Die Weende der Aeonen ist da», «Het keerpunt van de aeonen is aangebroken " 
 
Wat is een aeon ? Een aeon is een tijdperk in de geschiedenis van het leven op aarde dat zijn oorsprong vindt bij God. Aldus werd een nieuwe aeon ingeluid toen God sprak : « Laten wij de mens maken (pag 16) naar ons beeld en gelijkenis». (Gen. 1, 26). Van dezelfde aard wordt een tweede keerpunt aangeduid in het eerste hoofdstuk van Marcus : " De tijd is vervuld» en deze tweede tijd ziet uit naar een derde wending : De wederkomst van de Heer Jezus. 
 
Wanneer dan sociologische profeten de vinger opsteken en ons waarschuwen omtrent de aardschokken die onze beschaving nu meemaakt. dan zijn dit slechts een paar plooien in vergelijking met het grote evenement dat achter ons ligt "Jezus' komst op aarde" en de ingrijpende gebeurtenis die wij hoopvol verwachten: Jezus· wederkomst. 
 
In het leven van de Kerk die ons leidt naar die beslissende toekomst zal er dan ook nooit een revolutionaire verandering plaatsgrijpen. Iedere wijziging zal moeten getoetst worden aan de openbaring die definitief werd afgesloten bij de dood van de laatste apostel. en aan de Traditie waarin deze openbaring, onder leiding van de H. Geest tot ontwikkeling kwam. Vandaar de richtlijnen die Paus Stefanus 1 (254-259) gaf aan de kerk van Afrika in de kwestie van de ketterdoop en die sindsdien een algemene leidraad werd van leer en praktijk in de Kerk, nihil innovetur nisi quod traditum est - niets mag vernieuwd worden tenzij het in overeenstemming is met de Traditie. 
 
De grote smart van deze postconciliaire tijd bestaat er in dat wij gemeend hebben dat met het concilie alles moest veranderen De ingevoerde vernieuwingen werden niet getoetst aan de Traditie, maar waren meestal niet veel meer dan een modegril. Daarom wordt het hoog tijd dat wij Vaticanum Il relativeren. Men versta ons niet verkeerd : zoals wij al zo dikwijls schreven wil “Pro Fide et Eclesia” zich inzetten voor de rechtmatige vernieuwingen. Wij aanzien een concilie dat in vereniging staat met de paus, als het opperste gezag in de kerk. Maar iedere uitspraak van ieder concilie is beperkt. moet door andere conciliedocumenten gecorrigeerd worden en dient vooral gezien te worden in het geheel van de kerkelijke Traditie (2). Het is zeker verkeerd te menen dat een concilie zodanig een nieuwe tijd zou inluiden dat deze een breuk zou betekenen met al het voorgaande. Heel wat pseudotheologen willen ons dat wijsmaken, maar ook sommige godgeleerden die vóór het concilie blijk gaven van academische sereniteit, konden sindsdien niet weerstaan aan de bekoring van de moderne publiciteit; zij vertoonden zich graag in het nieuws, en gaven toe aan de oppervlakkige modestroming ten (pag 17) nadele zowel van het wetenschappelijk gehalte als van de orthodoxie van hun leer. Zo verzeilden wij in de huidige verwarring. 
 
Met de slachtoffers van de post conciliaire confusie, die zichzelf progressief zullen noemen, valt het moeilijk te redeneren Voortdurend verwijzen zij naar het concilie waarvan zij de constituties en de decreten slecht kennen, zij spreken in vage bewoordingen over de conciliaire geest, over de conciliaire vernieuwing die moet worden doorgetrokken. Het is dikwijls moeilijk te achterhalen wat zij bedoelen omdat hun hoofd vervuld is met chaotische gedachten zonder organische samenhang. Eenmaal meende ik in de progressieve hoek een meer duidelijke stellingname te ontwaren. Dat was in de beruchte Tv-uitzending van de BRT over de roepingen, enkele jaren geleden. Dit programma heeft terecht heel wat ongenoegen verwekt en zelfs veel kwaad bloed gezet. Toch is de kritiek aan het voornaamste voorbijgegaan 
 
Op een bepaald moment namelijk bracht ons de programmeur in het St.-Jozef-seminarie te Mechelen en toonde ons een desolate prent: de lange witgekalkte gangen waarin niemand te bespeuren viel. Inderdaad staat het seminarie tegenwoordig leeg terwijl het vroeger meer dan 400 bewoners huisvestte. Onmiddellijk daarop liet men ons het woeste bergland van Calabrië zien. Wij vroegen ons af waarom. Het werd spoedig duidelijk: Calabrië was in de 12de eeuw het land waar Joachim van Fiore woonde, de eerste filosoof van de geschiedenis, die deze indeelde in drie perioden: het tijdvak van God de Vader, en dat was het Oude Testament, de tijd van God de Zoon en dat zijn de eeuwen waarin wij leven en dan nog een toekomstige aera die wordt toegeschreven aan God de H. Geest De samensteller van de uitzending wekte de gedachte op dat wij weldra het nieuwe Rijk van de H. Geest zullen binnengaan. 
 
Wanneer de vernieuwing teweeggebracht door het concilie werkelijk zo diepgaande is als onze progressistische profeten het willen doen voorkomen, dan moeten zij zo'n geïllumineerde theorie of aanverwante stellingen voorhouden. Welnu dat is niet christelijk. Want in Jezus geloven is geloven in Zijn absoluutheid en van Hem aanvaarden dat werkelijk in Hem de tijd was vervuld, en dat er zich na Hem zo'n bovennatuurlijke ingreep in onze geschiedenis niet meer zal voordoen. In Jezus geloven is ook geloven in de Geest, die Hij ons heeft gegeven en wel als onderpand van Zijn wederkomst (Joh. 14, 15-18). Daarom geloven wij ook dat wij het laatste uur beleven. 1 Joh. 2, 18 : "Kinderkens, het laatste uur is daar! En zoals gij gehoord hebt, komt dan de antichrist. Ook nu is er menig antichrist opgestaan: daaruit weten wij dat het laatste uur daar is"· (pag18)  
 
Na deze post conciliaire verdwazing die zo hoog is opgelaaid, zouden wij ons toch eens moeten gaan bezinnen op het authentieke christendom, het christendom van Schrift en Traditie Dan zullen wij bij machte zijn het laatste concilie in zijn juiste proporties te plaatsen. Belangrijk ongetwijfeld, maar dan als een mijlpaal op de eschatologische tussentijd die men totaal verkeerd zou begrijpen indien men ging denken dat de afgelegde weg daarvoor een verdwalen zou geweest zijn. 
 
Ten slotte wensen wij dit: dat theologen, predikanten en catecheten ons weer het volle pond geven van de goudwaarde van het christendom.
 
B. BOEYCKENS, S.J. 
 
(1) Verzen van Wies Moens. 
(2) Dit is een van de grondregels van de « Nouvelle theologie». Wij verwijzen hier naar ons artikel: " Wat is nieuwe theologie?" in Positief, nr 29, febr. 1973 van blz. 5 - 12.