Onze korte Conciliegeschiedenis : Een Synode die aan het eigenlijke voorbijging

Verschenen in POSITIEF nr. 159 – FEBRUARI 1986 

​8 December 1985 werd de buitengewone synode beëindigd. Het ligt in onze bedoeling bij deze synode nog even stil te staan. 
 
Vooreerst willen wij wijzen op het verschil tussen een synode en een concilie, want de media geven wel eens de indruk dat die twee hetzelfde zijn. 
 
Het onderscheid tussen een concilie en een synode bestaat vooral hierin dat een concilie, in eenheid met de paus, het opperste gezag uitmaakt in de Kerk en dit zowel op leerstellig als op disciplinair gebied; een synode daarentegen is alleen maar een raadgevend orgaan voor de paus. 
 
Sinds het laatste concilie heeft er te Rome om de drie jaar een synode plaats die de paus adviezen voorlegt over een bepaald onderwerp. In 1985 werd bovendien een buitengewone synode aangekondigd om de balans op te maken van twintig jaar postconciliaire kerkleven. 
 
Daarop verscheen dan het boek van kardinaal J. Ratzinger Entretien sur la foi. Het verschafte een doordringende en treffende analyse van de toestand van de Kerk na het concilie. Wanneer men in aanmerking neemt dat kardinaal Ratzinger prefect is van de Congregatie voor de Geloofsleer, dat wil zeggen dat hij de onmiddellijke vertegenwoordiger is van de paus op gebied van de leer, dan komt de oproep van de paus tot samenroepen van een bijzondere synode over alsof hij de hulp inroept van het wereldepiscopaat om een oplossing te vinden voor de problemen die Ratzinger in zijn boek heeft besproken. Men had de indruk dat er een stille wenk bestond vanwege de paus om de studie van Ratzinger als leidraad te nemen voor de besprekingen op de synode. 
 
Maar daartegen laaide in alle hevigheid een tegenstand op. Men vond Ratzinger te pessimistisch, dat hij de klok terugdraaide en een restauratie inzette. Men trachtte de op onloochenbare feiten gevestigde aanklacht van de prefect van de Congregatie van de Geloofsleer te overstemmen met algemeenheden en slogans die steeds maar herhaald worden en nooit bewezen. 
 
Sommige bisschoppen en sommige bisschoppenconferenties traden in actie. Het had er alle schijn van dat zij bij gelegenheid van deze synode hun gezag wilden doordrukken ten opzichte van de H. Stoel. Indien zij het zouden halen, dan zou de synode een forum worden waar aan kerkelijke politiek wordt gedaan. 
 
Maar zij hebben het niet gehaald. De synode werd geen strijdmiddel vanwege centrifugale krachten tegen de H. Stoel. De kwestie van de bisschoppenconferenties kwam wel ter sprake maar overheerste niet het debat en over 't algemeen ging het er dan nog niet om meer macht te geven aan het episcopaat. Kardinaal Hume van Londen die men had aangewezen als de vaandeldrager van degenen die het gezag van de bisschoppenconferenties wilden versterken, sprak over de «communie» tussen de verschillende kerken en hun eenheid met de Opperherder, in termen waarmee iedereen het eens kon zijn. 
 
Doch anderzijds werd de studie van de prefect van de Congregatie voor de Geloofsleer totaal geïgnoreerd. Men zou kunnen stellen dat de synode het midden hield tussen de kardinalen Hume (zoals hij zich had voorgedaan vóór de synode) en Ratzinger. 
 
Was dit het juiste midden? In tegenstelling met Ratzinger die de Kerk had voorgesteld als ziek en gekwetst, werd op de synode een optimistisch beeld opgehangen van de na-concilietijd: het concilie heeft rijke vruchten opgeleverd, hier en daar zijn er wel overdrijvingen en uitwassen, maar de balans is tenslotte zeer positief. 
 
Wij kunnen nu de vraag stellen: wie heeft gelijk, Ratzinger of de synode? Voor ons althans is het duidelijker dan het zonlicht dat de klachten van de kardinaal gegrond zijn. Hoe komt het dan toch dat zo veel bisschoppen het niet zien? Moeilijk te beantwoorden vraag. Is hun houding niet van een zekere menselijke psychologie die sommige toestanden niet onder ogen durft nemen? Wij denken hier aan die Jood uit het tiende hoofdstuk van Lucas die in de handen van rovers viel. Een priester en een leviet gingen er in een boog voorbij en lieten hem halfdood liggen. 
 
B. Boeyckens S.J. O.-L.-Vrouwdreef 8, 9040 Oostakker