• Wie we zijn
  • De heilige Thomas More
  • Kalender
  • Tijdschrift: POSITIEF
  • Archief
    • Overzicht
THOMAS MORE GENOOTSCHAP
  • Wie we zijn
  • De heilige Thomas More
  • Kalender
  • Tijdschrift: POSITIEF
  • Archief
    • Overzicht

Archief Positief

Op deze pagina worden artikels aangeboden uit tijdschrift POSITIEF sinds 1969

Onze korte Conciliegeschiedenis : Het begin van de derde sessie

3/6/2023

 
Verschenen in POSITIEF nr. 97 – DECEMBER 1979 

​Concelebratie 
 
De derde sessie begon met een concelebratie van 25 bisschoppen uit 19 nationaliteiten. De concelebratie zelf kreeg hier haar volle betekenis: de eenheid van het priesterschap. De 25 concelebranten stonden rond het altaar, zoals Christus met zijn apostelen. Overigens was het ceremonieel eenvoudig gehouden. De richtlijnen voor de concelebratie waren nog niet verschenen. Daarom was het ceremonieel van deze plechtigheid speciaal vastgelegd voor de omstandigheden en uitgegeven in gedrukte teksten: Ordo Concelebrationis initio tertiae sessionis Concilii Oecumenici Vaticani Il, die 14 septembris 1964. Ritus van de concelebratie bij het begin van de derde sessie van het oecumenisch concilie Vaticanum Il, op 14 september 1964. 
 
Dat het hoogste gezag in de Kerk een speciale ritus uitschrijft voor een bijzondere omstandigheid is helemaal normaal. Het was vroeger nog gebeurd. Doch alleen het hoogste gezag in de Kerk heeft die macht. Dit was steeds een algemene regel in de Kerk en werd nog eens bevestigd door de Constitutie van de Liturgie van Vaticanum ll. Men kan zich echter afvragen of, psychologisch gezien, hier geen precedent werd geschapen. Het gaf de indruk dat ook de concilievaders ongeduldig waren en de promulgatie van de praktische toepassingen van de Constitutie van de Liturgie niet konden afwachten. Ook nationale liturgische commissies zullen ongeduldig worden en een eigen ceremonieel opstellen. Wederrechtelijk deze keer. Daardoor wordt dan een slecht voorbeeld gegeven. Op de duur volgt iedere priester zijn eigen rubrieken en stelt zijn eigen mis op. Met een beroep op de plaats van de leek in de Kerk zullen ook jeugdbewegingen hun eigen eucharistievieringen samen timmeren en zo gaat het verder ... 
 
Toespraak van de paus 
 
Hoewel de nieuwsgierigheid naar de woorden die de paus zou uitspreken niet zo groot was als bij de aanvang van de tweede sessie toen Paulus VI voor het eerst een redevoering hield in de concilieaula, toch was de aandacht gespannen om te vernemen hoe de paus na al de moeilijkheden van de vorige zittijd, deze derde samenkomst van het wereldepiscopaat zou inleiden. 
 
Paulus VI onderstreepte de collegialiteit en wees erop hoe zij niet in tegenstelling staat met het pauselijk gezag, maar hiertegenover een complementaire rol te vervullen heeft. 
 
Ten opzichte van de niet-katholieke observators had hij woorden van onmacht - de eenheid is nog niet voor morgen - en dan toch ook van warme genegenheid. Hij gaf aan de niet-katholieke christelijke geloofsgemeenschappen de naam Kerken. Een benaming die het concilie zelf zal vermijden. 
 
Het Reglement 
 
Zoals tijdens de tweede dag van de tweede sessie, werden bij de start van de derde zittijd veranderingen aangebracht in het conciliereglement. Zij hadden alle tot doel de debatten te doen opschieten en het ter plaatse trappelen te voorkomen. Iedere spreker zou voortaan vijf dagen van tevoren een gedetailleerd plan moeten mededelen van zijn tussenkomst. Ook de kardinalen die tot hiertoe als het ware door niets gebonden waren, zouden zich aan dat reglement moeten onderwerpen. De moderatoren hadden bovendien het recht referaten die ongeveer hetzelfde naar voren brachten, te groeperen en de bisschop aan te duiden die er in de aula zou over spreken. Het gevolg van deze besprekingen kon weleens zijn dat de spontaneïteit verminderde en directe replieken onmogelijk werden. De moderatoren echter hebben deze voorschriften met een grote soepelheid en veel gezond verstand toegepast. 
 
Aan een andere wijziging werd strikter de hand gehouden. Wanneer een discussie afgesloten was, zou voortaan de handtekening van 70 vaders nodig zijn in plaats van 5 opdat een spreker op het onderwerp zou mogen terugkomen. Een regel die heeft bijgedragen om de besprekingen niet al te lang te rekken. 
 
Vrouwelijke Toehoorders 
 
Een nieuwigheid op de derde sessie was de aanwezigheid van vrouwelijke toehoorsters. Het waren acht religieuzen: Moeder Sabine de Valen, algemene overste van de Dames du Sacré Cceur. Moeder Mary Luke (uit de Verenigde Staten), presidente van de conferentie van de Hogere Orderoversten van vrouwelijke instituten. Moeder Maria de la Croix Kousan (Egypte), voorzitster van de Vereniging van Onderwijszusters. Moeder Maria Henriette Ghanem (Libanon), algemene overste van de Congregatie van de Heilige Harten van Jezus en Maria en presidente van de Vergadering van de hogere Orde oversten. Zuster Juliana van Onze Heer Jezus Christus, algemeen secretaresse van de Vereniging van Hogere Orde oversten in Duitsland. Moeder Guillemin, algemeen overste van de Dochters van Liefde. Moeder Estrada, algemeen overste van de dienstmaagden van het H. Hart. Moeder Baldinucci, algemeen overste van het instituut Maria Sanctissima Bambina. 
 
Daarenboven werden nog 7 leken-toehoorsters tot de concilieaula toegelaten: 
Mevrouw Pilar Bellosilo (Spanje) voorzitster van de Wereldbond van de katholieke vrouwelijke organisaties. 
Marie-Louise Monnet (Frankrijk), Voorzitster van de Internationale Beweging van de Middenstand. 
Anna Maria Roeloffsen (Nederland), Secretaresse van de Internationale Federatie van de Katholieke Vrouwelijke Jeugd. 
Amalia Cordero Lanza, weduwe Montezemolo (Italië), Voorzitster van het beschermwerk van geestelijke assistentie voor de strijdkrachten. 
lnduccia Marenco, weduwe Grillo (Italië), van de vrouwenbond van de Italiaanse Katholieke Actie. 
Alda Micelli (Italië), Algemeen Voorzitster van de missionarissen van het koningschap van Christus. 
En tenslotte Rosemary Galdie uit Australië. 
 
De aanwezigheid van deze toehoorsters was alleen maar symbolisch. De Kerk kan niet voorbijgaan aan het ingewikkelde cultuurprobleem dat de emancipatie van de vrouw is en dat in de naoorlogse jaren scherp naar voren was gekomen. 
 
Op het concilie waarvan de doelstellingen nooit scherp omlijnd zijn geweest en waarbij bijgevolg de meest diverse onderwerpen aan bod kwamen, moest noodzakelijk ook deze kwestie gesteld worden. 
 
In de concilieaula waren de aanwezige dames een teken van de wil van de Kerk zich te richten tot iedereen en niemand uit te schakelen. Die bezorgdheid kon men ook ontdekken in de uitbreiding van de mannelijke leken-observators. 
 
Het waren: 
De Rosen (Frankrijk), Voorzitter van de Katholieke Werkgevers. Gedda L. (Italië), Voorzitter van de Internationale federatie van de Katholieke Artsen. 
Keegan P. (Groot-Brittannië), Voorzitter van de Wereldbeweging van de Katholieke Arbeiders. 
Peres B. (Brazilië), Voorzitter van de Katholieke Arbeidersjeugd. 
Abjakpley E. (Togo), regionaal secretaris voor Afrika van de Internationale Federatie van de Katholieke Mannelijke Jeugd. 
Roman S. (Canada), als vertegenwoordiger van de leken van de Byzantijnse ritus. 
Cheu J. (Hongkong), Voorzitter van de raad van lekenapostolaat te Hongkong. 
Hernandez J. (Filippijnen), Voorzitter van de Katholieke Actie van de Filippijnen. 
 
Dat waren officiële toehoorders. Gedurende de derde sessie zou men buiten hen nog vele andere nieuwe gezichten zien: priesters en leken, journalisten vooral. Ook eenmaal de gezant van Frankrijk bij de Heilige Stoel, zelfs enkele keren de Franse politicus Michel Debré. 
 
Al deze bezoekers waren toegelaten krachtens officiële vergunningen die ruim werden toegestaan, maar die na enige tijd wat strikter werden omdat men ergens paal en perk moest stellen. 
 
Mededelingen van Kardinaal Tisserant en van Mgr. Felici. 
 
Kardinaal Tisserant nam in naam van het presidium van het concilie het eerst het woord. Hij verklaarde de tolk te zijn van vele vaders wanneer hij de wens uitdrukte dat het concilie met deze derde sessie zou beëindigd worden. Derhalve vroeg hij aan de bisschoppen dat zij herhalingen zouden vermijden en dat men geen onderwerpen zou aansnijden die buiten de agenda vallen. 
 
Belangrijk ook was de waarschuwing dat de zittingen van de commissies geheim waren. Sinds de debatten publiek waren en het bureau van het concilie ruime informatie verschafte over wat er in de commissies gebeurde, dacht men dat het conciliegeheim niet meer bestond, en was de toestand zo dat kardinaal Feltin van Parijs het conciliegeheim als een publiek geheim kon bestempelen. 
 
Ernstiger en strenger was de mededeling van Monseigneur Felici vanwege het conciliesecretariaat aan het adres van de periti. Hun werd vooral verweten dat zij stromingen van opinies verwekten. Verwijt dat maar al te gegrond was. Sommigen periti ageerden, en reeds eerder had het conciliesecretariaat daarover geklaagd. Zelfs had de paus enkele malen uiting gegeven van zijn misnoegen hierover. 
 
De waarschuwing van Monseigneur Felici zou ook deze keer een dode letter blijven. De rol van de periti zal een vlek blijven op Vaticanum ll. 
 
De Eschatologie 
 
In de bespreking over de Kerk hadden vele vaders erop aangedrongen dat men het uitzicht van de Kerk op het hiernamaals niet onvermeld zou laten. Men zegt dat dit de wens was geweest van Johannes XXIIII. Zo werd er dan in het schema over de Kerk een kapittel bijgevoegd: «Het eschatologisch karakter van de pelgrimerende Kerk en haar eenheid met de Kerk in de Hemel.» Eschatologie betekent letterlijk: uiteinde. Op zichzelf is het de leer over de uitersten. Het hoedanigheidswoord eschatologisch vertoont nochtans een verschuiving in de betekenis. Het duidt niet zozeer op het hiernamaals op zichzelf beschouwd, maar de nu reeds werkdadige ingreep van de eindtoestand op de aardse pelgrimstocht. 
 
Dit hoofdstuk is van belang wanneer men bedenkt dat de houding van de Kerk tegenover de actuele vraagstukken (Kerk en Wereld) een sluitstuk moest worden van het concilie. Het gevaar was niet denkbeeldig dat men bij die actuele problemen zou blijven steken en de hemelse bestemming van de Kerk vergeten. 
 
Ook vanuit oecumenisch standpunt was het nodig te wijzen op het eschatologisch karakter van de Kerk. Ten opzichte van de protestantse sola gratia-leer (alleen de genade) en tegenover de orthodoxen die in de Kerk vooral de aardse anticipatie zien van de eeuwige glorie. 
 
Het werd een gedachtewisseling zonder grote allures, hoewel de discussie op sommige ogenblikken wel eens vinnig werd. Dat lag gedeeltelijk aan het schema zelf. Het was droog theologisch en miste de inspiratie van het schema over de liturgie waar men bijna in ieder woord een eschatologische gerichtheid aanvoelde. Dat het een matte bespreking werd, was eveneens te wijten aan het nieuwe reglement dat voorschreef dat de sprekers vijf dagen van tevoren een gedetailleerde inhoud van hun tussenkomst moesten inleveren. Om op deze eerste dag het spreekgestoelte te mogen beklimmen, had men reeds voor de opening van de sessie moeten schrijven naar het conciliesecretariaat. Voeg daarbij dat de vaders de tekst niet zo vroeg ter beschikking hadden en de meesten hem niet hadden kunnen doorwerken. 
 
Een diepgaande opmerking kwam van de Oosterse Kerk, van de Maronitische aartsbisschop van Beiroet, Monseigneur Ziadé. Hij verwoordde de zienswijze van de Oosterse theologie en maakte de opmerking dat het schema zweeg over de Heilige Geest. De Westerse theologie, zo ging hij voort, beschikt over een breed uitgewerkte Christologie, maar staat nog in haar kinderschoenen voor de Pneumatologie (leer over de Heilige Geest). De eindtijd is de tijd van de Heilige Geest, wanneer Hij alles in allen zal zijn. Welnu sedert Pinksteren is die eindtijd reeds begonnen. 
 
In aansluiting met Monseigneur Ziadé, vroeg Monseigneur Hermaniuk, de in Canada verblijvende aartsbisschop voor de Oekraïniërs in Amerika dat men ook het eschatologisch karakter zou vermelden van de Eucharistie, die gecelebreerd wordt tot de Heer wederkeert (1Cor. 2, 26). 
 
Vijf vaders zaten op een andere golflengte dan de tekst van het schema wanneer zij er krachtig voor uit kwamen hier ook de eeuwige verwerping van de hel te vernoemen. Hun optiek stond los van het onderwerp: de Kerk op weg naar de eindtijd, die de Hemel is. 
 
Anderzijds was er bij deze bisschoppen een reële pastorale bezorgdheid. Echte pastoraal, men vergeet het maar al te vaak, zal de gelovigen wijzen op de ernst van leven en dood, dat is het eeuwig geluk of de eeuwige verwerping. 
 
Een tussenkomst die helemaal uit de toon viel, was die van kardinaal Suenens over de heiligverklaringen. Het was een felle kritiek omdat 85 % van de heiligen religieuzen zijn en 90 % afkomstig uit drie Middellandse zee landen (iedereen wist dat het om Italië, Spanje en Frankrijk ging).
 
Men zou hier het antwoord kunnen aanhalen van Therese Neumann die men de vraag had gesteld waarom zij zoveel verering had voor een Franse heilige (Teresia van Lisieux): In de hemel zijn er geen nationaliteiten meer. 
 
Anderzijds raakte kardinaal Suenens hier een reëel probleem aan. 
 
Maria 
 
Tijdens de tweede sessie was er een bewogen debat geweest om te weten of het concilie een afzonderlijke Constitutie zou uitvaardigen over Maria ofwel in de Constitutie van de Kerk een hoofdstuk zou wijden aan de Moeder van de Heer. Met een nipte meerderheid koos het concilie voor deze laatste oplossing.(1). 
 
De theologische commissie had dan een schema voor te bereiden waarin deze sterke minderheid moest ontzien worden. Het ging tussen twee strekkingen. De ene wilde een sobere uiteenzetting die vooral bijbels moest zijn en de plaats van Maria zou bepalen in de heilsgeschiedenis. Zij wensten alles te vermijden wat de protestanten zou kunnen kwetsen. 
 
De andere opvatting was veeleer gehecht aan een Mariologie die de voorrechten van O.L. Vrouw op de voorgrond plaatste. Zij vertrekt van de vele en de hoge titels die in pauselijke encyclieken aan Maria gegeven worden. Sommigen wilden de toewijding van de wereld aan het Onbevlekt Hart van Maria van Pius XII hernieuwen. En zij dachten daarbij aan de verschijningen en boodschappen van Fatima. 
 
De relator van het schema was Monseigneur Roy van Québec. De tekst volgde een middenweg tussen de twee tendensen : hij vermeed een min of meer rationalistische ingesteldheid waarin alle devotie is uitgedoofd, maar ook overdreven termen die ver staan van de bijbel en de echte traditie. 
 
De titel «Moeder van de Kerk» was niet weerhouden, hoewel de paus die reeds had gebruikt en hij in een eerste redactie voorkwam. Het schema sprak daarentegen wel over Maria-Middelares, maar zonder aan die term een vastomlijnde betekenis toe te kennen. Hij ging integendeel vergezeld van een tamelijk uitvoerige uitleg over de unieke betekenis van het middelaarschap van Christus. 
 
Het viel op hoe de Poolse bisschoppen in het strijdperk traden voor Maria. Kardinaal Wyszynski deelde mede dat de Poolse bisschoppen aan de paus een verzoekschrift hadden gezonden voor de plechtige dogmaverklaring door het concilie van Maria: Moeder van de Kerk. Ook vroeg hij dat bij het einde van het concilie de wereld zou worden toegewijd aan Onze-Lieve-Vrouw om overal godsdienstvrijheid te verkrijgen. 
 
De discussie bereikte een hoogtepunt rondom de titel Middelares. Vlak voor het concilie hadden nog een 300 vaders gevraagd dat het middelaarschap van Maria tot dogma zou uitgeroepen worden. In 1921 had kardinaal Mercier van Mechelen reeds een petitie in die zin ingediend en verkregen dat het feest van Maria Middelares in de Belgische bisdommen mocht gevierd worden (31 mei). 
 
Maar op het concilie is geen enkel Belgische bisschop op de bres gesprongen om deze kwalificatie te behouden. Wel is er een merkwaardige tussenkomst geweest van kardinaal Suenens die er niet voor terugschrok zich op dit gebied aan de kant van de 'conservatieven' te scharen. Hij noemde het schema minimalistisch. Deze leidende figuur van het Marialegioen verweet aan dit stuk dat Maria erin verschijnt als een persoon uit het verleden en dat haar invloed in deze tijd en dan speciaal op het apostolaat, onvoldoende werd onderstreept. 
 
Vele vaders wilden dat het hoofdstuk over Maria haar middelaarschap niet onvermeld zou laten. De benaming is niet van recente datum, zij komt veel voor in de pauselijke encyclieken en het zou ergernis verwekken bij het gelovige volk indien men die titel van Maria zou schrappen. 
 
Maar andere bisschoppen stonden erop dat men de naam Middelares eenvoudig weg zou laten vallen. De term zelf is in tegenspraak met de heilige Paulus die schrijft dat Christus onze enige middelaar is. Een bevredigende verklaring dat de twee begrippen niet hetzelfde betekenen, was nogal ingewikkeld. Er zijn andere uitdrukkingen die ouder zijn en beter weergeven wat men hier wil zeggen : Advocata(2) of Auxiliatrix (Helpster), een aanroeping die een ruime verspreiding kent bij de Oosterlingen. Men moet de protestanten voor wie die taal van de encyclieken een steen des aanstoots is, niet nodeloos prikkelen, maar integendeel alles achterwege laten wat hen zou kunnen kwetsen. 
 
De scherpste tegenstand tegen een vermelding van het middelaarschap van Maria, kwam van kardinaal Bea. Hij begon zijn interventie met de verklaring dat het niet om zijn persoonlijke godsvrucht ging, maar wel om het welzijn van de Kerk in haar geheel, gezien in de tegenwoordige omstandigheden en gemarkeerd door het zoeken naar eenheid. Wat hemzelf betreft, aanvaardt hij het middelaarschap van Maria, zoals het door Paus Leo XIII geformuleerd is. Doch hij is er niet zeker van of deze leer in deze tijd duidelijk verstaan wordt in de Kerk en of het concilie in staat zal zijn een waardige manier te vinden om haar met argumenten uit de Schrift en de Traditie uiteen te zetten. Indien het concilie het Mariale Middelaarschap afkondigt, dan bestaat er een ernstig gevaar dat het verkeerd begrepen zal worden, en ernstige moeilijkheden zal brengen in het domein van het Oecumenisme. Wanneer het gaat om de mariale devotie, dan mag zij geen doel zijn maar moet ze een middel zijn om tot Christus te brengen. 
 
Toen het debat over Maria reeds was afgesloten, werd volgens het reglement nog het woord verleend aan drie Vaders omdat zij gingen spreken in naam van meer dan 70 anderen. 
 
De eerste was kardinaal Frings uit Keulen. Zijn tussenkomst was pragmatisch en verzoenend, zij was zeker niet zonder gevolgen op de stemming. 
 
Kardinaal Frings wees erop, dat het schema een grote verscheidenheid van meningen vertoonde, ook al bevat het schema niets wat ingaat tegen het katholiek geloof of tegen de rechten van onze afgescheiden broeders. Het is een middenweg tussen verschillende opinies en men mag het in zekere zin beschouwen als een compromis. Het kan moeilijk veranderd worden, want daartoe is een meerderheid van twee derden noodzakelijk. Het is daarom billijk dat iedereen elk persoonlijk idee, hoe gerechtvaardigd ook, opoffert en het schema goedkeurt. 
 
Diezelfde dag sprak nog kardinaal Alfrink van Utrecht namens 124 bisschoppen uit de hele wereld. Zijn tussenkomst maakte indruk, wegens de evenwichtig uitgebalanceerde beschouwingen die er in voorkwamen. Maar er werd geen stelling genomen. Na deze uiteenzetting wist men niet of de kardinaal het woord middelares wilde behouden of schrappen. 
 
Tenslotte kwam de Spaanse bisschop van Siguënza Gualdarajara nog een krachtig pleidooi houden ter invoering van de titel: «Maria, Moeder van de Kerk». 
 
De discussies over de eschatologie en over Maria hadden alles samen hoogstens vier dagen in beslag genomen. Ten minste bij de inzet van deze sessie, was het opzet om snel te werken, geslaagd. 
 
B. Boeyckens S.J. 
 
(1) Cf. Positief nr. 84, september 1978, p. 213-216. 
(2) Moeilijk te vertalen. Eigenlijk: pleitsbezorqster, komt reeds min of meer voor bij de Heilige lreneus. 

 
 
 
Het proces
 
Schillebeeckx 1
 
Hoe verloopt zo'n «proces»? 
 
Iemand publiceert een boek over Geloofszaken. Dat is een publiek feit en daar gaat het om. 
 
Een lezer die zich aan de inhoud daarvan stoort, dient een klacht in bij de Congregatie van de Geloofsleer te Rome. Acht deze de klacht van ernstige aard, dan worden enkele vaktheologen aangewezen om die klacht en het boek te bestuderen, van wie één de opdracht krijgt het boek te verdedigen. De schrijver van het boek wordt daaromtrent ingelicht en wel hij alléén, om te voorkomen dat door mededelingen aan anderen zijn goede naam zou worden aangetast. Brengt hij zélf anderen daarvan op de hoogte, dan doet hij dit voor eigen rekening. Ook de namen van de vaktheologen blijven geheim, om ongewenste beïnvloeding van hun oordeel te vermijden. 
 
Leert het onderzoek, dat de klacht niet juist is, dan verdwijnt ze in de prullenmand. Lijken er wél gedeelten van het boek in strijd met de Geloofsleer, dan wordt de schrijver in de gelegenheid gesteld zijn opvattingen schriftelijk te verdedigen. Achten de vaktheologen zijn verdediging bevredigend, dan is daarmee de kous af. Is dat niet het geval, dan wordt de schrijver - met instemming van de Paus - uitgenodigd zelf voor die theologen in Rome de omstreden punten toe te lichten. Raakt hij overtuigd, dat hij zich inderdaad niet juist heeft uitgedrukt en is hij bovendien bereid dit te herroepen, ook dan is de kous af. Is hij daartoe echter niet bereid, dan gaan de conclusies van de vaktheologen naar enkele kardinalen, die advies uitbrengen aan de Paus. Eerst als voor de Paus zéker is, dat het boek meningen bevat in strijd met de Geloofsleer van de Kerk én als de schrijver die meningen niet wil herroepen, eerst dàn worden zijn naam, zijn boek en zijn dwalingen bekend gemaakt. Daartoe is de Paus verplicht, omdat hij als opvolger van Petrus zijn broeders in het Geloof moet bevestigen (Lc, 22, 32) en dus dwalingen van theologen daaromtrent, dwalingen moet noemen. 
 
Uit dit alles blijkt uiterste zorgvuldigheid met betrekking tot de goede naam van de schrijver. De zozeer gelaakte «geheimzinnigheid» bedoelt niet anders dan de bescherming van zijn «mensenrechten». Voortijdige publicatie bestemt de naam van de schrijver en doet denken aan pressie op «Rome». 
 
R. Dieteren O.F.M. 
 
Schillebeeckx Il
 
Het artikel van Pater Dieteren legt ons uit hoe een «proces» vanuit Rome tegen aan auteur verloopt en toont aan dat de zogezegde 'Romeinse geheimzinnigheid' niets anders bedoelt dan de bescherming van de rechten van de mens. 
 
Nu zien wij het voor onze ogen gebeuren dat rond Schillebeeckx een demagogische agitatie wordt op gang gebracht die de sereniteit van dit onderzoek in het gedrang brengt en eigenlijk een teken is van een grove oneerlijkheid. Wij zijn er zeker niet naast wanneer wij de mening vooropstellen dat niet 1 % van diegenen die men tot het ondertekenen van een protestschrift wil aanzetten, het onverteerbare proza van Schillebeeckx heeft gelezen. Wij hebben ons de moeite getroost indertijd deze moeilijk leesbare studie waarin de taal geweld wordt aangedaan, waarin de Nederlandse syntaxis niet geëerbiedigd wordt, waar men voortdurend stoot op barbaarse neologismen en verwarrende herhalingen, minstens twee maal door te werken om er dan ons oordeel over neer te schrijven, terwijl wij ons best deden om uit dit duistere boek enkele krachtlijnen helder naar voren te brengen en alzo er de lezer toch een zekere gedachte over mee te geven (1). 
 
Wij hebben toen een noot aangehaald uit «Jezus, het verhaal van een levende» (noot 119, p. 577) waarin Schillebeeckx verklaart dat hij breekt met een eeuwenlange hermeneutische traditie en wij hebben toen de vraag gesteld of een theoloog die zich plaatst buiten de eeuwenoude Traditie van de Kerk, nog katholiek is ?(2) Dat breken met die eeuwenoude Traditie over het verstaan van de Verrijzenis, want daarom ging het, betekent eigenlijk de Verrijzenis anders verstaan dan men het eeuwen lang gedaan heeft en bijgevolg aan het geloof een andere inhoud geven dan de Apostelen die ons geloof overleverden. 
 
Volgens Schillebeeckx is het Verrijzenisgeloof van de Apostelen primair een bekering geweest in hun geest, waardoor zij Jezus als Messias herkenden. Later werd die bekering dan weergegeven door de verhalen over de verschijningen. De bekering van de Apostelen verschilt dan niet zoveel van wat iedere gelovige ervaart die in de levende Christus gelooft. «Waar twee of meer in Mijn Naam verenigd zijn, daar ben Ik in hun midden», is de meest eenvoudige uitdrukking van het Verrijzenisgeloof. 
 
Om het anders uit te drukken: volgens Schillebeeckx is de Verrijzenis geen echte gebeurtenis, maar alleen iets wat zich afspeelde in de Geest van de Apostelen. Met vele kronkels zal hij deze interpretatie van de hand wijzen, maar eigenlijk komt het daarop neer. 
 
Welnu zonder enige twijfel bestaat het getuigenis van de Apostelen erin dat de Verrijzenis een echte gebeurtenis is en heeft de katholieke geloofsbelijdenis dit altijd voorgehouden. Tenslotte is de thesis van Schillebeeckx niets anders dan een variante op het vrijzinnig protestantisme. Vandaar de titel van onze bijdrage: «Van Reimarus tot Schillebeeckx-t '). 
 
Toen wij ons artikel schreven, bedienden wij ons van de eerste uitgave van «Jezus, verhaal van een levende». In de derde uitgave heeft Schillebeeckx de orthodoxie van zijn standpunt willen verdedigen. Hij doet dit in vijf aanvullende bladzijden (528 a-b-c-d-e)_ 
 
Wanneer men deze pagina's waarvan de stijl even ingewikkeld en duister is, als de rest van het boek, gelezen heeft, dan komt men tot hetzelfde besluit. De werkelijkheid van de Verrijzenis blijft opgesloten in de psychologie van de Apostelen. 
 
Schillebeeckx zegt dat hij op christelijke bodem staat en niet mag worden verketterd. Maar dat moet juist het leergezag uitmaken. Het zou ons verwonderen indien de stelling van «Jezus, verhaal van een levende» niet als ketters werd afgewezen. 
 
B. Boeyckens S.J. 
 
(1) «Van Reimarus tot Schillebeeckx» in Positief, nr, 54, september 1975, p. 17-27. 
 
(2) Op. cit., p. 19. 
 
(3) Reimarus is de eerste vrijzinnige protestant geweest.
 
Schillebeeckx III
 
Als er in Rome een gesprek met Schillebeeckx op gang komt over «Jezus, het verhaal van een levende», zal het zeer moeizaam zijn. Hèt zal in een andere taal gebeuren dan in het Nederlands, waarin het boek geschreven is, en in de oorspronkelijke taal is het al zo duister. 
 
Intussen heeft Schillebeeckx zich uitgesproken over een ander punt van ons geloof, waarin het heterodoxe van zijn stelling duidelijker naar voren komt. 
 
In de derde aflevering van 1979 van het Tijdschrift voor Theologie, verscheen van zijn hand een artikel met als titel: «Creatieve terugblik als inspiratie voor het ambt in de toekomst». Het is een voordracht die de schrijver hield op het congres van het tijdschrift te Nijmegen in april 1979. Aan dit congres werd een belangrijke bijdrage geleverd in de voorbereiding en organisatie, door het bestuur van de theologische faculteit van Nijmegen. Uitnodigingen waren verstuurd naar de studenten van de verschillende theologische hogescholen van Nederland. Een paar mensen uit Leuven en Antwerpen waren eveneens aanwezig. 
 
Vroeger werd er onder theologen gediscussieerd wat nu het eigenlijke teken was in de lange en plechtige ceremonie van de priesterwijding, waardoor het priesterschap werd verleend: de handoplegging of het overreiken van de instrumenten (kelk en pateen). 
 
Pius XII heeft in 1947 het twistpunt doorgehakt met te verklaren dat de handoplegging het waarlijk teken is van het sacrament. 
 
Schillebeeckx beweert nu dat het eigenlijke teken iets anders is: het geaccepteerd en bevestigd worden door een bepaalde gemeente. Ontbreekt dit, dan is de wijding van geen waarde. 
 
Schillebeeckx aarzelt niet om de wijding van monniken die alleen maar privémissen opdragen, ongeldig te verklaren. 
 
Vandaar dat het priestertekort een vals probleem is. De gemeente hoeft maar iemand aan te duiden. 
 
Om dit te staven haalt Schillebeeckx een canon aan van het concilie van Chalcedon waarvan hij voor één keer geen «hermeneutiek» maakt.
De theorie van Schillebeeckx is slechts een variante op de stellingen van de protestantse kerkelijke jurist R. Sohm (1841-1917) die staande houdt dat sommige louter juridische geplogenheden van de oude Kerk door de Middeleeuwse Christenheid werden gesacraliseerd(1). Op de theorie van Sohm is van katholieke zijde door vele auteurs reeds gereageerd. Volgens de katholieke theologie is er een continue evolutie in het dogma. Zowel in de handoplegging bij de episkopoi en de presbiteroi in het Nieuwe Testament als in het Woord van de Heer tot zijn apostelen : «Doet dit tot Mijn gedachtenis», is de kern van het sacrament van het priesterschap reeds aanwezig. Van daaruit is er onder leiding van de Heilige Geest, een evolutie geweest tot aan onze tijden. Men mag hier niet zo maar niet - wat Schillebeeckx wil doen - acht of negen eeuwen wegcijferen. 
 
Met uitzondering van de boekenrecensies is heel het nummer van het Tijdschrift voor Theologie een afdruk van de lezingen die op het congres werden gehouden. Dat waren buiten de toespraak van Schillebeeckx, een voordracht van J. Kerkhofs: «Van 'geblokkeerde' naar bevrijdende diensten in de Kerk», van de ex-priester A. Houtepen : «Evangelie, Kerk, Ambt: theologische diagnose van de huidige ambtsproblematiek» en van de bedrijfssocioloog J.J. A. Vollebergh: «Religieus leiderschap». Daarop volgt nog een verslag van de bespreking. 
 
Hoewel men het reeds kan weten bij het aanhoren van de referaten, wordt het vooral tijdens het debat duidelijk waar men naartoe wil. Het was allesbehalve een vrijblijvend wetenschappelijk symposium. Het doelwit was iets te bereiken: de aftakeling van wat zij noemen het Trente-priestertype, wat niets anders is dan het afschaffen van het priesterschap als sacrament. 
 
W. Boelens verwees naar gebedsdiensten met communie die zonder een priester plaats hebben in het bisdom Groningen. Daar ontstaat veelvormigheid in het ambt, waarin ook vrouwen voorgaan. Voordat ze het weten zijn ze gewijd! 
 
Kerkhofs legde een concreet vechtplan voor dat alras begon met een oorlogsverklaring aan de paus: als er stringenter opgetreden gaat worden tegen gehuwde priester-docenten, als er dispensaties geweigerd gaan worden, mogen wij dat niet laten gebeuren. 
 
Bij dat alles denken wij aan een woord van G. Soulages: «lls savent peut-être trop bien ce qu'il font, ceux qui s'attaquent avec un malin plaisir au sacerdoce catholique. En enlevant à des prêtres leurs raisons de vivre, en les plongeant dans un désarroi effroyable, ces théologiens cherchent à changer l'Église, et peut-être à la détruire.» «Zij weten waarschijnlijk maar al te goed wat zij doen, zij die met een boosaardig genoegen het katholiek priesterschap aanvallen. Met aan de priesters hun bestaansreden te ontnemen en ze in een vreselijke vertwijfeling te storten, willen zij een alternatieve kerk oprichten en de bestaande vernietigen. »(2) 
 
Dat dit alles mogelijk is, vindt zijn oorzaak hierin dat de lerarende kerk (De Ecclesia docens) wegens allerhande omstandigheden haar taak niet heeft vervuld. 
 
«There was a temporary suspense of the function of the Ecclesia docens», «Er was een tijdelijke opschorting van het ambt van de Ecclesia docens» schrijft Newman over de tijd die onmiddellijk volgde op het Concilie van Nicea. Ook na Vaticanum II hebben wij enigszins zo'n toestand gekend, maar deze paus wil de eigenlijke en onvervreemdbare functie van het Petrusambt, ons te sterken in het geloof, verder opnemen. Ook tegen de trieste stellingname van het congres van Nijmegen zal gereageerd worden. 
 
B. Boeyckens S.J. 
(1) Hoewel de bibliografie die Schillebeeckx bij dit artikel aangeeft, zoals altijd, uitvoerig is en van een grote verscheidenheid, wordt Sohm niet vermeld. 
 
(2) G. Soulages «Epreuves chrétiennes et Esperance», 2e uitgave, Parijs, 1979, p. 124. 
 
Schillebeeckx IV
 
Aanvankelijk heeft Schillebeeckx niets laten uitlekken over de klacht die tegenover hem was neergelegd noch over het verzoek om in Rome uitleg te verschaffen. Tot het weekblad «De Tijd» het uitbracht. En toen is alles losgebarsten. 
 
Rond Schillebeeckx was er nu eenmaal een mythe ontstaan die stoelde op nogal primitieve gevoelens: dat is een theoloog die het weet en die rekening houdt met de ontdekkingen van de wetenschap. 
 
Drijvende krachten van progressief Nederland zetten toen een handtekeningen-actie in om te protesteren. Men had mogen verwachten dat Schillebeeckx al het mogelijke zou doen om zoiets tegen te houden maar hij liet begaan. Hij was blijkbaar ingenomen met al die drukte rond zijn persoon. 
 
En dan heeft hij alle bruggen opgeblazen. 
 
De Franse auteur Pohier die reeds door Rome veroordeeld was, werd in het Nederlands vertaald en door Schillebeeckx ingeleid. Het ene interview na het andere werd afgenomen, en ze waren niet vriendelijk voor Rome.
 
In het zeer Marxistische blad «De Groene Amsterdammer» verscheen een gesprek met Schillebeeckx onder de titel: «Rome wil van de theologen partijbonzen maken». 
 
Schillebeeckx die hier naar Hitler verwijst, verwijt inderdaad aan de Heilige Vader dat hij alleen een theologie duldt die de pauselijke uitspraken legitimeert. 
 
Wij gaan die groteske bewering van Schillebeeckx niet weerleggen maar er even op wijzen hoe zijn theologie telkens een bepaalde mode legitimeert. 
 
Er waren eerst de verwarde en simplistische ideeën van Robinson. Later was het de secularisatie, en nu is het weer de politieke bevrijding. 
 
Hoe zal het aflopen?(1) 
 
B. Boeyckens S.J. 
 
(1) In het boek van Th. Steltenpool: «De Jezus van Prof. Schillebeeckx» worden de stellingen van «Jezus, het verhaal van een levende» punt voor punt weerlegd. Dit boek is verkrijgbaar bij de schrijver: Th. Stelten pool, Postbus 375, Roermond en via de boekhandel. 

Comments are closed.
    Overzicht Artikels
Powered by Create your own unique website with customizable templates.
  • Wie we zijn
  • De heilige Thomas More
  • Kalender
  • Tijdschrift: POSITIEF
  • Archief
    • Overzicht